Мукъаддес Китап: Фаалиет
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-01-27T08:36:04.336311+00:00

Мукъаддес Китап

Мукъаддес Китап

1. Инджиль
2. Алланынъ Адлары
3. Сёзлюк
4. Узунлыкъ Ольчюлери (инджиль)

5. Сепильген Шейлернинъ Ольчюлери Ве Шингенлик Ольчюлери

6. Инджиль Девринде Къулланылгъан Агъырлыкъ Ольчюлери Ве Акъчалар

7. Инджиль Деври Хронологиясы (м.э. 30 – М.с. 100 С.)

8. Ибраим Ве Агъа-къардашларынынъ Эвлятлары

9. Теврат Ве Зебур Китапларында Олгъан Иса Месих Акъкъында Базы Пейгъамберликлер Ве Оларнынъ Беджерилюви

10. Хариталар

Мукъаддес Китап акъкъында

«Мукаддес Китап» деген ад текликте къулланылса да, аслында, бу, китаплар джыйынтыгъыдыр. Бу китапларнынъ джыйынтыгъы – Алланынъ Сёзюдир (къ. юн. библиа сёзю «китаплар» манасыны анълата; шу сёзнен Мукъаддес Китапнынъ ады бутюн дюнья тиллеринде пейда олды). Бу китапны адет-узьре эки къысымгъа болелер: Эски Васиет (Иса пейгъамбер догъмаздан эвель язылгъан китаплар) ве Янъы Васиет (Иса пейгъамбернинъ яшайышынен багълы олгъан заман акъкъында ве Онынъ олюми ве тирилювинден сонъраки девир акъкъында язылгъан китап ве мектюплер).

Мукъаддес Китап башкъа тюрлю де болюне, бу неширде биз тамам шу усулны къулланамыз. Мукъаддес Китапнынъ биринджи джыйынтыгъы Теврат эди. Шу адны Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабы ташыйлар. Оларнынъ башкъа ады Мусанынъ Беш Китабы я да Мусанынъ Къануны. Булардан сонъ Тарихий китаплар келе, мында Ханаан топрагъына кирген сонъ, Исраиль девлетининъ ильк тарихий вакъиалары тасвир этиле, девлетнинъ мейдангъа келюви ве Исраильнинъ биринджи падишалары акъкъында, озь топрагъындан сюргюн этильген халкънынъ фаджиасы ве сонъраки къайтувы акъкъында айтыла. Бундан сонъ кельген Зебур ве икмет китаплары адлы джыйынтыкъта еудий халкъынынъ шахсий ве ичтимаий литургиясы, эм де земаневий ве осеяткъан несильни огретюв ичюн муим олгъан насиатлар ер ала. Бундан сонъ Пейгъамберлернинъ китаплары келе, оларны бизге Исраиль ве Ехуда девлетлерининъ пйгъамберлери къалдыргъандыр. Бу пейгъамберлер халкъкъа Алланынъ Сёзюни кетире, халкъны арткъа, озь Яратыжысына къайтара ве агъыр мусибетлер вакътында джесарет бере эдилер. Шуны къайд этмек керек ки, юкъарыда айтылгъан китапларнынъ чокусы хронологик тертипте дегиль, адет-узьре мевзулар шекильде ерлештирильгендир. Китаплардаки вакъиалар ве пейгъамберлернинъ хызмети акъкъында тафсилятлыджа хронологик малюмат алмакъ ичюн, Сизлерни хронологик джедвеллерге мураджаат этмеге риджа этемиз, оларны неширимизнинъ сонъунда тапа билесиз. Юкъарыда айтылгъан джыйынтыкълар умумий оларакъ 39 китапны къаплап ала, олар миляттан эвель бир бучукъ бинъ йыл девамында еудий ве арамий тиллеринде чешит муэллифлер тарафындан язылгъандыр. Оларнынъ эсас вазифеси – Алла ве еудий халкъынынъ арасындаки мунасебетлер, сонъра да бутюн инсаниетнен мунасебетлер акъкъында айтып бермектир.

Сонъра кельген 27 китап, эксериетинен къадимий юнанджа язылып, ичине энъ эвеля Инджиль джыйынтыгъыны алалар. Инджильге кирген китаплардан дёрт китап Иса Пейгъамбернинъ аяты, талиматы, олюми ве тирилюви акъкъында икяе этелер. Биринджи бакъышта бу дёрт китап айны вакъиалар акъкъында язылгъан, ве оларнынъ бир чокъ ерлери текрарлана, деген фикир догъмакъ мумкюн. Бир тарафтан бу догърудыр, лякин дёрт айры-айры икяе башкъа-башкъа муэллифлер тарафындан язылып, тек бир дане аятнынъ шаатлары олып келелер ве шунынънен бирликте, олып кечкен вакъиаларнынъ энъ толу тасвирини алмагъа ярдым этелер. Шу дёрт китапнен (бирисининъ догърудан-догъру девамы олгъан) Эльчилернинъ фаалиети китабы сыкъы багълыдыр. Мында Исанынъ кокке котерильгенинден сонъ, месихчилер джемиетининъ биринджи йыллары акъкъында ве Онынъ шегиртлери Рим империясынынъ сакинлери арасында Къуванчлы Хаберни даркъатып башлагъанлары акъкъында айтыла. Къалгъан китаплар Эльчилернинъ язылары адында топланып, озюнинъ ичине Иса Пейгъамбернинъ шегиртлери иманлылар джемиетине ве айры адамларгъа иманларыны пекитмек ве догъру ёлгъа къоймакъ ниетинен, агъыр сынавлардан кечмеге ярдым этмек ичюн язгъан мектюплерни топлай. Джыйынтыкъны Юханнынъ Сырларнынъ ачылувы китабы екюнлей; мында символик бир тиль ярдымынен Алланынъ Онъа къаршы тургъан кучьлерге къаршы гъалебеси тасвирлене.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесининъ тарихы

Шимдики заманда, 2016 сенесине къадар, Мукъаддес Китап дюньянынъ бир чокъ тиллерине терджиме этильди. Толусынен беш юз тильден чокъ тиллерге терджимеси бар (шимди дюньяда аман-аман еди бинъ тиль бар деп эсаплана), Китапнынъ базы къысымлары исе эки бинъ тильден зияде тиллерге терджиме этильди.

Бизге белли олгъан къырымтатар тилинде биринджи терджимелер XIV-юнджи асыргъа аиттир. Энъ белли къадимий ядикярлыкъта Кодекс Куманикусте къыпчакъ-къуман-половец тилине биринджи кере терджиме этильген Алланынъ Он Эмирини, Сулейманнынъ Икметли сёзлер китабындан парчаларны, Инджильден алынгъан парчаларны, «Бизим Бабамыз» дувасыны ве Зебурдан алынгъан бир сыра йырларны тапмакъ мумкюн. XVIII-инджи асырнынъ ортасына Марк, Юхан, Матта, Луканен берильген Инджиль аиттир (Къаракъоба метинлери). Бу метинлер шимдики вакъыткъадже толу шекильде келип етмедилер, лякин оларнынъ базы парчалары сакъланып къалгъан. XX-нджи асырнынъ 70-инджи сенелеринде Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесини «Мукъаддес Китапны терджиме институты» башлады. О заман Юнус пейгъамбернинъ китабы терджиме этильди (1978 с.), сонъра Маттанен берильген Инджиль терджиме этилип, нешир этильди (1985 с.). Иш 1990-ынджы сенелери девам эттирильди; о заман 1996 сенеси Озьбекистанда «Эйи Хабер» китабы нешир этильди, онынъ ичине Юхан, Луканен берильген Инджиль, Эльчилернинъ фаалиети ве Якъупнынъ мектюби кирди. Сонъра иш XXI-инджи асырда Къырымда девам этти; бир-бири артындан «Иса Месих акъкъында риваетлер» (2002 с.), «Алланынъ пейгъамберлери» (2005 с.), «Маттанен берильген Инджиль» (2006 с.), «Сулейманнынъ икмети» (Икметли сёзлер ве Джемаат башы, 2008 с.), «Инджиль» (Матта, Марк, Лука, Юхан ве Эльчилернинъ фаалиети, 2008 с.), «Теврат» (Башланув, Чыкъыш, Къануннынъ текрары, 2009 с.) ве «Зебур» (2011 с.) китаплары басылды.

2002-нджи сенесинден башлап 2015-инджи сенесине къадар бу терджименинъ устюнде «Мукъаддес Китапны терджиме институты»нынъ хадимлер группасы «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятынынъ мутехассысларынен берабер иш бирлик яптылар. Терджиманлар группасынынъ огюнде тургъан эсас макъсат – къадимий еудий, арамий ве юнан тиллеринде язылгъан асыл метиннинъ манасыны догъру акс этмек эди.

Бу терджиме япылгъанда, эсас менба оларакъ шимдики заманда энъ нуфузлы деп эсаплангъан метинлернинъ нешири ве тенкъидий аппарат къулланылгъандыр. Къадимий еудий тили ичюн – бу Biblia Hebraica Stuttgartensia, 5-инджи нешир; мында Ленинград Кодекси шеклиндеки Масора метини такъдим этильгендир, бу метин къарарнен м. с. 1000-инджи йылы битирилип, сонъра бир чокъ даа да къадимий олгъан метинлернен тенъештирильди ве догъуртылды. Къадимий юнанджа язылгъан метинлер ичюн исе бойле менба оларакъ Greek New Testament (UBS, 4-юнджи нешир) къулланылды, бу метин толусынен Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 27-нджи неширинен айныдыр. Бу метин бир чокъ къадимий эльязмаларгъа эсасланып тизильди, оларнынъ арасында IV-V асырларгъа аит Синай, Александрия ве Ватикан Кодекслеринден япылды. Бу кодекслерге еудий китапларынынъ (Эски Васиетнинъ) терджимелери де кирди; бу терджимелерге Септуагинта деген ад берильди.

Юкъарыда къайд этильген менбалардан гъайры, терджиманлар озь ишинде эллеринде олгъан Мукъаддес Китапларнынъ башкъа тиллерге япылгъан терджимелеринен иш туттылар, бу терджимелер арасында рус, украин, озьбек, тюрк ве башкъа тиллерге япылгъан терджимелер. Бойле ишнинъ макъсады – метинни даа да яхшы анъламакъ ве терджимелернинъ башкъа вариантларынен таныш олмакъ эди. Бизим базы окъуйыджыларымыз 1876 сенесининъ Синодаль терджимеси деп адландырылгъан ве кениш даркъалгъан Мукъаддес Китапнынъ рус тилине япылгъан терджимесинен таныш олмакъ мумкюнлер. Бизлер терджимелеримизде бу терджимеге мураджаат эткен олсакъ да, оны темель оларакъ къулланмадыкъ. Озюнинъ къыйметине бакъмадан, бу терджиме 150 йыл эвельси япылды; о заманларда терджименинъ башкъа принциплери ишлетиле эди, ве о заманларда базы къадимий менбалар эльде ёкъ эди. Бизим терджимемизде дикъкъат айры бир терджимеге дегиль де, энъ эвеля къадимий менбаларгъа берильди. Лякин сизни ишандырмакъ истеймиз ки, бизим терджимемиз ве Синодаль терджимеси арасында мана джеэттен фаркълар олса биле, бу фаркълар минималь олып, метиннинъ умумий менимсевине тесир этмей.

Метиннинъ мана ве шекли бир къач этаптан ибарет олгъан эр тарафлама тешкерювлерден кечти. Асыл мананынъ догърулыгъындан гъайры, группа бу мананы земаневий, окъуйыджыларгъа анълайышлы олгъан, яхшы эдебий тильде акс эттирмеге гъайрет этти. Биринджи басамакъта, тафсилятлы азырлыкъ ишлери этильген сонъ, къырымтатар тилине терджиме япылды. Сонъ теологик муаррирнинъ тарафындан терджеме къадимий эльязмаларнен тенъештирильди. Экинджи басамакъта Къырымнынъ чешит ерлеринде яшагъан къырымтатарлар да, къадын ве эркеклер, эсли башлы ве яшлар, бильгили ве къырымтатар тилинде агъзавий шекильде субетлешкенлер, терджимени тешкермеге ярдым эте эдилер. Учюнджи басамакъта терджименен филолигик муаррир чалышты. Эр бир басамакъта терджимеге янъы тюзетмелер къошулды. Ишнинъ нетиджесинде терджименинъ эр бир къысмы эльязмаларнен чокъ йыл чалышкъан ве зенгин терджиманлыкъ теджрибеси олгъан консультант тарафындан козетильди.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимеси он учь йылгъа къадар девам этти.

Ярдымджы материаллар

Бу терджиме ярдымджы материалларнен берабер бериле. Бу материаллар Мукъаддес Китапнынъ асыл метинининъ бир къысмы дегиллер, амма окъуйыджылар даа да яхшы анъласын деп, къошулгъанлар.

Эр бир китаптан эвель кучюк сёз башы кирсетиле, мында тарихий контекст акъкъында, эсас мевзулар акъкъында малюмат, ве сыкъ-сыкъ китапнынъ къыскъа планы бериле. Айры китаплар манаджа къысымларгъа болюнген ве бу къысымларнынъ серлевасы къайд этильгендир, бу серлевалар икяенинъ мевзусы акъкъында къыскъа хабер берелер. Йылдызчыкънен (*) къайд этильген базы сёзлер, фразалар ве аетлерге саифенинъ сонъунда сноскалар бериле; мында анълашылмагъан адлар, сёзлер, медений хусусиетлернинъ манасы анълатыла, я да аетнинъ башкъа манасы бериле. Китапнынъ сонъунда къыскъа сёзлюк бериле; мында базы муим терминлер, анъламлар, базы ад ве джогърафия адлары да анълатыла. Сёзлюктен гъайры, тасвирий менба оларакъ, Ибраим атанынъ несиллер джедвели де бардыр. Къадимий ольчюлерни тасавур этмек ве оларны шимдики ольчюлернен тенъештирмек ичюн, биз ольчюлер джедвелини де кетиремиз. Бундан да гъайры, тасвирий васта оларакъ къадимий дюньянынъ хронология джедвели ве къадимий дюньянынъ хариталары теклиф этиле. Бунъа къошма оларакъ, башкъа материаллар да бардыр. Бу материаллар Сизлерге окъугъан шейлеринъизни даа да яхшы анъламагъа ярдым этер деген умюттемиз.

Нетидже

Мукъаддес Китап – инсаниетнинъ тарихында буюктен-буюк китаптыр, медениет ве иджат этюв сааларынынъ чокъусына тесир эткен дюнья эдебиятынынъ классикасыдыр. Лякин о, энъ эвеля, Алланынъ ве инсаниетнинъ арасында олгъан мунасебетлер тарихыдыр, Онынъ Озю акъкъында вахийи ве Онынъ истегени акъкъындадыр. Биз умют этемиз ки, бу терджиме къырымтатар халкъына бу хазинени ана тилинде ачаджакъ ве инсанларгъа Алланынъ къанунларына коре яшамагъа ярдым этеджектир.

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятлары терджиманларгъа ве муаррирлерге, бу неширни басып чыкъармагъа ярдым эткенлернинъ эписине озь буюк миннетдарлыгъыны бильдирелер.

Урьмет иле,

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер»нинъ ишдешлери

Къыскъарувлар

ас. | асыр
б. | баб, я да баблар
бакъ. | бакъынъыз
къ. арам. | къадимий арамий тилинде
къ. еуд. | къадимий еудий тилинде
къ. юн. | къадимий юнан тилинде
къыяс. | къыясланъыз
Мас. | Масора, къадимий еудий эльязма
м. с. | миляттан сонъ, я да Иса пейгъамбер догъмаздан сонъ
м. э. | миляттан эвель, я да Иса пейгъамбер догъмаздан эвель
рус. | рус тилинде
с. | сене, я да сенелер
Септ. | Септуагинта, къадимий юнан терджиме эльязмасы

Инджиль

Инджиль

1. Фаалиет

Фаалиет

Фаалиет

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Эльчилернинъ фаалиети

Бу китапны, озь биринджи китабынынъ девамы киби, эльчи Павелнинъ аркъадашы эким Лука язды. Китапта Рим падишалыгъында пейда олгъан ве даркъалгъан месихчилернинъ джемиети акъкъында тариф этиле.

Китапнынъ биринджи къысмы (1–7 б.) Месих эльчилерининъ огреткенлери ичюн Ерусалимде, Еудиеде ве Самариеде иманлыларнынъ биринджи джемиетлери чокълашкъаны акъкъында тариф эте (м.с. 30–40 с.). Экинджи къысмы (8–28 б.) Къуванчлы Хабер Фелестин сынъырларындан тап Римге къадар даркъалгъаны ве чешит тюрлю халкълар месихчи олгъанлары акъкъында анълата. Ерусалимде Берекет Байрамында Исагъа иман эткенлернинъ устюне Мукъаддес Рух эне ве бу вакъыттан башлап, месихчилер джемиетини къавийлештирип, идаре эте.

Генчлигинде Исагъа иманнынъ атешли душманы олса да, о вакъытта (м.с. 40–60 с.) башкъа халкъларгъа месихчилер иманынынъ эсас даркъатыджысы Павел олды. О, Якъын Шаркъта сеяат этип, Месих акъкъында огрете эди. Авропагъа кечкенде, онынъ садыкъ ярдымджысы олгъан Лука къошулды.

Павел императорнынъ суду алдында турмакъ ичюн Римге кельген вакътыны косьтерип, китап озь икяесини битире. Къадимий месихчи тарихчилерге коре, Павел махкемеден сонъ азат этильди ве Римден гъарбий ерлерде огретмеге девам этти. Амма бир къач йылдан сонъ, Рим акимиети оны кене зиндангъа атты ве, о месихчи олгъаны ичюн, олюм джезасына берди.

Иса коклерге котериле (1 б.). Мукъаддес Рухнынъ келюви. Пётр адамларны огрете (2 б.). Пётр топалны тедавийлей (3 б.). Пётр ве Юхан еудийлернинъ Шурасы огюнде (4 б.). Анания ве Сапфира. Исанынъ шегиртлерине къаршы къувгъунлыкънынъ башланувы (5 б.). Стефан огрете. Оны ташларнен уралар (6–7 б.). Филип Иса акъкъында хаберни даркъата. Филип ве везир (8 б.). Саул Исагъа иман эте (9 б.). Корнелий Пётрнен корюше (10 б.). Антиохиядаки иманлылар джемиети (11 б.). Мелек Пётрны зиндандан чыкъара (12 б.). Барнаба ве Саул, Месих акъкъында огретип, сеферге чыкъалар (13–14 б.). Ерусалимде эльчилернинъ топлашувы, башкъа халкъларгъа мектюп (15 б.). Тимотей Павел ве Силагъа къошула (16 б.). Павел Тессалонике, Бероя, Афина ве Коринтте (17–18 б.). Павел Эфесте (19 б.). Павел Евтихни тирильте. Павел Эфес джемиетинден сагълыкълаша (20 б.). Павел Ерусалимде (21–23 б.). Павел Кайсареяда Феликс, Фест ве Агриппанынъ огюнде (24–26 б.). Павелнинъ Римге япкъан сефери (27–28 б.).

1

Кириш сёз

11-2+Эй, Теофил! Баштан кокке котерильген кунюне къадар Иса насыл шейлер япкъаны ве огреткени акъкъында мен биринджи китапта яздым. Кокке котерильмезден эвель, О, сайлагъан эльчилерине Мукъаддес Рухнынъ ярдымынен эмирлер берген эди. 3+Азаплар чеккен сонъ, Озю тири олгъанына чокъ исбатлар косьтерип, Иса къыркъ кунь девамында эльчилери огюнде пейда олып тура ве оларнен Алланынъ Падишалыгъы акъкъында лаф эте эди.

4+Куньлернинъ биринде, олар берабер аш ашагъанда, Иса бойле эмир этти:

– Ерусалимден кетменъиз, Баба сёз берген шейни бекленъиз. Мен оны сизге эвель айттым. 5+Ягъя адамларны сувгъа батырып темизлей эди, сиз исе бир къач куньден Мукъаддес Рухнен темизленеджексинъиз.

Иса кокке котериле

6+Сонъ анда топлашкъанлар Ондан:

– Рабби, Исраильге падишалыкъны энди къайтараджакъсынъмы? – деп сорадылар.

7+Иса оларгъа:

– Сизге Бабамнынъ Озь акимиетинен бельгилеген заманны ве вакътыны бильмеге керекмей. 8+Мукъаддес Рух устюнъизге тюшкен сонъ, сиз кучь-къувет аладжакъсыз, Ерусалимде, бутюн Еудиеде, Самариеде ве дюньянынъ кенарынадже Меним шаатларым оладжакъсыз, – деди.

9+Бу сёзлерден сонъ, Иса эльчилернинъ козю огюнде кокке котериле башлады ве булут ичинде гъайып олды. 10+Иса котерильген сонъ, эльчилер бакъып тургъанда, оглеринде апансыздан беяз урба кийген эки адам пейда олды. 11+Олар:

– Эй, Галилея акъайлары! Кокке не тикилип къалдынъыз? Сизден кокке алынгъан Иса, козь огюнъизде кокке котерильгени киби, къайтып келеджек, – дедилер.

Маттиянынъ сайланувы

12+Бундан сонъ эльчилер Зейтюн дагъындан тюшип, Ерусалимге къайтып кельдилер. Бу дагъ Ерусалимден бир километрге[*] якъын месафеде эди. 13+Олар шеэрге кирип, яшагъан эвине бардылар ве экинджи къаткъа чыкътылар. Булар Пётр, Якъуп, Юхан ве Андрей, Филип ве Тома, Бартоломай ве Матта, Алфей огълу Якъуп, Ветанпервер Симон ве Якъуп огълу Иуда. 14+Оларнынъ эписи апайларынен, Исанынъ анасы Мерьемнен эм де Исанынъ къардашларынен берабер токътамайып бир юрекнен дува окъуй эдилер.

15Шу куньлерде Пётр юз йигирмиге якъын дин къардашларынынъ топлашувы алдында турды да, сёзге чыкъып:

16-17+– Дин къардашларымыз! Мукъаддес Рухнынъ Иуда акъкъында Давутнен эвельден берильген Язынынъ хабери беджерильмек керек эди. Бу Иуда биримиз олып, бизнен берабер хызмет этмеге къысметни алды. Амма сонъ Исаны якъалагъанларгъа ёл косьтерди.

18(Адалетсизликнен къазанылгъан парасына Иуда бир тарла сатын алды ве шу ерге ойле йыкъылды ки, тап къурсагъы ярылып, эписи ичеклери чыкъып кетти. 19+Буны Ерусалимде яшагъанлар эписи бильди, ве о ер халкънынъ тилинде «Акелдама», я да «къан тарласы», деп адландырылды.)

20+Зебур китабында язылгъанына коре, онынъ эви бош олып къалсын, анда яшагъанлар ёкъ олсун, онынъ ерини исе башкъасы алсын.

21-22+Бойледже, бизлернен берабер Исанынъ тирильгенине шаат олмакъ ичюн, бизге бир адам къошулмакъ керек. Шу адам Ягъя Исаны сувгъа батырып чыкъаргъан замандан башлап, Рабби Иса арамызда яшагъан вакъытта, тап О, кокке алынгъан куньге къадар бизлернен берабер юрген адамлардан бири олсун, – деди.

23+Шунъа коре эки адамны: Юст адыны ташыгъан ве Барсабба адландырылгъан Юсуфны, эм де Маттияны теклиф эттилер.

24-25+Сонъ дува окъуп:

– Эй, эписи адамларнынъ юреклерини бильген Рабби! Иуда, озь ерине бармакъ ичюн, бу хызметни ве эльчилигини ташлады. Шунынъ ичюн бу къысметни алсын деп, эки адамдан къайсыны сайлагъанынъны косьтер! – дедилер.

26+Сонъ олар джереп чектилер. Къысмет Маттиянынъ тарафында олды, ве о, он бир эльчиге къошулды.

2

Мукъаддес Рухнынъ энгени

2^1+Берекет Байрамы кельгенде, шегиртлернинъ эписи бир ерде топлашып тура эдилер. 2Апансыздан коктен кучьлю ельнинъ уфюргенине ошагъан бир увулты чыкъты да, олар тургъан эвни бутюнлей толдурды. 3+Оларгъа атешке ошап айры-айры олгъан тиллер корюнди, эр бирининъ устюне къонды. 4+Эписи Мукъаддес Рухкъа толдылар ве Рух оларгъа муим шейлер айтмагъа берген къабилиетинен эджнебий тиллерде лакъырды этип башладылар.

5Шу вакъыт Ерусалимде дюньянынъ эр бир халкъындан кельген иманлы еудийлер булуна эдилер. 6Бу шамата чыкъкъанда, чокъ адам топлашты. Эр бири озь тилинде лакъырды эткенини эшитип, шаштылар. 7Эписи тааджипленип ве айретте къалып, озьара:

– Бу лакъырды эткенлернинъ эписи галилеялылар дегильми? 8Насыл ола да, эр биримиз озь ана тилимизни эшитемиз? 9Партлылар, мадайлылар ве эламлылар, Месопотамия, Еудие, Къаппадокия, Понт ве Кучюк Асияда яшагъан, 10Фригия, Памфилия, Мысыр ве Ливиянынъ Кирене этрафындаки ерлерде яшагъан, Римден кельген 11+еудийлер ве еудий динини къабул эткенлер, критлилер ве араплар олып, биз тиллеримизде Алланынъ буюк ишлери акъкъында айткъанларыны эшитемиз, – дедилер. 12Эписи шашып къалып, бир-бирине:

– Бу насыл шей? – деп тааджиплендилер. 13+Башкъалары исе масхара этип:

– Олар татлы шарап ичип тойгъанлар, – дедилер.

Пётрнынъ нуткъу

14О вакъыт Пётр он бир эльчинен берабер турып, кучьлю сеснен халкъкъа мураджаат этти:

– Эй, Еудие акъайлары ве Ерусалимде яшагъан эписи адамлар! Сёзлериме къулакъ асып, шуны билинъиз: 15бу адамлар, сиз тюшюнгенинъиз киби, сархош дегиллер. Шимди даа саба саат докъуз! 16+Мында олгъан шей исе Ёэль пейгъамбернен бильдирильген эди:

17+Мына, сонъки куньлерде бойле шей оладжакъ, – дей Алла:

– Мен эписи адамларнынъ устюне

Озь Рухумны ягъдыраджагъым.

Сизинъ огъул ве къызларынъыз пейгъамберлик япаджакълар,
йигитлеринъиз руялар кореджеклер,
къартларынъыз беджериледжек тюшлер кореджеклер.

18О куньлерде къулларымнынъ устюне де
Озь Рухумны ягъдыраджагъым,
олар да пейгъамберлик япаджакълар.
19+Юкъарыда кокте аджайип шейлер япаджагъым,
ашагъыда ер юзюнде бельгилер береджегим,
къан, атеш ве къою думан киби тютюн ёллайджагъым.

20+Раббининъ улу ве шанлы куню кельмезден эвель,
кунеш къаранлыкъ оладжакъ,
ай къан киби оладжакъ.

21+О вакъыт Раббининъ Адыны айтып чагъыргъан
эр бир адам къуртуладжакъ.

22+Эй, Исраиль акъайлары, бу сёзлерни динъленъиз! Назарет шеэринден олгъан Исанынъ вастасынен Алла къудретли ве аджайип шейлер япты ве бельгилер косьтерди. Сиз буларнынъ эписини билесиз. Оларнынъ эсасында Алла Исаны тасдыкълады. 23+Алла эвельден къарар чыкъаргъаны ве эвельден бильгени киби, Иса сатылгъан эди, ве сиз адалетсиз адамларнынъ къолунен Оны хачкъа мыхлап ольдюрдинъиз. 24+Лякин Алла олюм зынджырларыны узип, Оны тирильтти, чюнки олюм Оны тутып оламаз эди. 25+Давут Иса акъкъында шойле деген:

– Раббини эр вакъыт огюмде коре эдим:

Мен ич бир шейден къоркъмайым деп,

О, меним онъ тарафымдадыр.

26Шунынъ ичюн юрегим къуванчкъа толды,
тилимден шадлыкъ тёкюльди.

Теним умют иле раатнен яшайджакъ.

27+Сен джанымны олюлер дюньясында ташлап кетмезсинъ,

Азизинъе чюрюп ёкъ олмагъа ёл бермезсинъ.

28+Манъа аят ёлларыны бильдирдинъ,

Озь огюнъде мени бахыт-къуванчнен толдураджакъсынъ.

29+Дин къардашларымыз! Сизлерге бабамыз Давут акъкъында догърудан-догъру айтмагъа рухсет этинъиз: о ольди, оны дефн эттилер ве онынъ къабри бугуньгедже бизде бардыр. 30+О, пейгъамбер олгъаны ичюн, шуны биле эди ки, Алла онынъ союндан олгъан бирини тахткъа отуртаджагъына ант этти. 31+Давут Месихнинъ тириледжегини эвельден корип, Онынъ олюлер дюньясына ташланмайджагъы, бедени исе чюрюмейджеги акъкъында бильдирген эди. 32Алла бу Исаны тирильтти, бунъа биз эпимиз шаат олдыкъ. 33+О, Алланынъ къудретинен юксельтильгенден сонъ, Бабанынъ вадеси боюнджа Мукъаддес Рухны алып, бизге ягъдырды. Шимди сизлер буны корип, эшитип турасыз. 34-35+Давут озю кокке котерильмеген эди, амма бойле деген:

РАББИ меним Раббиме айтты:

– Душманларынъны аякъларынъ астына йыкътырмагъанымдже,

Меним онъ тарафымда отур.

36Бойледже, бутюн Исраиль халкъы буны къатты бильсин ки, Алла сизлер хачкъа мыхлагъан бу Исаны Рабби ве Месих япты!

37+Бу сёзлерни эшиткенлер юреклерине окъ санчылгъан киби олдылар, Пётр ве башкъа эльчилерге:

– Дин къардашларымыз, биз не япайыкъ? – дедилер. 38+Пётр оларгъа:

– Тёвбе этинъиз, гуналарынъыз багъышланмасы ичюн эр биринъиз Иса Месих Адындан сувгъа батырылып чыкъынъыз. О вакъыт Мукъаддес Рух сизге бахшыш олып бериледжек. 39+Бу ваде сизлернен балаларынъызгъа ве даа узакъта олгъан, бизим Алла Раббимиз чагъыргъан эписи адамларгъа берильген, – деди.

40Пётр даа чокъ башкъа сёзлернен оларны тенбиелеп, насиат берип:

– Озюнъизни бу бозукъ несильден къуртарынъыз! – дей эди.

41Бойледже, онынъ сёзюни ачыкъ гонъюльден къабул эткенлер сувгъа батырылып чыкътылар. Шу куню учь бинъге якъын джан иманлыларгъа къошулды. 42Олар эльчилернинъ талиматыны огренип, эр вакъыт бирликте яшай ве хызмет эте, отьмек боле ве дува окъуй эдилер. 43Эр бир джан Алладан къоркъа эди. Эльчилернинъ ярдымынен чокъ аджайип шей ве бельгилер косьтерильди.

Иманлыларнынъ яшайышы

44+Эписи иманлылар бирлик олып, эр шейлерини болип яшай эдилер. 45Мал-мульклерини сатып, эписине, эр кеснинъ ихтияджына коре пай этип, ярдым эте эдилер. 46Олар эр кунь бир юрекнен Алланынъ Сарайында топлаша, эвлеринде отьмек болип, къуванчнен ве адийликнен ашай 47ве Аллагъа шукюр эте эдилер. Оларны бутюн халкъ севе эди. Алла кунь сайын иманлылар сырасына къуртарылгъанларны къоша эди.

3

Топалнынъ тедавийленюви

3^1Куньлернинъ биринде дува вакътында, саат учьте Пётр ве Юхан Алланынъ Сарайына кете эдилер. 2+Анда анадан догъма юрип оламагъан бир адам бар эди. Оны, Сарайгъа киреяткъанлардан садакъа тилемек ичюн, эр кунь Сарайнынъ Гузель адлы къапусы янына кетирип къоя эдилер. 3Сарайгъа кирип келеяткъан Пётр ве Юханны корьгенинен, сакъат олардан да садакъа истеди. 4Пётрнен Юхан онъа козьлерини тиктилер.

– Бизлерге бакъ! – деди Пётр.

5Бир шей аладжагъына умют этип, адам оларгъа дикъкъатнен бакъты. 6+Пётр онъа:

– Менде кумюш ве алтын ёкъ, амма санъа озюмде олгъаныны берем: назаретли Иса Месихнинъ Адындан санъа айтам: еринъден турып юр! – деди де, 7+онынъ онъ къолуны тутып, аякъ устюне турсатты. Сакъатнынъ табанларынен балдырлары бирден къавийлештилер. 8+О атылып турды да, юре башлады. Аллагъа шукюр этип, къувангъанындан секире-секире, оларнен Сарайгъа кирди. 9Бутюн халкъ о адамнынъ Аллагъа шукюр этип кельгенини корьди. 10Сарайнынъ «Гузель» деген къапусы янында садакъа тилеп отургъан адамнынъ озю олгъаныны анълагъан сонъ, онен олгъан шейни корип, эписи тааджипленди ве пек шашып къалдылар.

Пётр Алланынъ Сарайында огрете

11+Тедавийленген адам Пётрнен Юханнынъ артындан къалмагъаны ичюн, бутюн тааджипленген халкъ оларнынъ янына, Сулейманнынъ Эйванына чапып кельди. 12Пётр буны корип, халкъкъа деди:

– Эй, Исраиль акъайлары! Не ичюн бунъа тааджиплендинъиз? Бизлерге ойле бакъасыз ки, санки биз о адамгъа юрмеге къабилиетини озь къудретимиз я да диндарлыгъымызнен бердик. 13+Мына, Ибраимнинъ, Исхакънынъ ве Якъупнынъ Алласы, бабаларымызнынъ Алласы, Озюнинъ къулу Исаны юксельтип шерефледи. Сизлер Оны саттынъыз, Пилат Оны йибереджек олгъанда, онынъ огюнде Исадан ред эттинъиз. 14+Адам ольдюрген джинаетчининъ афу этильмесини сорап, Мукъаддес ве Инсафлы Олгъанындан ред эттинъиз. 15Сиз Аят Башлайыджысыны ольдюрдинъиз. Амма Алла Оны олюлер арасындан чыкъарды, ве биз бунъа шаатлыкъ этемиз. 16Сизлер корьген ве бильген бу адам Исанынъ Адынен, Онынъ Адына инангъаны себебинден къавийлешти. Исадан кельген иманнен о, эпинъизнинъ козю огюнде сап-сагълам олып турды.

17+Амма, дин къардашларым, сизлер, башлыкъларынъыз киби, бу ишни бильмегенинъизден япкъанынъызны билем. 18Алла эписи Озь пейгъамберлернинъ агъызлары иле Месихнинъ азап чекеджегини эвельден хабер этип, Озь сёзюни беджерди. 19Бунынънен, гуналарынъыз багъышланмасы ичюн тёвбе этинъиз ве Алланынъ ёлуна къайтынъыз. 20Алла сизлерге раатлыкъ вакътыны багъышласын ве эвельден сизге тайинленген Иса Месихни ёлласын. 21+Бутюн дюньяны янъыдан къурмагъа вакъыт кельмегендже, коклер Исаны алмакъ керек эди. Алла шуны азиз пейгъамберлернен къадимий вакъытлардан берли бильдирген эди. 22+Муса деди ки, Раббинъиз олгъан Алланъыз сизлерге агъа-къардашларынъыз арасындан Мусагъа ошагъан Пейгъамберни ёллайджакъ; сизлерге нени айтса, Онъа бутюн ишлерде къулакъ асынъыз. 23+О Пейгъамберге къулакъ асмагъан эр бир джан озь халкъы арасындан къырылып кетеджек. 24+Бу куньлер акъкъында Смаил пейгъамберден башлап, ондан сонъ хабер эткен бутюн пейгъамберлер де айткъанлар. 25+Сиз исе пейгъамберлернинъ эвлятларысынъыз ве Алла баба-деделеринъизге берген васиетнинъ мирасчыларысынъыз. Алла Ибраимге айткъанына коре, ер юзюндеки бутюн халкълар онынъ эвляды ичюн яхшылыкъ кореджеклер. 26Алла, Озюнинъ къулуны тирильтип, эр биринъизни яман ишлеринъизден къайтарып, бойле яхшылыкъ япсын деп, Оны башта сизлерге ёллады.

4

Пётр ве Юхан еудийлернинъ Шурасы огюнде

4^1+Пётрнен Юхан халкънен лакъырды этип тургъанда, оларгъа руханийлер, Алла Сарайынынъ къаравул башы ве саддукийлер якъынлаштылар. 2Оларны Пётрнен Юханнынъ халкъны огреткенлери ве Исанынъ ярдымынен олюлернинъ тирильгени акъкъында айткъанлары пек ачувландырды. 3+Олар Пётрнен Юханны туттылар, энди вакъыт кеч олгъаны ичюн, сабагъадже апске алдылар. 4Хаберни эшиткенлернинъ чокълары исе иман эттилер, ве бу адамларнынъ сайысы беш бинъге якъын олды.

5Эртеси куню еудийлернинъ башлыкълары, акъсакъаллары ве Къанун оджалары Ерусалимде топландылар. 6+Шу ерде баш руханий Аннас ве баш руханийнинъ союндан олгъан Каяфа, Юхан, Эскендер ве башкъалары эдилер. 7+Эки эльчини ортагъа турсатып, олардан:

– Сизлер насыл къудретнен ве кимнинъ адындан бу шейлерни яптынъыз? – деп сорадылар.

8+Мукъаддес Рухкъа толгъан Пётр оларгъа:

– Эй, халкънынъ башлыкълары ве акъсакъаллары! 9+Эгер хаста адамгъа япылгъан эйилигимиз, онынъ насыл тедавийленгени акъкъында бугунь бизден джевап талап этсенъиз, 10эпинъизге ве бутюн Исраиль халкъына белли олсун ки, бу адам сизлер хачкъа мыхлап къойгъан, Алла исе тирильткен назаретли Иса Месихнинъ Ады ярдымынен огюнъизде сап-сагълам тура. 11+Бу Иса – таштыр. Сиз, къуруджылар, Оны четке ташладынъыз, лякин О, бинанынъ темельташы олды. 12+Башкъа ич кимседе къуртарув ёкъ. Кок тюбюнде адамларгъа берильген адларнынъ арасында тек Онынъ Адынен къуртулмакъ мумкюнмиз, – деди.

13Руханийлер, Пётр ве Юханнынъ джесаретини корип, олар окъумагъан, адий адамлар олгъаныны билип, пек тааджиплендилер. Сонъ оларнынъ Исанен олгъанларыны анъладылар. 14+Тедавийленген адамны да оларнен берабер тургъаныны корип, оларгъа къаршы ич бир шей айтып оламадылар. 15Эльчилерге Шурадан тышарыгъа чыкъмакъны буюрып, озьара музакере эттилер.

16– Бу адамларгъа не япайыкъ? Оларнынъ къолунен ачыкътан-ачыкъ бир аджайип шей япылгъаныны Ерусалимде яшагъанларнынъ эписи билип алды! Бизлер буны ред эталмамыз. 17Лякин халкъ арасында бу лаф даа чокъ даркъалмамасы ичюн, оларны къоркъузармыз, бу ад акъкъында башкъа ич кимсеге айтмасынлар, – дедилер.

18Сонъ оларны чагъырып, Исанынъ Адыны тильге алып ич кимсени огретменъиз, деп буюрдылар. 19+Лякин Пётр ве Юхан оларгъа джевап берип:

– Озьлеринъиз къарар чыкъарынъыз, Алладан зияде сизлерни динълемеге Алланынъ огюнде догъру оладжакъмы? 20Биз корьген-эшиткенлеримизни айтмайып оламамыз, – дедилер.

21+Руханийлер акъайларны джезаламакъ ичюн ич бир мана тапмайып, оларны даа бир кере къоркъузып, йибердилер. Олар халкътан къоркъа эдилер. Эписи адамлар олгъан шей ичюн Аллагъа шукюр эте эдилер. 22Аджайип шей нетиджесинде тедавийленген адамнынъ яшы къыркътан кечкен эди.

Иманлылар джесюрлик ичюн дува окъуйлар

23Пётрнен Юхан азат олунгъан сонъ, достларынынъ янына барып, оларгъа баш руханийлернен акъсакъалларнынъ айткъанларыны хабер эттилер. 24+Буны эшиткенлер бир агъыздан Аллагъа:

– Эй, Укюмдар, ерни, кокни, денъизни ве оларнынъ ичиндеки эр шейни яраткъан Алла! 25Сен Мукъаддес Рухнен, Озь къулунъ олгъан бабамыз Давутнынъ агъзынен айткъансынъ:

– Башкъа миллетлер не ичюн исьян котерелер?

Халкълар не ичюн бош шейни уйдуралар?

26+Дюнья падишалары баш котерди,
башлыкълар бирликте

Рабби ве Месихке къаршы топлаштылар.

27+Эм акъикъатен, Ироднен Понтий Пилат бу шеэрде Исраиль халкъынен ве башкъа миллетлернен берабер, Сен Месих деп тайинлеген азиз къулунъ Исагъа къаршы бирликте чыкътылар, 28Сен Озь къудретинънен ве ираденънен эвельден бельгилеген ишлернинъ эписини беджердилер. 29+Энди, Рабби, оларнынъ къоркъузгъанларына бакъ ве Сенинъ Сёзюнъни толу джесаретнен айтмакъ къуветини къулларынъа бер. 30Къолунъны узат! Азиз къулунъ Исанынъ Адынен адамлар тедавийленсинлер, тюрлю бельгилер, аджайип шейлер япылсынлар, – дедилер.

31+Дува окъугъан сонъ, олар топлашкъан ер тепренди. Эписи Мукъаддес Рухкъа толып, Алланынъ Сёзюни джесаретнен айта башладылар.

Иманлыларнынъ умумий мулькю

32+Инангъанларнынъ бутюн джемиети бир джан ве бир юрек эди. Ич бир адам мулькюнден ич бир шейге менимки демейип, эписини умумий деп сая эди. 33Эльчилер Рабби Исанынъ тирилюви акъкъында буюк кучьнен шаатлыкъ эте эди. Оларнынъ эписине чокъ хайыр бериле эди. 34+Араларында мухтадж адам ёкъ эди. Топрагъы я да эвлери олгъанлар мулькюни сатып, акъчасыны кетире 35ве эльчилернинъ аякълары алдына къоя эдилер. Сонъ акъча эр кеске, ихтияджына коре дагъытыла эди.

36+Анда Юсуф адлы, Къыбрыста[*] догъгъан бир левийли бар эди. Эльчилер онъа Барнаба, яни «Гонъюль Алыджы» деген ад бергенлер. 37Онынъ бир тарласы бар эди. Оны сатып, акъчасыны эльчилернинъ аякълары алдына кетирип къойды.

5

Анания ве Сапфира

5^1Анания адлы бир адам ве онынъ апайы Сапфира бар эдилер. Анания топрагъыны сатып, 2акъчанынъ бир къысмыны алып сакълады, апайы да буны биле эди. Башкъа бир къысмыны кетирип, эльчилернинъ аякълары алдына къойды.

3Пётр онъа:

– Эй, Анания, насыл олды да, сен юрегинъни Шейтангъа берип, Мукъаддес Рухкъа ялан айттынъ ве тарланынъ акъчасындан бир къысмыны алып сакъладынъ? 4+Сатмаздан эвель эписи сенинъки эди. Сатылгъандан сонъ да акъчанынъ эписи сенинъ къолунъда эди. Не ичюн юрегинъде бойле ниет беслединъ? Сен адамларгъа дегиль, Аллагъа ялан айттынъ.

5Анания бу сёзлерни эшиткенинен, джан берип ерге йыкъылды. Буны бильгенлернинъ эписини къатты бир къоркъу къаплап алды. 6Йигитлер олюни сардылар, тышарыгъа чыкъарып, дефн эттилер.

7Къарарнен учь саат кечкен сонъ, олып кечкен вакъиадан хабери олмагъан Ананиянынъ апайы да кельди. 8Пётр онъа:

– Айт манъа, тарланъызны бойле фияткъа саттынъызмы? – деди.

– Эбет, бойле фияткъа, – деди къадын. 9Пётр:

– Сиз не ичюн Алланынъ Рухуны сынап бакъмагъа анълаштынъыз? Мына, шимди къапу янында акъайынъны дефн эткенлернинъ адымлары эшитилелер. Энди сени де тышарыгъа алып чыкъаджакълар, – деди.

10Шу ань къадын, джан берип, Пётрнынъ аякълары алдына йыкъылды. Йигитлер ичериге кирип, онынъ ольгенини корьдилер. Олюсини тышарыгъа чыкъарып, акъайынынъ янында дефн эттилер.

11Бу вакъиаларны эшиткен бутюн иманлылар топлашувыны ве башкъаларнынъ эписини къатты бир къоркъу къаплап алды.

Бельгилер ве аджайип шейлер

12+Халкъ арасында эльчилернинъ къолларынен чокъ аджайип шейлер ве бельгилер яратыла эди. Эписи иманлылар бир-биринен разы олып, Сулейманнынъ Эйванында топлаша эдилер. 13Халкъ эльчилерни шерефлеген олса да, тышарыдан ич кимсенинъ оларгъа къошулмагъа джесарети етмей эди. 14Раббиге иман эткенлернинъ исе, эркек ве къадынларнынъ сайысы эп арта эди. 15+Пётр кечип кетеяткъанда, ич олмадым онынъ кольгеси биле базыларнынъ устюне тюшсюн деп, хасталарны сокъакъларгъа чыкъарып, сетлер ве тёшеклер устюне яткъызып къоя эдилер. 16Ерусалимнинъ этрафындаки шеэрлерден де чокъ адам келип, озьлерининъ хасталарыны ве арам рухлардан къыйналгъан адамларны кетире эдилер. Чекишкенлернинъ эписи исе тедавийлене эдилер.

Эльчилерге къаршы къувгъунлыкъ

17+О вакъыт баш руханий ве онен берабер саддукий фыркъасынынъ эписи азалары пахыллап, 18+эльчилерни якъалап, шеэр зинданына ташладылар. 19+Лякин гедже зинданнынъ къапуларыны Раббининъ мелеги ачты, эльчилерни тышарыгъа чыкъарды.

20– Барынъыз да, Алланынъ Сарайында турып, омюр берген сёзлернинъ эписини халкъкъа айта беринъиз! – деди мелек.

21Эльчилер онынъ сёзлерини динълеп, саба эрте Алланынъ Сарайына келип, адамларны огрете башладылар.

Баш руханий ве онен берабер олгъанлар Исраиль халкъынынъ эписи акъсакъалларыны ве Юксек Шураны топладылар, эльчилерни кетирмек ичюн, зиндангъа адамларны йибердилер. 22Лякин хызметчилер барып, зинданда оларны тапмайып, къайтып кельдилер ве:

23– Биз зинданны буюк мукъайтлыкънен килитленген ве къаравулларны къапулар алдында тургъан алда корьдик. Амма ачып бакъкъанымызда, ичинде ич кимсени тапмадыкъ, – деген хаберни бердилер.

24Сарайнынъ къаравул башы ве баш руханийлер бу сёзлерни эшитип, шу вакъианынъ манасыны анъламайып, шаштылар. 25О вакъыт бир адам хабер кетирип:

– Мына, сизлер зиндангъа ташлагъан адамлар Алланынъ Сарайында халкъны огретелер, – деди.

26+Къаравул башы хызметчилеринен берабер барып, оларны алып кельди. Лякин, халкъ бизлерни ташларнен урар, деп, къоркъкъанлары ичюн, оларны зорламайып кетирдилер. 27+Эльчилерни алып келип, Юксек Шура алдына турсаттылар. Баш руханий оларгъа суаль берди:

28+– Бу ад эсасында огретменъиз, деп, сизлерге къаттыдан ясакъ этмеген эдикми? Бунъа бакъмадан, огретювинъизнен бутюн Ерусалимни толдурдынъыз ве о адамнынъ къаныны бизим бойнумызгъа юклемеге истейсиз, – деди. 29+Пётр ве башкъа эльчилер джевап берип:

– Адамлардан эвель Аллагъа бойсунмакъ керек. 30Сизлер агъачкъа асып ольдюрген Исаны баба-деделеримизнинъ Алласы тирильтти. 31Исраиль халкъы гуналарындан тёвбе этсин ве багъышлав алсын деп, Алла Исаны Озь къудретинен юксельтип, Укюмдар ве Къуртарыджы этип къойды. 32+Бизлер бу ишлернинъ шаатлары оламыз. Алланынъ Сёзюни туткъанларгъа берильген Мукъаддес Рух да бунъа шаат, – дедилер.

33+Шура азалары буны эшитип, пек ачувландылар, эльчилерни ольдюрмеге истедилер. 34+Лякин о вакъыт бир ферисе, бутюн халкънынъ урьметини къазангъан Гъамалиэл адлы Къанун оджасы, Шурада еринден турып, эльчилерни къыскъа вакъыткъа тышарыгъа чыкъармакъны буюрды. 35Сонъ Шура азаларына:

– Эй, Исраиль акъайлары, бу адамларгъа не япаджагъынъызны яхшы этип тюшюнинъиз! 36Якъынларда озюни бир буюк адам киби косьтерген Тевда пейда олды, ве онъа дёрт юз адам къошулды. О ольдюрильди, онъа къошулгъанларнынъ эписи исе даркъалып, ёкъ олып кеттилер. 37+Ондан сонъ, эалини джедвельге алув кечирильген вакъытта галилеялы Иуда пейда олып, озюнинъ артындан баягъы халкъны алып кетти. Лякин о да гъайып олды, ве онынъ артындан кеткенлер даркъалып кеттилер. 38+Энди сизлер бу адамлардан къол тартынъыз, дейим, оларны йиберинъиз! Эгер бу ниет-арекет инсан иши олса, озь-озюнен гъайып оладжакъ. 39+Амма Алладан олса, сизлер оны бозып оламазсынъыз. Аллагъа къаршы дженк эткенлер арасында олып къалманъыз! – деди.

Шура азалары Гъамалиэлнинъ сёзюне къандылар. 40Эльчилерни чагъырып, оларны къамчыламагъа буюрдылар. Сонъ Иса Адындан адамларны огретмеге ясакъ этип, оларны йибердилер. 41+Эльчилер, Рабби Исанынъ Ады ичюн масхара олдыкъ, деп къуванып, Шурадан чыкъып кеттилер. 42Эр кунь Алланынъ Сарайында ве эвлерде адамларны огретип, Иса Месих акъкъындаки Къуванчлы Хаберни токътамайып даркъата эдилер.

6

Куньделик ярдым бермек ичюн еди адамнынъ сайланувы

6^1+Исанынъ шегиртлери эп чокълашкъанда, юнан тилинде лаф эткен еудийлер, оларнынъ арасында тул къадынларгъа куньделик ярдым башкъаларындан аз бериле, дегенде, ерли еудийлерге къаршы мемнюниетсизлигини косьтере башладылар. 2Ана шу себептен, он эки эльчи Исанынъ эписи шегиртлерини чагъырып:

– Алланынъ Сёзюни огретюв ишини четке къалдырып, софрагъа хызмет этмеге бизге яхшы дегиль. 3+Дин къардашларымыз, озьлерини яхшы тарафтан косьтерген, Мукъаддес Рух ве акъылгъа толып-ташкъан еди адамны аранъыздан сайлап алынъыз; оларны софра хызметине тайин этермиз. 4Бизлер исе дуваларнен ве Алланынъ Сёзюни огретюв хызметинен мешгъуль олайыкъ, – дедилер.

5+Бу теклифни бутюн джемиет бегенди, иманлары къатты олгъан ве Мукъаддес Рухкъа толгъан Стефанны, Филипни, Прохорны, Никанорны, Тимонны, Парменни ве еудий динини къабул эткен антиохиялы Николайны сайладылар. 6+Оларны эльчилернинъ алдына турсатып къойдылар. Эльчилер оларнынъ башларына къолларыны къойып, дува окъудылар.

7+Алланынъ Сёзю даркъатылгъан сайын, Ерусалимде Исанынъ шегиртлерининъ сайысы эп арта эди. Руханийлернинъ де чокълары имангъа бойсундылар.

Стефан еудийлернинъ Шурасы алдында

8О вакъыт Алланынъ хайырына ве къудретине толгъан Стефан халкъ арасында буюк бельгилер косьтере ве аджайип шейлер япа эди. 9Азат олгъанларнынъ синагогасындан[*] базылары, эм де Киренеден, Эскендериеден, Киликиядан ве Кучюк Асиядан олгъан адамлар Стефаннен дава этип башладылар, 10+амма онынъ сёзюндеки икметке ве Рухкъа къаршы чыкъып оламай эдилер. 11+Шунынъ ичюн Стефаннынъ Мусагъа ве Аллагъа къаршы куфюр сёзлер айткъаныны эшиткенини десинлер деп, базы адамларгъа пара бердилер. 12Бойле этип, халкъны ве акъсакъалларнен Къанун оджаларыны къозгъадылар, Стефангъа уджюм эттилер, оны тутып, Шуранынъ алдына кетирдилер. 13+Ялан айткъан шаатларны кетирип, оларгъа буны айттырдылар:

– Бу адам эр вакъыт бу Азиз Ерни ве Къанунны яманлап юре. 14+Назаретли Иса бу ерни виран этип, Мусанынъ бизлерге берген урф-адетлерини денъиштиреджек, дегенини эшиттик.

15О вакъыт Шурада отургъанларнынъ эписи Стефангъа тикилип бакъкъанда, бети бир мелекнинъ бетине ошап къалгъаныны корьдилер.

7

Стефаннынъ нуткъу

7^1Баш руханий Стефандан:

– Бу сёзлер догърумы? – деп сорады. 2+Стефан сёз алып, бойле деди:

– Эй, дин къардашлар ве бабалар, мени динъленъиз! Ибраим бабамыз Харан шеэрине кочип, анда ерлешмезден эвель, даа Месопотамияда олгъанда, онъа шерефли Алла корюнди 3+ве: «Озь юртунъдан чыкъып, сой-сопларынъны къалдыр да, Мен санъа косьтереджек ерге кет», – деди. 4+О вакъыт Ибраим къасдийлилернинъ топрагъындан чыкъып, Харан шеэринде ерлешти. Бабасы ольген сонъ, Алла Ибраимни о ерден мында, сизлер яшагъан ерге кочюрди. 5+Бу ерде онъа аякъ басмагъа оладжакъ бир парча топракъны биле бермеди. Лякин онынъ баласы даа олмаса да, Алла бу ерни онъа ве онынъ эвлядына береджегине сёз берди. 6+Алла онъа:

– Сенинъ эвлятларынъ гъурбетликте кельмешек оладжакълар;
оларны къул этип дёрт юз йыл зулум этеджеклер.

7+Амма оларны къул эткен миллетни Мен махкеме этеджегим.

Бундан сонъ олар андан кетеджек,
бу ерде Манъа ибадет этеджеклер, – деди.

8+Сонъ Алла оларгъа сюннет васиетини берди. Ибраим Исхакънынъ бабасы олып, огълуны секиз куньлюк олгъанда сюннет этти. Исхакъ Якъупны, Якъуп он эки къабилемизнинъ бабаларыны сюннет этти.

9+Бабаларымыз Юсуфны пахыллап, оны Мысыргъа саттылар. Лякин онен Алла эди. 10+О, Юсуфны бутюн белялардан азат этип, Мысыр падишасы фыравуннынъ козюнде онъа буюк мерамет ве акъыл берди. Фыравун Юсуфны Мысыр ве бутюн сарайы устюнде аким этип къойды. 11Ондан сонъ бутюн Мысыр ве Ханаан улькелеринде ачлыкъ ве буюк къайгъы девири башланды. Бабаларымызда ашамагъа аш къалмады. 12+Якъуп, Мысырда богъдай олгъаныны эшитип, биринджи кере бабаларымызны анда ёллады. 13+Экинджи кере баргъанларында, Юсуф озюни агъа-къардашларына танытты. Бойлеликнен, фыравун Юсуфнынъ сой-сопларыны бильди. 14+Юсуф хабер ёллап, бабасы Якъупны ве етмиш беш адамдан олгъан бутюн сой-сопларыны чагъыртып алды. 15+Якъуп Мысыргъа барды, озю ве бабаларымыз о ерде кечинди. 16+Оларнынъ джесетлери Шекем шеэрине кетирилип, Ибраимнинъ Шекемде Хамор огъулларындан кумюш парагъа сатын алгъан къабринде дефн этильдилер.

17+Алла Ибраимге сёз бергенини беджермек вакъты якъынлашкъанда, Исраиль халкъы Мысырда осе ве чокълаша эди. 18+О вакъыт Мысырда Юсуфны бильмеген башкъа бир падиша тахткъа чыкъты. 19+Бу падиша халкъымызгъа къаршы зулум, бабаларымызгъа хаинлик япа башлады, янъы догъгъан балаларны ташлатып, оларны олюм панджасына берди. 20+Шу вакъыт Алла пек гузель этип яраткъан Муса догъды, учь ай бабасынынъ эвинде бакъылды. 21+Мусаны ташлап кеткенлерден сонъ, оны фыравуннынъ къызы тапты ве озь огълу киби тербие этти. 22Мусагъа мысырлыларнынъ бутюн илимини огреттилер; о эм сёзде, эм иште усталыкъ косьтере эди.

23Муса къыркъ яшыны толдургъанда, онынъ юрегинде къардашларыны, Исраиль огъулларыны барып корьмек арзусы догъды. 24+Котек ашагъан бир адамны корьгенде, онынъ тарафыны алып, мысырлыны ольдюрди, джаны агъырткъаннынъ акъкъыны алды. 25О, Алла меним ярдымымнен оларгъа къуртулыш береджегини агъа-къардашларым анълар, деп тюшюне эди. Лякин олар анъламадылар. 26Эртеси куню Муса базыларнынъ котеклешкенлерини корьди. Оларны муаббетлештирмеге истеп:

– Акъайлар, сизлер агъа-къардаш олып, не ичюн бир-биринъизнинъ джанынъызны агъыртасынъыз? – деди. 27Лякин къардашынынъ джаныны агъырткъан адам Мусаны итеп:

– Сени бизге башлыкъ ве къады этип ким къойды? 28+Тюневин мысырлыны ольдюргенинъ дайын, мени де ольдюрмеге истейсинъми? – деди. 29+Бу сёзлерни эшитип, Муса къачып кетти. Мидьян деген ерде ябанджы олып яшады, ве анда онынъ эки огълу догъды.

30+Къыркъ йыл кечкен сонъ, Синай дагъы янындаки сахрада янаяткъан чалынынъ алеви ичинден Мусагъа Мелек корюнди. 31Муса бу аджайип шейни корип, пек тааджипленди. Оны яхшыджа бакъмакъ ичюн якъынлашкъанда, Раббининъ сеси эшитильди.

32+– Мен бабаларынънынъ Алласы, Ибраимнинъ, Исхакънынъ ве Якъупнынъ Алласы олам, – деди О. Муса къоркъудан къалтырап, козьлерини котерип бакъмагъа джесарет этмеди. 33+Рабби онъа:

– Аякъларынъдан аякъкъапларынъны чыкъар. Сен тургъан ер – мукъаддес ердир. 34+Мен Мысырда олгъан халкъымнынъ зулумыны корип, инъильтисини эшиттим ве оларны къуртармакъ ичюн коктен тюштим. Энди бар, Мен сени Мысыргъа ёллайджагъым, – деди.

35+Адамлар: «Сени бизге башлыкъ ве къады этип ким къойды?» – деп ред эткен мына бу Муса эди. Чалыда Мусагъа корюнген Мелекнинъ ярдымынен Алла Мусаны башлыкъ ве къуртарыджы этип ёллады. 36+Бу адам Мысыр топрагъында, Къызыл денъизде, эм де къыркъ йыл девамында сахрада аджайип шейлер япып ве бельгилер косьтерип, Исраиль халкъыны чыкъарып юрсете эди. 37+Кене де Муса Исраиль огъулларына деди ки, Алла оны чагъырып кетиргени киби, бойле де этип, оларгъа агъа-къардашлары арасындан Пейгъамберни чагъырып кетиреджек эди. 38+Шу Муса сахрада халкъ топлашувы огюнде турып, Синай дагъында Мелекнен берабер лаф этти, бизим баба-деделеримизнен юре эди ве бизге еткизмек ичюн джанлы сёзлерни алды. 39+Онъа да баба-деделеримиз бойсунмагъа истемейип, оны ред эттилер, гонъюллерини Мысыр тарафкъа айландырдылар, 40+Харунгъа: «Бизге огюмизден кетеджек аллаларны яп, чюнки бизни Мысыр топрагъындан чыкъаргъан бу Мусанен не олгъаныны бильмеймиз», – дедилер. 41+О куньлерде бир бугъаны ясадылар, путкъа къурбан чалып, озь къолларынен яраткъанына къувандылар. 42+Алла исе юзь чевирип, оларгъа коктеки кунешке, айгъа ве йылдызлар ордусына ибадет этмеге ёл берди. Пейгъамберлер китабында язылгъаны киби:

– Эй, Исраиль эви! Къыркъ йыл сахрада кезгенлеринъизде, къурбан чалып, Манъа бахшыш бердинъизми?

43+Сиз Молохнынъ чадырыны ве алланъыз Рефаннынъ йылдызыны котерип юре эдинъиз.

Озьлеринъизге пут эйкеллерини ясап, оларгъа бель буктинъиз.

Шу себептен Мен сизлерни Вавилондан узакъча сюргюн этеджегим.

44+Сахрада бабаларымызда Шаатлыкъ Чадыры бар эди. Бу Чадырны Алла Мусагъа, онъа косьтерильген орьнекке коре ясамагъа буюргъан эди. 45+Бабаларымыз Ехошуанен берабер Чадырны алды да, Алла деделеримизнинъ огюнден къувгъан халкъларнынъ топракъларына алып бардылар. Давутнынъ куньлерине къадар Чадыр оларнынъ араларында къалды. 46+Алланынъ хайырыны тапкъан Давут, Якъупнынъ несилине бир Мескен къурып берейим деп, разылыкъ сорады. 47+Амма Аллагъа Сулейман эв курып берди.

48+Лякин Юдже Алла инсан къолунен япылгъан эвлерде яшамай. О пейгъамбер агъзы иле айткъаны киби:

49– Коклер – тахтым, ер юзю – аякъларыма таяма.

Сизлер Манъа насыл эв къурарсынъыз? – деп сорай Рабби. –

Я да Манъа раатланмакъ ичюн насыл ер бар экен?

50+Буларнынъ эписини яраткъан Меним къолум дегильми?

51+Эй, энъсеси къаткъанлар! Юреги ве къулакълары сюннет олмагъанлар! Бабаларынъыз киби сизлер де эр вакъыт Мукъаддес Рухкъа къаршы чыкъасынъыз. 52+Бабаларынъыз пейгъамберлерден къайсы бирисини къувмадылар? Олар Инсафлы Олгъаннынъ келеджегини хабер эткенлерни ольдюрдилер. Сизлер де энди Оны саткъан ве ольдюрген адамлар олдынъыз! 53+Алладан мелеклер сизге Къанунны кетирдилер, амма сиз оны беджермединъиз! – деди.

Стефанны ташларнен уралар

54+Шура азалары бу сёзлерни эшиткенде, къутурдылар ве Стефангъа къаршы тишлерини гъыджырдаттылар. 55+Мукъаддес Рухкъа толгъан Стефан исе кокке тикилип бакъты да, Алланынъ парылдагъан Шуретини ве Онынъ онъ тарафында тургъан Исаны корьди.

56+– Мына, мен кокнинъ ачылып кеткенини ве Алланынъ онъ тарафында тургъан Инсан Огълуны корем! – деди о.

57Олар исе къулакъларыны къапатып, эписи къычыра-къычыра бирлешип, Стефаннынъ устюне атылдылар, 58+оны шеэрден тышарыгъа сюйреклеп чыкъардылар ве ташларнен урып башладылар. Онъа къаршы шаатлыкъ эткен адамлар усть урбаларыны Саул деген бир огъланнынъ аякълары алдына ташладылар. 59+Ташларнен урулгъан вакъытта, Стефан дува окъуп:

– Рабби Иса, рухумны къабул эт! – деди.

60+Ахырында тиз чёкип, къатты сеснен къычырып:

– Рабби, бу гунаны оларнынъ бойнуна юклеме! – деди.

Буны айтып, джан берди.

8

Саул иманлылар джемиетини къувалай

8^1+Саул Стефаннынъ ольдюрильмесине разы эди.

О куннинъ озюнде Ерусалимдеки иманлыларнынъ джемиетини пек къуваламагъа башладылар. Эльчилерден гъайры эписи иманлылар Еудие ве Самариенинъ эр тарафына дагъылып кеттилер.

2Стефанны диндар адамлар дефн этип, онынъ артындан пек агълаштылар.

3+Саул исе иманлылар топлашувыны тар-мар эте башлады. Эв-эвден юрип, акъаймы, къадынмы, эписини сюйреклеп зиндангъа ташлай эди.

Къуванчлы Хаберни Самариеде даркъаталар

4+Шу арада дагъылып кеткенлер Къуванчлы Хаберни ер юзюнде даркъатып башладылар. 5+Филип бир Самарие шеэрине келип, онынъ сакинлерине Месих акъкъында айтты. 6Филипнинъ сёзюни эшитип ве о косьтерген бельгилерни корип, бутюн халкъ бир джан олып, оны динъледи. 7+Чокъ адамлардан арам рухлар кучьлю сеснен къычырып чыкъа эдилер, чокъ паралич ургъанлар ве сакъатлар тедавийлене эдилер. 8Бойледже, о шеэрде буюк къуванч бар эди.

9Бу шеэрде тылсымджылыкъ япкъан, озюни буюк бир адам киби туткъан, Самарие мемлекетининъ халкъыны шашырып къалдыргъан Симон адлы бир адам бар эди. 10Буюктен кучюгинедже эписи оны дикъкъатнен динълеп: «Бу адам – Алланынъ къудрети, о, “Балабан Къудрет” дениле!» – дей эдилер. 11Симон чокъ вакъыттан берли озь тылсымларынен халкъны шашыргъаны ичюн, эписи оны динълей эди. 12Лякин Филип Алланынъ Падишалыгъы ве Иса Месих акъкъындаки Къуванчлы Хаберни кетиргенде, акъайлар ве къадынлар онынъ сёзюне инанды ве сувгъа батырылып чыкътылар. 13+Симоннынъ озю де инанып, сувгъа батырылып чыкъты. О, Филип косьтерген бельгилерини ве къудретнен япкъан аджайип шейлерини корьген сайын шашып, Филипнинъ янындан кетмей эди.

14+Ерусалимде къалгъан эльчилер, Самарие сакинлери де Алланынъ Сёзюни къабул эткенлерини эшиткенде, оларнынъ алдына Пётрнен Юханны ёлладылар. 15+Олар о ерге келип, самариелилер Мукъаддес Рухны къабул этмек ичюн дува окъудылар. 16+Оларнынъ ич бирисине Мукъаддес Рух энмеген. Олар тек Рабби Исанынъ Адына сувгъа батырылып чыкъкъанлар. 17+Эльчилер оларнынъ башына къол тийдирдилер, ве олар Мукъаддес Рухны къабул эттилер. 18Эльчилернинъ къол тийдиргенинен Мукъаддес Рух берильгенини корип, Симон оларгъа акъча кетирди де:

19– Манъа да бу къудретни беринъиз, кимнинъ башына къолларымнен тийсем, Мукъаддес Рухны къабул этсин! – деди. 20Лякин Пётр онъа:

– Кумюшинъ сеннен берабер гъайып олсун, чюнки сен Алланынъ бахшышыны парагъа алмакъ мумкюн, деп беллей эдинъ! 21Бу иште сенинъ не акъкъынъ, не къысметинъ бар, чюнки Алланынъ огюнде юрегинъ догъру дегиль. 22+Энди бу яманлыгъынъдан тёвбе этип, Аллагъа ялвар, бельки юрегинъдеки ниетинъни багъышлар. 23Сенинъ аджджы зеэрге толгъанынъны ве адалетсизлик зынджырына багълангъанынъны корем, – деди.

24+Симон бунъа джевап берип:

– Мен ичюн Раббинъизге ялварып сизлер дува окъунъыз, айткъанларынъыздан бириси башыма тюшмесин! – деди.

25+О ерде Раббининъ Сёзюни илян эткен, шаатлыкъ берген сонъ, олар Ерусалимге таба кеттилер ве Самариенинъ чокъ койлеринде Къуванчлы Хаберни даркъаттылар.

Филип ве эфиопиялы везир

26+Филипке Раббининъ Мелеги келип:

– Еринъден тур! Дженюп тарафкъа, Ерусалимден Гъазагъа баргъан сахра ёлуна бар! – деди. 27+Филип турып, ёлгъа чыкъты.

О вакъыт Эфиопия къыраличеси Кандакенинъ везири, къыраличенинъ бутюн хазинелерине мудир олгъан эфиопиялы бир хадим озь ветанына къайтып кетеяткъан эди. О, Аллагъа бель букмек ичюн, Ерусалимге барып кельген. 28Арабасында отурып, Ешая пейгъамбернинъ китабыны окъуй эди.

29+Мукъаддес Рух Филипке:

– Бу арабагъа якъынлашып, янында кет! – деди. 30Филип эфиопиялынынъ янына чапып барды. Онынъ Ешая пейгъамбернинъ китабыны окъуп отургъаныны эшитип:

– Окъугъанынъны анълайсынъмы? – деп сорады.

31+– Манъа ёл косьтерген адам олмаса, насыл анълайым? – деди эфиопиялы. Сонъ Филипни озь янына чыкъып отурмагъа давет этти. 32Онынъ Языдан окъугъан ери бу эди:

– Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер, къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби, О Озь агъзыны ачмады.

33+Оны масхараладылар. О, акъикъаттан къуру къалды, Оны ашалап къабаатладылар.

Онынъ несилини ким анъаджакъ? Ер юзюндеки омрю узюльди.

34Везир Филипке бакъып:

– Риджа этем, пейгъамбер буны ким акъкъында айта? Озю акъкъындамы, я да башкъа адам акъкъындамы? – деди.

35+Филип агъзыны ачып, шу язылгъан парчадан башлап, онъа Иса акъкъындаки Къуванчлы Хаберни анълатты. 36-37Ёлны девам этип кетеяткъанларында, сув олгъан бир ерге кельдилер. Везир:

– Мына, сув! Меним сувгъа батырылып чыкъкъаныма не кедер эте? – деди.

38О вакъыт арабаны токътатмагъа буюрып, Филипнен везир экиси сувгъа кирдилер, ве Филип оны сувгъа батырып чыкъарды. 39+Олар сувдан чыкъкъанда, Филипни Мукъаддес Рух котерип кетти. Везир оны бир даа корьмейип, къуванып озь ёлуны девам этти.

40+Филип исе Ашдод шеэринде пейда олды ве Кайсареягъа кельмегендже, эписи шеэрлерде Къуванчлы Хаберни даркъата эди.

9

Саул – Раббиге иман эткенлернинъ бири

9^1++Саул, Раббининъ шегиртлерине олюм джезасыны истеп, ачувнен нефес алып эп юре эди. Баш руханийнинъ алдына барып, 2Дамаск шеэриндеки синагогалар ичюн мектюплерни сорады. «Ёл» адлангъан огретювнинъ изинден баргъан кимни тапса, акъай я да къадын олгъанына бакъмайып, оларны якъалап, Ерусалимге кетирмек ниетинде эди. 3Ёлгъа чыкъып, Дамасккъа якъынлашкъанда, онынъ этрафыны апансыздан коктен тюшкен нур ярыкълатты. 4Саул ерге йыкъылып:

– Саул, Саул! Сен Мени не ичюн айдайсынъ? – деген сесни эшитти.

5– Я Рабби, Сен ким оласынъ? – деди Саул.

– Мен сен айдагъан Исадырым. 6Энди тур да, шеэрге бар. Анда санъа не япаджагъынъны айтарлар, – деди О.

7+Саулнынъ ёл аркъадашлары сесни эшитип, лякин ич кимсени корьмейип, къатып къалдылар. 8Саул ерден турып козьлерини ачкъанда, ич бир шей корип оламады. Оны къолундан тутып, Дамаск шеэрине кетирдилер. 9Учь куньге къадар Саулнынъ козьлери корьмей эди, ве о, ич бир шей ашамай-ичмей эди.

10+Дамаск шеэринде Анания деген Исанынъ шегирти бар эди. Рабби онъа руяда корюнип:

– Эй, Анания! – деди.

– Мен мындам, Раббим! – деди о. 11+Рабби онъа:

– Еринъден тур ве «Догъру» деген сокъакъкъа барып, Иуданынъ эвиндеки Тарс шеэрли Саул адлы адамны сора. Шимди о дува окъуй. 12Онъа руяда корюнди ки, онынъ янына Анания адлы адам кельген ве, козьлери ачылмасы ичюн, онынъ башына къолларыны къойгъан, – деди.

13Анания джевап берип:

– Рабби, чокъ адамлардан эшиттим ки, бу адам Ерусалимде Сенинъ азизлеринъе не къадар яманлыкъ япкъан. 14Бу ерде де Сенинъ Адынъа инанып чагъыргъанларнынъ эписини якъаламакъ ичюн, баш руханийлерден рухсет алгъан, – деди.

15+Рабби Иса онъа:

– Адымны тюрлю халкълар, падишалар ве Исраиль огъулларынынъ огюнде илян этмек ичюн, Мен бу адамны сайладым. 16+Меним Адым ичюн онъа не къадар азап чекмек керек олгъаныны косьтереджем, – деди.

17+Анания барып, эвге кирди. Саулнынъ башына къолларыны къойып:

– Къардашым Саул! Мени Рабби ёллады. Сен келеяткъан ёлунъда санъа корюнген Иса Одыр. Шимди козьлеринъ кене кореджек, сен Мукъаддес Рухкъа толаджакъсынъ, – деди.

18Шу ань Саулнынъ козьлеринден перде тюшкен киби олып, о коре башлады. Еринден турып, сувгъа батырылып чыкъты. 19+Сонъ аш ашап, такъатланды. Бир къач кунь Дамаскта Исанынъ шегиртлеринен берабер эди 20ве бирден Иса Алланынъ Огълу олгъаны акъкъында синагогаларда огретип башлады. 21+Оны эшиткенлер шашып:

– Ерусалимде шу Адгъа инанып чагъыргъанларны къырып ташлай эди. Бу ерде де оларны якъалап, баш руханийлерге алып бармакъ ичюн, мында кельмедими? – дей эдилер.

22+Саул исе эп къудретке кирип, Иса – Месих олгъанына делиллерни кетирип, Дамаскта яшагъан еудийлерни шашмалата эди.

23+Арадан баягъы вакъыт кечкен сонъ, еудийлер Саулны ольдюрмеге келиштилер. 24Оны ольдюрмек ичюн, гедже-куньдюз шеэрнинъ къапулары алдында къаравуллай эдилер. Лякин оларнынъ анълашмасы Саулгъа белли олды. 25+Гедже шегиртлер оны буюк сепетке къойып, шеэр диварындан тюшюрип йибердилер.

Саул Ерусалимде

26Саул Ерусалим шеэрине кельгенинен, о ердеки Исанынъ шегиртлерине къошулмагъа арекет этти. Лякин о Исанынъ шегирти олгъанына ич кимсе инанмайып, эписи ондан къоркъа эдилер. 27+О вакъыт Барнаба Саулны эльчилернинъ алдына алып кельди ве онынъ ёлда Исаны насыл корьгенини, Иса не айткъаныны, Дамаскта Исанынъ Адынен насыл девюрекли олып адамларны огреткенини оларгъа айтып берди. 28Бундан сонъ Саул энди оларнен берабер Ерусалимде эр вакъыт юрип, Рабби Исанынъ Адынен къоркъмайып огрете эди. 29+Юнан тилинде лаф эткен еудийлернен де субетлешип давалаша эди, олар исе Саулны ольдюрмеге истедилер. 30+Дин къардашлары буны эшитип, Саулны Кайсареягъа алып кеттилер ве андан Тарс шеэрине ёлладылар.

31О вакъыт, Еудие, Галилея ве Самариеде иманлылар джемиети ичюн тынчлыкъ девири кельди. Иманлылар Раббиден къоркъып, иманда къавийлешип яшай эди. Мукъаддес Рухнынъ ярдымынен оларнынъ сайысы эп арта эди.

Пётр Лидда ве Яффа шеэрлеринде

32Пётр ер-ерден юрип, Лидда шеэринде яшагъан азизлернинъ алдына барды. 33О ерде секиз йылдан берли тёшегинден турмагъан Айнея адлы бир паралич ургъан адамны корьди. 34+Пётр онъа:

– Айнея, Иса Месих сени тедавийлей. Еринъден тур, тёшегинъни джый! – деди.

Айнея шу ань еринден турып кетти. 35Лидда ве Шарон шеэрлеринде яшагъанларнынъ эписи о адамнынъ алыны корьдилер де, Исаны Раббимиз деп таныдылар ве имангъа кельдилер.

36+Яффада Исанынъ шегирти олгъан Табита адлы бир къадын бар эди. Онынъ адынынъ терджимеси «гъазель» демектир. Бу къадын эйилик ишлерине берилип, фукъарелерге чокъ садакъа бере эди. 37О куньлерде о хасталанып ольди. Онынъ олюсини ювып, юкъарыдаки одагъа къойдылар. 38Лидда шеэри Яффагъа якъын олгъаны ичюн, Пётрнынъ о ерде олгъаныны эшитип, шегиртлер онынъ алдына эки адамны ёлладылар да:

– Тез ол, бизим алдымызгъа кель! – деп ялвардылар.

39Пётр вакъыт джоймайып, оларнен берабер кетти. Анда кельгенинен, оны юкъарыдаки одагъа алып бардылар. Эписи тул къадынлар онынъ янында топлашып, агълай-агълай, Гъазельнинъ оларнен берабер тири олгъанда тиккен усть ве тюп урбаларыны косьтердилер. 40+Пётр эписини тышарыгъа чыкъаргъан сонъ, тиз чёкип дува окъуды ве олюге бакъып:

– Табита, еринъден тур! – деди.

Къадын козьлерини ачты да, Пётрны корип отурды. 41+Пётр къолуны узатып, онъа аякъ устюне турмагъа ярдым этти. Сонъ азизлернен берабер тул къадынларны чагъырып, оларгъа тири къадынны косьтерди. 42Бу адисе бутюн Яффагъа белли олды, ве чокъ адамлар Исагъа инанып, имангъа кельдилер. 43Пётр даа чокъ вакъыт Яффада Симон адлы бир териджининъ эвинде яшай эди.

10

Пётр ве Корнелийнинъ руялары

10^1Кайсарея шеэринде Корнелий адлы бир адам бар эди. О, «Италик» деген арбий болюгининъ[*] бир юзбашы олып хызмет эте, 2+ве бутюн эвдекилеринен берабер Алладан къоркъкъан ве диндар бир адам эди. Халкъкъа чокътан-чокъ садакъа берип, эр вакъыт Аллагъа дува окъуй эди. 3+Куньлернинъ биринде саат учьлерде, о, руяда онынъ алдына Алланынъ бир мелеги кельгенини ачыкътан-ачыкъ корьди. Мелек онъа:

– Корнелий! – деди. 4+Корнелий мелекке къоркъунен бакъып:

– Не, Эфендим? – деп сорады. Мелек онъа:

– Сенинъ дуваларынъ ве берген садакъаларынъ Алланынъ акъылына кельди. 5Энди Яффагъа адамларны ёллап, Пётр адыны ташыгъан Симон деген адамны алдынъа чагъырт. 6+О, эви денъиз ялысында олгъан Симон адлы териджиде мусафир олып отура, – деди.

7Онен лаф эткен мелек кеткен сонъ, Корнелий эки хызметчисини ве озюнинъ аскер ярдымджысыны, диндар бир адамны чагъырды. 8Оларгъа эр шейни анълатып, Яффагъа ёллады.

9+Эртеси куню, бу адамлар даа ёлда олып шеэрге якъынлашкъанда, Пётр уйлеге якъын вакъытта дува окъумакъ ичюн дамгъа чыкъты. 10О, ач олгъаныны дуйып, аш ашамагъа истеди. Аш азырлангъан вакъытта, о рухланып руя корьди. 11Коклер ачылып, балабан чаршафкъа ошагъан бир шейни корьди. О, дёрт кошесинден асылгъан алда ашагъа тюшип келеята эди. 12Чаршафнынъ ичинде тюрлю дёрт аякълы ве ер юзюнде сюйрекленген махлюкълар эм де кокте учкъан къушлар бар эди. 13Бир сес онъа:

– Пётр, тур да, сой ве аша! – деди. 14+Пётр:

– Ёкъ, асла, Раббим! Мен ич бир вакъыт кирли я да арам шей ашамадым, – деди.

15+Сес кене онъа экинджи сефер эшитилип:

– Алла эляллагъаныны арам сайма! – деди.

16Бу шей учь кере текрарланды. Сонъ чаршаф бирден кокке котерильди.

17Пётр даа ич бир шей анъламайып, онъа корюнген руянынъ не манасы бар экен, деп отургъанда, Корнелий ёллагъан адамлар Симоннынъ эвини сораштырып, къапунынъ босагъасында токътадылар. 18Олар къычырып, Пётр адыны ташыгъан Симон о ерде мусафирликте олгъаныны сорадылар. 19+Пётр исе эп руя акъкъында тюшюнип отура эди. Мукъаддес Рух онъа:

– Мына, учь адам сени къыдыра. 20Еринъден тур да, ашагъа тюш ве шубеленмейип оларнен кет. Оларны Мен ёлладым, – деди. 21Пётр ашагъа тюшип, адамларгъа:

– Сиз къыдыргъан адам меним. Бу ерге насыл себепнен кельдинъиз? – деди. 22+Олар Пётргъа:

– Корнелий адлы, бутюн еудий халкъы урьмет эткен, диндар, Алладан къоркъкъан бир юзбашы бар. Мукъаддес мелек онъа, сени озь эвине чагъыртып, айткъанларынъны динълемеге буюрды, – дедилер.

23Сонъ Пётр оларны ичериге чагъырып, мусафир этти. Эртеси куню Пётр азырланып, кельгенлернен берабер ёлгъа чыкъты. Онынъ артындан Яффадаки дин къардашлардан базы адамлар да кеттилер. 24Экинджи куню олар Кайсареягъа кельдилер. Корнелий озь сой-сопларыны ве якъын достларыны бир ерге топлап, оларны беклей эди. 25+Пётр ичериге киргенде, Корнелий оны къаршылап, аякълары огюнде йыкъылып, бель букти. 26+Пётр исе:

– Тур, мен де бир инсаным, – деди де, оны аякъ устюне турсатты. 27Пётр Корнелийнен субетлешип эвге кирди ве анда чокъ адам топлашкъаныны корьди. 28+О оларгъа:

– Башкъа халкълардан олгъан адамларнен алякъа тутмакъ ве онынъ эвине кирмек, еудий ичюн ясакъ олгъаныны билесинъиз. Лякин манъа Алланынъ ич бир адамны кирли я да арам деп саймамагъаны ачылды. 29Шунынъ ичюн мени чагъыргъан сонъ, сёз къайтармайып кельдим. Энди айтынъыз, мени не ичюн чагъырдынъыз? – деди.

30Корнелий джевап берип:

– Бундан дёрт кунь эвель, айны шу вакъытта, саат учьте, мен эвимде дува окъумакъта эдим. Бирден йылтырагъан урба кийген бир адам огюмде пейда олды. 31О манъа бойле деди: «Корнелий! Алла дуваларынъны эшитти, сен берген садакъаларынъ Алланынъ акъылына кельди. 32Энди Яффагъа адам ёлла, денъиз боюндаки териджи Симоннынъ эвинде мусафир олгъан Пётр адыны ташыгъан Симонны чагъырт». 33Мен шу ань сенинъ алдынъа адамларны ёлладым, ве ниает, кельгенинъ яхшы олды. Энди Рабби санъа буюргъан сёзлерининъ эписини динълемек ичюн, биз эпимиз бу ерде Алланынъ огюнде топланып турамыз.

Пётрнынъ нуткъу

34+Пётр лафыны башлап, бойле деди:

– Керчектен, Алла адамларны айырмай. 35+Эписи миллетлерде Ондан къоркъкъан ве адалетли ишлер япкъанларнынъ эписинден О, разыдыр. 36+Алла Озь Сёзюни Исраиль огъулларына ёллап, Иса Месихнинъ ярдымынен барышыкъ илян этти. Шу Иса – эписининъ Раббисидир. 37+Ягъя пейгъамбер адамларнынъ сувгъа батырылып чыкъкъаныны огреткен сонъ, Галилеядан башлап бутюн Еудиеде олгъан шейлерни сизлер билесиз. 38+Назарет шеэринден олгъан Исаны Алла Мукъаддес Рухнен ве къудретнен ягълады. Сонъ О, чокъ яхшы шейлер япып ве Шейтан ургъанларнынъ эписини тедавийлеп юре эди. Исанен берабер Алланынъ Озю эди. 39Еудийлернинъ топрагъында ве Ерусалим шеэринде Исанынъ япкъан ишлерине биз шаат оламыз. Адамлар Оны агъачкъа асып ольдюрдилер. 40Амма Алла Оны учюнджи куню тирильтип, козьге корюнмеге кучь берди. 41Иса бутюн халкъкъа дегиль, тек бизге, шаатларгъа, Алланынъ огюнде сайлангъан адамларгъа корюнди. О, олюлерден тирильген сонъ, биз Онен ашап-ичтик. 42+Алла Исаны тирилернинъ ве олюлернинъ Къадысы этип тайин этти. Иса бизге буны илян этмеге ве халкъкъа Къуванчлы Хаберни огретмеге буюрды. 43+Буны пейгъамберлернинъ эписи илян этелер: Исагъа инангъан эр бир адамнынъ гуналары Онынъ Адынен багъышланалар.

44Пётр даа лаф этип тургъанда, Хаберни динълеген эписининъ устюне Мукъаддес Рух энди. 45Пётрнен кельгенлер Исагъа инангъан сюннет этильген еудийлер эди. Олар Мукъаддес Рух башкъа халкъларнынъ устюне энгенини корип, шашып къалдылар, 46+о адамларнынъ башкъа тиллерде лаф этип, Алланы шерефлегенлерини эшитип тура эдилер. О вакъыт Пётр сёз алып:

47+– Биз киби Мукъаддес Рухны къабул эткен бу адамларнынъ сувгъа батырылып чыкъмасына ким кедер этер? – деди де, 48+оларгъа Иса Месихнинъ Адынен сувгъа батырылып чыкъмагъа буюрды. Сонъ олар Пётргъа бир къач кунь къалмагъа риджа эттилер.

11

Пётрнынъ Ерусалимдеки иманлылар джемиетине берген хабери

11^1Алланынъ Сёзюни башкъа халкълар да къабул эттилер, деген хабер эльчилернинъ ве Еудиедеки дин къардашларнынъ къулагъына барып етти. 2+Шу себептен, Пётр Ерусалим шеэрине баргъанда, сюннет этильгенлернинъ базылары онъа къаршы чыкъып:

3+– Сен сюннет япылмагъан адамларнынъ арасына кирип, оларнен ашап-ичкенсинъ! – дедилер.

4Пётр исе башындан башлап, олып кечкен шейлерни оларгъа айтып берди:

5+– Мен Яффа шеэринде дува окъугъан вакъытта рухланып, бир руя корьдим: манъа балабан чаршафкъа ошагъан бир шей дёрт кошесинден асылгъан алда коктен тюшип, тап огюме кельди. 6Онынъ ичине бир козь ташласам, ер юзюнинъ дёрт аякълы ве йыртыджы айванларны ве сюйрекленген махлюкъларны, эм де кокте учкъан къушларны корьдим. 7О вакъыт: «Пётр, тур да, сой ве аша!» – деген бир сес эшиттим. 8Мен исе: «Ёкъ, асла, Раббим! Меним агъзыма ич бир вакъыт кирли я да арам шей кирмеди», – дедим. 9+Сес экинджи кере коктен эшитилип: «Алла эляллагъаныны арам сайма», – деди манъа. 10Бу шей учь кере текрарланды. Сонъ эписи кене кокке котерильди. 11Шу дакъкъада мен яшагъан эвнинъ огюнде Кайсареядан манъа ёллангъан учь адам токътадылар. 12+Рух манъа, ич шубеленмейип оларнен берабер кетмеге буюрды. Бойлеликнен, бу алты дин къардашлар меним артымдан кеттилер. Оларнен берабер о адамнынъ эвине кельдик. 13+О бизлерге эвинде пейда олгъан мелекни насыл корьгенини айтып берди. Мелек онъа: «Яффагъа адамларны ёлла, Пётр адыны ташыгъан Симонны чагъырт. 14О санъа айтаджакъ сёзлери сени ве бутюн эвдекилеринъни къуртараджакълар», – деди. 15+Мен лафымны башлагъанымнен, устюмизге энген Мукъаддес Рух оларнынъ устюне де энди. 16+О вакъыт мен Раббимиз Исанынъ: «Ягъя адамларны сувгъа батырып темизлей эди, сизлер исе Мукъаддес Рухнен темизленеджексинъиз», – деген сёзюни эсиме кетирдим. 17+Бизге, Рабби олгъан Иса Месихке инангъанларгъа, Алла бахшыш берген. Эгер Алла бу бахшышны мына буларгъа да берген олса, мен Аллагъа къаршы чыкъмакъ ичюн ким олам?

18Бу сёзлерни эшитип, олар тынчландылар ве:

– Алла башкъа миллетлерге де тёвбе этип эбедий аяткъа кирмеге разылыкъ берди, – деп Алланы алгъышладылар.

Антиохиядаки иманлылар джемиети

19+Стефаннынъ ольдюрильмесинен башлангъан айдалув нетиджесинде даркъалып кеткен иманлылар Алланынъ Сёзюни еудийлерден гъайры ич кимсеге бильдирмейип, Фенике, Къыбрыс ве Антиохиягъа барып чыкътылар. 20Лякин оларнынъ базылары къыбрыслы ве киренели олып, Антиохия шеэрине кельдилер ве Рабби Исанынъ Къуванчлы Хаберини о ердеки юнан тилинде лаф эткен еудийлерге бильдире башладылар. 21Раббининъ кучю оларнен олгъаны ичюн, чокътан-чокъ адам Раббиге иман эттилер. 22+Бу акъта хабер Ерусалимдеки иманлылар топлашувынынъ къулагъына барып еткенде, Антиохиягъа Барнабаны ёлладылар. 23Барнаба о ерге кельгенде, Алланынъ мераметини корип къуванды. Раббиге бутюн гонълюнен берилинъиз деп, эписини чагъырды. 24+О, Мукъаддес Рухкъа ве имангъа толгъан, мераметли адам эди, ве халкънынъ баягъы къысмы Раббиге къошулды. 25+Сонъ Барнаба Саулны къыдырып, Тарс шеэрине барды 26ве оны тапып, Антиохиягъа кетирди. Бир йыл девамында олар иманлылар топлашувында чокъ адамны огрете эдилер. Биринджи сефер Антиохия шеэринде Исанынъ шегиртлерине «месихчилер» дедилер.

27+О куньлерде Антиохиягъа Ерусалимден базы пейгъамберлер кельди. 28+Олардан Хагъап дегени Мукъаддес Рухтан ильхамланып, бутюн дюньяда буюк ачлыкъ оладжагъыны бильдирди. Сонъ бу ачлыкъ император Клавдийнинъ девринде олды. 29Шегиртлернинъ эр бири къолундан кельгенине коре Еудиеде яшагъан дин къардашларына ярдым йибермеге къарар чыкъардылар. 30Буны япып, топлагъан бахшышларны Барнаба ве Саулнен акъсакъалларгъа ёлладылар.

12

Якъупнынъ ольдюрилюви ве Пётрнынъ якъаланувы

12^1О куньлерде Ирод падиша иманлылар джемиетининъ базыларына яманлыкъ япып башлады. 2+О, Юханнынъ агъасы Якъупны къылычнен ольдюрмеге буюрды. 3+Еудийлер бу шейни бегенгенини корип, онынъ артындан Пётрны да якъалады. Шу вакъиа Маясыз Пишкен Отьмек Байрамында эди. 4+Пётрны якъалап, зиндангъа ташлады, оны къаравулламакъ ичюн эр бири дёрт аскерден ибарет олгъан дёрт группагъа буюрды. Ирод Пётрны Песах Байрамындан сонъ халкънынъ огюне чыкъарып, укюм этмеге истей эди. 5+Пётр зинданда яткъан вакъытта иманлылар топлашувы токътамайып, онынъ ичюн Аллагъа дува окъуй эди. 6Ирод оны халкънынъ огюне чыкъармагъа истеген куньден эвельки геджеси Пётр эки аскернинъ ортасында, эки зынджырнен багъланып юкълай эди. Къапунынъ янындаки къаравуллар исе зинданны къаравуллай эдилер. 7+Шу арада Раббининъ мелеги пейда олды, зинданны нур басты. Мелек Пётрнынъ къабургъасына тюртип:

– Тез ол, тур! – деп оны уятты. Шу ань Пётрнынъ къолларындаки зынджырлар тюшип кетти. 8Мелек Пётргъа:

– Къушагъынъны багъла, аякъкъапларынъны кий! – деди. Пётр онынъ айткъаныны япты. Сонъ мелек:

– Усть урбанъны кий де, меним артымдан юр! – деди. 9Пётр чыкъып, онынъ артындан кетти. Тек, мелек япкъан ишнинъ акъикъий экенини анъламайып, бир тюш корьгенини беллей эди. 10+Биринджи ве экинджи къаравул олгъан ерден кечип, шеэрге чыкъкъан демир къапугъа кельдилер. Къапу озь-озюнден ачылды. Олар тышарыгъа чыкъып, бир сокъакъны кечтилер. Шу ань Пётрнынъ янындаки мелек гъайып олды. 11+Пётр озюне келип:

– Энди мен керчектен билем: Рабби мелегини ёллап, мени Ироднынъ къолундан, еудий халкъы беклеген эписи шейлерден къуртарды, – деди.

12+Буны анълагъан сонъ, Пётр Мерьемнинъ эвине етип кельди. (Шу Мерьем Марк адыны ташыгъан Юханнынъ анасы эди.) О ерде бир талай адам топланып, дува окъуй эдилер. 13Пётр къапуны къакъкъанда, Рода адлы бир хызметчи къыз къапугъа чыкъты. 14Онынъ сесини танып, къувангъанындан къапуны ачмайып, ичериге чапып кетти ве Пётрнынъ кельгенини бильдирди.

15+– Сенинъ акъылынъ ериндеми? – дедилер онъа. Лякин къыз озь айткъанындан къайтмады. Олар исе:

– Бу онынъ мелегидир, – дедилер.

16Шу арада Пётр къапуны къакъмагъа девам эте эди. Олар барып, къапуны ачтылар ве оны корип шаштылар. 17+Пётр оларны тынчландырып, къолуны котерди ве Рабби оны зиндандан насыл чыкъаргъаныны айтып берди. Сонъ:

– Буларны Якъупкъа ве башкъа дин къардашларгъа бильдиринъиз! – деп, о ерден чыкъты да, башкъа ерге кетти. 18Куньдюз, Пётргъа не олгъаныны бильмеген аскерлер арасында буюк бир къалабалыкъ башланды. 19Ирод исе оны къыдырып тапмагъанындан сонъ, къаравулларны соравгъа чекип, олюм джезасына укюм этти. Бундан сонъ Ирод Еудиеден кетип, Кайсарея шеэрине барды ве о ерде къалды. 20Онынъ Тир ве Сидон сакинлерине буюк ачувы бар эди. Олар исе озьара анълашып, онынъ алдына кельди. Падишанынъ сарай хызметчиси Бластны озь тарафларына чекип, барышмагъа истедилер. Чюнки олар ичюн керек олгъан аш-сув падишанынъ топрагъындан алына эди.

Ироднынъ олюми

21Бельгиленген куньде Ирод, падиша урбасыны кийип, къады курсюсине отурды да, халкъкъа бакъып сёзюни башлады. 22Халкъ исе къычыра-къычыра:

– Бу адамнынъ сеси дегиль, бу Алланынъ сесидир! – деп, оны алгъышлай башлады. 23+Шу ань Иродны Раббининъ мелеги урды. Ирод шерефини Аллагъа бермегени ичюн, тенини къуртлар кемирди, ве о, джан берди.

24+Алланынъ Сёзю исе кунь-куньден зияде даркъала эди. 25+Барнабанен Саул оларгъа берильген вазифени беджерген сонъ, Марк адыны ташыгъан Юханны янларына алып, Ерусалимге къайтып кельдилер.

13

Барнаба ве Саулнынъ хызметке сайланувы

13^1+Антиохия шеэриндеки иманлылар топлашувында пейгъамберлер ве оджалар бар эдилер: Барнаба, лагъабы «Нигер» олгъан Симон, киренели Лукий, виляет акими Ироднен тербиеленген Манаэн ве Саул. 2+Олар Раббиге ибадет эткенде ве аштан-сувдан вазгечкенде, Мукъаддес Рух оларгъа:

– Барнабанен Саул Мен сайлагъан ишни япсынлар деп, оларны айырып Манъа беринъиз! – деди. 3Даа аштан-сувдан вазгечкен ве дува окъугъан сонъ, Барнабанен Саулнынъ башына къолларыны къойдылар да, оларны йибердилер.

Къыбрыста

4Мукъаддес Рух ёллагъаны киби, Барнабанен Саул ёлгъа чыкъып, Селевкея шеэрине кельдилер. О ерден Къыбрыс адасына кечтилер. 5+Саламис шеэрине келип, еудийлернинъ синагогаларында Алланынъ Сёзюни илян эттилер. Юхан да оларнынъ хызметинде эди. 6+Бутюн аданы айланып чыкъып, Пафос шеэрине етип кельдилер. О ерде тылсымджы ве ялан пейгъамбер олгъан Бар-Иса адлы бир еудийни расткетирдилер. 7Бар-Иса виляет акими Сергий Павелнинъ хадими эди. Акъыллы адам олгъан аким Барнабанен Саулны чагъыртып, Алланынъ Сёзюни динълемеге истеди. 8Амма Бар-Иса (онынъ экинджи ады Элима, яни «тылсымджы» эди) оларгъа къаршылыкъ косьтерип, акимни имандан тайдырмагъа тырышты. 9+О вакъыт Мукъаддес Рухкъа толгъан Саул, яни Павел, онъа козьлерини тикип:

10– Эй, Шейтан огълу! Юрегинъ эр тюрлю ялан ве утанмазлыкъкъа толгъан, сен эр бир акъикъатнынъ душманысынъ! Раббининъ догъру ёлларыны къыйыштырмакътан вазгечерсинъми? 11Энди Рабби санъа къаршы къол котерди. Сен кёр оладжакъсынъ ве бир къач вакъыткъадже кунешни корьмейджексинъ, – деди.

Шу ань бу адамнынъ козьлери думангъа ве къаранлыкъкъа толды. Энди о анда-мында урулып, озюне етекчи къыдыра башлады. 12Аким буны корьди ве Раббининъ огретювине тааджипленип, имангъа кельди.

Писидиядаки Антиохияда

13+Павел ве онынъ янында олгъанлар Пафос шеэринде гемиге минип, Памфилиянынъ Перге шеэрине кельдилер. Юхан исе олардан айырылып, Ерусалимге къайтты. 14Олар Пергеден кене ёлгъа чыкъып, Писидиядаки Антиохия шеэрине бардылар. Раатлыкъ кунюнде еудийлернинъ синагогасына кирип отурдылар. 15+Къанундан ве Пейгъамберлернинъ Языларындан парчаларны окъугъан сонъ, синагоганынъ башлыкълары оларгъа адам ёллап:

– Дин къардашларымыз, эгер халкъкъа береджек насиат сёзлеринъиз олса, буюрынъыз, айтынъыз, – дедилер.

16Павел аякъ устюне турды ве, къолуны котерип, деди:

– Эй, Исраиль акъайлары ве Алладан къоркъкъанлар, динъленъиз! 17+Исраиль халкъынынъ Алласы баба-деделеримизни сайлады. Олар Мысыр топрагъында, гъурбетте яшагъанда, Алла оларны юксельтти. Сонъ Озюнинъ къудретли къолунен оларны о ерден алып чыкъты. 18+Сахрада къыркъ йыл девамында оларнынъ япкъанларына чыдай эди. 19+Ханаан топрагъында еди миллетни ёкъ этип, оларнынъ ерлерини Исраиль халкъына берди. 20Бу ал 450 йыл девам этти. Ондан сонъ Смаил пейгъамбер заманына къадар Алла оларгъа башлыкъларны бере эди. 21+Сонъ халкъ падишаны истеди, ве Алла оларгъа Биньямин къабилесинден Киш огълу Шаул деген акъайны берди. О, къыркъ йыл девамында падишалыкъ япты. 22+Оны тахттан алып ташлагъан сонъ, оларгъа Давутны падиша этип берди. Алла Давут акъкъында шаат этип: «Меним юрегиме яткъан адамны – Йишай огълу Давутны таптым. О, бутюн истеклеримни беджереджек», – деди. 23Алла берген сёзюни тутып, Давут союндан Исраильге Къуртарыджы Исаны ёллады. 24+Исанынъ келишинден эвель Ягъя пейгъамбер бутюн Исраиль халкъыны тёвбе этмеге ве сувгъа батырылып чыкъмагъа чагъыра эди. 25+Ягъя озь ёлунынъ сонъунда: «Сизлер мени ким деп саясынъыз? Мен о дегилим. Лякин менден сонъ Келеяткъан бар, мен Онынъ аякъкъап багъларыны чезмеге биле ляйыкъ дегилим», – деди.

26Эй, дин къардашларымыз, Ибраимнинъ несилинден олгъанлар ве аранъызда Алладан къоркъкъанлар! Бу Къуртулыш акъкъындаки хабер бизге ёлландырылгъандыр! 27+Ерусалим сакинлери ве оларнынъ башлыкълары Исаны танымадылар. Оны олюмге укюм этип, эр раатлыкъ куню окъулгъан пейгъамберлернинъ сёзлерини озьлери беджердилер. 28+Онда олюмге ляйыкъ ич бир къабаатны тапмайып, Пилаттан Оны ольдюрильмесини истедилер. 29+Онынъ акъкъында язылгъан бутюн языларны шойле беджерген сонъ, Оны хачтан тюшюрип къабирге къойдылар. 30+Лякин Алла Оны олюлерден тирильтти. 31+Иса чокъ куньлер девамында Озюнен берабер Галилеядан Ерусалимге баргъанларгъа корюнип тура эди. Энди олар халкънынъ алдында Онынъ шаатларыдыр. 32-33+Биз сизлерге кетирген Къуванчлы Хаберимиз бойле: Алла Исаны тирильтип, бабаларымызгъа берген сёзюни бизлер, оларнынъ балалары ичюн беджерди. Зебур китабынынъ экинджи йырында язылгъаны киби: «Сен Меним Огълумсынъ. Бугунь Мен Санъа Баба олдым».

34+Исаны тирильткени ве асла чюрюмесине ёл бермейджеги акъкъында исе Алла деди ки, Давуткъа ваде эткен мукъаддес, денъишмез бахшышларны сизге береджек.

35+Шунынъ ичюн, Зебур китабынынъ башкъа бир еринде: «Озь Азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ», – деп язылгъан.

36+Давут Алланынъ эмиринен озь несилине хызмет эткен сонъ, вефат этти ве бабаларына къошулды. Онынъ бедени чюрюп кетти. 37Амма Алла тирильткеннинъ бедени чюрюмеди.

38+Энди, дин къардашларымыз, сизлерге белли олсун ки, гуналарынъызнынъ багъышлангъаны Исанынъ Адынен илян этиле. 39+Мусанынъ Къануны ярдымынен акъланып оламагъан адам иман этип, Исанынъ ярдымынен эр бир шейде акъланув тапа. 40+Мукъайт олунъыз, пейгъамберлернинъ айткъан бу сёзлери башынъызгъа тюшмесин:

41– Эй, мыскъылджылар, бакъынъыз, шашып къалып гъайып олунъыз!

Сизинъ куньлеринъизде ойле бир иш япаджагъым ки, эгер сизге айтып берселер, инанмаз эдинъиз.

42Бундан сонъ Павелнен Барнаба синагогадан чыкъып кеткенде, халкъ оларны бу акъта субетни келеджек раатлыкъ куню девам этмеге давет этти. 43+Джемаат синагогадан чыкъып, еудийлернинъ ве Алладан къоркъып еудий динини къабул эткенлернинъ чокълары Павел ве Барнабанынъ артындан кеттилер. Олар бу адамларнен субетлешип, оларны Алланынъ хайырында даа яшамагъа къандырдылар.

44Келеджек раатлыкъ куню шеэрлилернинъ аман-аман эписи Алланынъ Сёзюни динълемек ичюн топландылар. 45+Лякин о къадар халкъны корьген еудийлер пахыллап, Павелни акъаретлеп, онынъ айткъан сёзлерине къаршы лаф эте башладылар. 46+О вакъыт Павелнен Барнаба джесюрликнен джевап берип:

– Алланынъ Сёзюни биринджи невбетте сизге кетирмек керек эди. Амма сизлер Оны ред этип, озьлеринъизни эбедий аяткъа ляйыкъ корьмесенъиз, биз башкъа халкъларгъа мураджаат этеджекмиз. 47+Рабби бизге буны буюрды:

– Сен тюрлю халкълар ичюн ярыкъ оладжакъсынъ,
ер юзюнинъ четлерине къадар къуртарув кетиреджексинъ, – деди.

48Башкъа миллетлер буны эшитип, пек севиндилер ве Раббининъ Сёзюни шуретледилер, эбедий аяткъа тайинленгенлернинъ эписи имангъа кельдилер. 49Раббининъ Сёзю бутюн мемлекетке даркъала эди. 50+Лякин еудийлер диндар ве итибарлы къадынларнен шеэрнинъ сайгъылы адамларыны Павел ве Барнабагъа къаршы къойып, оларны озь ерлеринден къувып чыкъардылар. 51+О вакъыт Павел ве Барнаба аякъларынынъ тозуны оларгъа къаршы къакъып, Иконий шеэрине кеттилер. 52+Шегиртлер исе къуванчкъа ве Мукъаддес Рухкъа толып-таша эдилер.

14

Иконий шеэринде

14^1+Иконий шеэринде Павелнен Барнаба эр ерде япкъанлары киби, еудийлернинъ синагогасына кирип, ойле сёзлер айта эдилер ки, нетиджеде еудийлернинъ ве юнанларнынъ чокълары имангъа кельдилер. 2Лякин инанмагъан еудийлер башкъа миллетлер адамларынынъ юреклерини зеэрлеп, оларны дин къардашларгъа къаршы котердилер. 3+Павелнен Барнаба исе чокъ вакъыт Раббининъ Адындан джесаретнен Алланынъ Сёзюни тариф эте эдилер. Рабби оларнынъ къолларынен аджайип шейлер ве бельгилер яратып, Озюнинъ мераметли Сёзюни тасдыкълай эди. 4+Бойлеликнен, шеэр сакинлери экиге болюнди: базылары еудийлернинъ ве базылары эльчилернинъ тарафына кечтилер. 5Башкъа миллетлер адамлары ве еудийлер озь башлыкъларынен анълаштылар ве эльчилерни акъаретлемеге ве ташларнен урмагъа истедилер. 6+Олар исе буны билип, Ликаониянынъ Листра ве Дербе шеэрлерине ве этрафтаки топракъларгъа къачып кеттилер. 7О ерде Къуванчлы Хаберни даркъатмагъа девам эттилер.

Листра ве Дербеде

8+Листра шеэринде бир сакъат адам бар эди. Онынъ аякълары догъма сакъат олып, омрюнде юрмеген. 9+О, Павелнинъ айткъан сёзлерини динълеп отургъанда, Павел онъа козь тикип, тедавийленмек ичюн адамнынъ иманы олгъаныны дуйды. 10+О, къатты сеснен:

– Аякъ устюне догъру тур! – деди. Шу ань о адам еринден атылып турды да, юре башлады.

11+Халкъ Павел япкъан ишни корьди ве Ликаония тилинде къычырып:

– Адам къыяфетини алып, алдымызгъа аллалар тюштилер! – дедилер.

12Барнабагъа «Зевс», Павелге исе «Хермес»[*] дедилер, чюнки Павел лаф эткенде баш эди. 13+Шеэрнинъ огюндеки Зевс ибадетханесининъ руханийи шеэрнинъ къапуларына бугъаларны ве гуль чемберлерни кетирип, халкънен берабер къурбан чалмагъа истеди.

14+Эльчилер Барнаба ве Павел буны эшитип, урбаларыны йырттылар ве озьлери халкънынъ арасына атылып:

15+– Акъайлар, бу ишлерни не ичюн япасынъыз? Биз – сизлерге ошагъан инсанлармыз! Сизлер бош шейлерден вазгечип, ер, кок, денъиз ве олардаки эр шейни яраткъан Тири Аллагъа айланынъыз деп, биз сизге Къуванчлы Хаберни алып кетиремиз. 16+Кечкен заманларда Алла халкъларгъа озь ёлларынен юрмеге ёл берген олса да, 17+Озюни эр вакъыт акъылларына кетире эди. Коктен ягъмур ягъдырып, берекетли заманлар бере, тенинъизни аш-сувнен, юреклеринъизни къуванчнен толдурып, сизлерге эйилик япа эди, – деп къычырдылар.

18Эльчилер бу сёзлерни айтып, халкъны зорнен тынчландырдылар ве озьлерине къурбан чалмамагъа къандырдылар.

19+Сонъ Антиохия ве Иконий шеэрлеринден кельген еудийлер халкъны озь тарафына тартып, Павелни ташларнен урдылар. Оны ольген, деп сайып, шеэрден тышарыгъа чыкъарып ташладылар. 20Лякин шегиртлер онынъ этрафында топлашкъанда, Павел еринден турып, шеэрге къайтып кирди. Эртеси куню о Барнабанен Дербе шеэрине кетти.

Суриедеки Антиохиягъа къайтув

21Къуванчлы Хаберни Дербе шеэринде даркъатып, чокъ шегирт арттыргъанларындан сонъ, Листра, Иконий ве Антиохия шеэрлерине къайттылар. 22+Шегиртлернинъ джанларыны къавийлештирип, иманда эр вакъыт олмагъа оларгъа мураджаат эте эди. Олар: «Алланынъ Падишалыгъына кирмек ичюн, биз чокъ азаплар чекмек керекмиз», – дей эдилер. 23+Эр бир иманлыларнынъ джемиети ичюн акъсакъалларны сайлап, башларына къолларыны къойдылар. Аштан-сувдан вазгечип, дува окъугъан сонъ, Раббиге иман эткен бу адамларны Раббининъ къолуна бердилер.

24Сонъ Писидия топрагъындан кечип, Памфилиягъа кельдилер. 25Перге шеэринде Алланынъ Сёзюни айткъан сонъ, Атталиягъа кеттилер. 26+Андан къайыкъкъа минип, Антиохиягъа ёл алдылар. (Анда олар махсус вазифе ичюн Алланынъ хайырына берильген эдилер, энди исе бу ишлерини битирген эдилер.) 27О ерге келип, иманлылар топлашувыны топладылар, Алланынъ оларнен не япкъаныны, башкъа миллетлерге иман къапусыны насыл ачкъаныны айтып бердилер. 28Шу ердеки шегиртлернинъ янында чокъ вакъыт къалдылар.

15

Ерусалимдеки топлашув

15^1+Еудиеден кельген базы адамлар дин къардашларына: «Эгер Мусанынъ адети боюнджа сюннет этмесенъиз, къуртулып оламазсынъыз», – деп огрете эдилер. 2+Павел ве Барнаба оларнен чокъ тартышып дава эттилер. Ахыр-сонъу Павелнен Барнабаны ве араларындан даа бир къач адамны, бу меселени эльчилер ве акъсакъалларнен чезмек макъсадынен, Ерусалимге ёлламагъа къарар чыкъардылар. 3Олар топлашув тарафындан ёлланылгъан сонъ, Фенике ве Самариеден кечип, о ердеки дин къардашларына башкъа халкъларнынъ Аллагъа иман эткенлерини айтып берип, эписине буюк севинч багъышладылар. 4Ерусалимге кельгенде, иманлылар топлашувынынъ, эльчилер ве акъсакъалларнынъ тарафындан къабул этильдилер, озьлеринен берабер Алланынъ япкъан бутюн ишлерини оларгъа бильдирдилер. 5Лякин ферисе фыркъасындан имангъа кельген базылары оларгъа къаршы чыкъып:

– Оларны сюннет этмек ве Мусанынъ Къанунына бойсундырмакъ керек, – дедилер.

6Эльчилер ве акъсакъаллар бу меселени бакъмакъ ичюн топлаштылар. 7+Чокъ давалардан сонъ Пётр еринден турып, оларгъа:

– Дин къардашларымыз! Сизлерге белли олгъаны киби, башкъа миллетлер Къуванчлы Хаберни менден эшитип, имангъа кельсинлер деп, Алла аранъыздан мени сайлагъанына чокъ вакъыт кечти. 8+Адамларнынъ юреклерини бильген Алла бизге берген Мукъаддес Рухны оларгъа да бергенинен, оларны къабул эткенини косьтерди. 9+Оларнен бизим арамызда ич бир фаркъ корьмейип, имангъа кельгенлери ичюн юреклерини темизледи. 10+О алда, сизлер не ичюн Алланы сынап, не бабаларымыз, не бизлер котерип оламагъан юкни шегиртлернинъ бойнуна юклемеге истейсиз? 11+Амма инанамыз ки, эм биз, эм олар бир тарзда Рабби Исанынъ хайырынен къуртуладжакъмыз, – деди.

12О вакъыт бутюн джемаат сесини кесип, Барнабанен Павелни динълей башладылар. Олар исе Алла башкъа миллетлер арасында оларнынъ ярдымынен насыл аджайип шейлер ве бельгилер косьтергени акъкъында айттылар.

13+Олар лафыны битирген сонъ, Якъуп сёз алды:

– Дин къардашларымыз, мени динъленъиз! 14Симон анълатты ки, Алла башта миллетлерге бакъып, Озюне бир халкъны сечип алды. 15Пейгъамберлернинъ сёзлери де бунъа келише, Мукъаддес Китапта бойле язылгъан:

16– Бундан сонъ Мен къайтып келеджегим, Давутнынъ йыкъылгъан эвини къураджагъым.

Онынъ виранелерини янъыдан къурып, гъайрыдан тиклеп къояджагъым.

17-18+Сонъ къалгъан адамлар, Меним Адымны чагъырып таныгъан халкълар Мени, Раббини, къыдырып тападжакълар, – дей Рабби. О, эвельден белли олгъан шейлерни беджере.

19Онынъ ичюн мен бойле къараргъа кельдим: башкъа миллетлерден Аллагъа иман эткенлерини зорламайыкъ. 20+Путларгъа союлгъан арам къурбанлыкъ этлеринден, ороспулыкътан, богъулып ольдюрильген айваннынъ этинден ве къан ашавдан озьлерини сакъласынлар, деп оларгъа мектюп язайыкъ. 21Мусанынъ Къануны къадимий заманлардан берли эр бир шеэрде илян этиле, эр раатлыкъ куню синагогаларда окъула да.

Башкъа халкълардан олгъан дин къардашларына мектюп

22+О вакъыт бутюн топлашувнен эльчилер ве акъсакъаллар тюшюнип, озь араларындан адамларны сайламагъа, оларны Павел ве Барнабанен Антиохиягъа ёлламагъа къарар чыкъардылар. Дин къардашлар арасында урьмет къазангъан башлыкъларны: Барсабба адыны ташыгъан Иуданы ве Силаны сайладылар. 23Оларнен шу мектюпни язып ёлладылар:

«Эльчилер, акъсакъаллар ве дин къардашлары –

Антиохия, Сурие ве Киликияда яшагъан миллетлерден дин къардашларына:

Селям алейкум!

24+Эшиткенимизге коре, бизден чыкъкъан базы адамлар озьлерининъ лафларынен башынъызны айландырып, гонълюнъизни бозгъанлар. Биз исе буны буюрмагъан эдик. 25Шу себептен озь арамыздан сайлангъан базы бир адамларны севгили Барнаба ве Павелнен берабер сизлернинъ алдынъызгъа ёлламагъа бир фикирге кельдик. 26Булар Рабби Иса Месихнинъ Ады ичюн озь джанларыны аджымагъан адамлардыр. 27Къарарымыз боюнджа алдынъызгъа Иуданен Силаны да ёллаймыз; олар сизлерге буларны агъзавий анълатырлар.

28+Мукъаддес Рух ве бизлер, сизинъ бойнунъызгъа беджермеге зарур олгъан шейлерден башкъа ич бир шей юклемеге керекмей, деп саямыз, яни: 29путларгъа союлгъан къурбанлыкъ этлеринден, богъулып ольдюрильген айваннынъ этинден ве къан ашавдан, ве ороспулыкътан озьлеринъизни сакъланъыз. Буларны тутып юрсенъиз, яхшы иш япарсынъыз. Сагълыкънен къалынъыз!»

30Бойледже, бу адамлар ёлгъа чыкъып, Антиохия шеэрине кельдилер. О ердеки джемаатны топлап, оларгъа мектюпни бердилер. 31Олар бу юреклендириджи насиатны окъуп, севиндилер. 32+Пейгъамберлер Иуда ве Сила дин къардашларына агъзавий насиатны айтып берди ве рухларыны къавийлештирдилер. 33-34Бу ерде бир къач вакъыт къалгъан сонъ, дин къардашлары оларны аман-эсен озгъарып, ёллагъанларнынъ алдына къайтардылар. 35+Павелнен Барнаба исе Антиохияда къалдылар. Олар башкъа бир чокъ адамларнен берабер Раббининъ Къуванчлы Хаберини огретмеге ве даркъатмагъа девам эттилер.

Павелнен Барнабанынъ айырылувы

36Бир къач вакъыт кечкен сонъ, Павел Барнабагъа:

– Энди къайтып барып, Раббининъ Сёзюни даркъаткъан эр бир шеэрдеки дин къардашларымызны бакъайыкъ, оларнынъ ал-эвалыны билейик, – деди. 37+Барнаба озюнен берабер Марк деген Юханны алмагъа истеди. 38+Лякин Павел бу адамны янына алмагъа разы олмады, чюнки о, Памфилияда оларны ташлап, вазифеден баш тарткъан. 39Нетиджеде араларында кескин бир дава чыкъты, ве олар бир-биринден айырылып кеттилер. Барнаба Маркны алып, Къыбрыс адасына ёл алды. 40+Павелнинъ озю исе Силаны сайлады. Дин къардашлары Павелни Алланынъ хайырына къалдыргъан сонъ, о да кетти. 41Павел Суриеден ве Киликиядан кечип, иманлылар джемиетлерини иманда къавийлештире башлады.

16

Тимотейнинъ чагъырылувы

16^1+Павел Дербе ве Листра шеэрлерине етип кельди. О ерде Тимотей адлы шегирт яшай эди. Онынъ анасы иман тапкъан еудий, бабасы исе юнан эди. 2Бу адам Листра ве Иконийде яшагъан дин къардашлары арасында яхшы нам къазангъан эди. 3+Тимотейни озюнен берабер алып кетмеге истеген Павел шу этрафтаки еудийлер ичюн оны сюннет этти. Тимотейнинъ бабасы юнан олгъаныны эписи биле эди. 4+Олар шеэр-шеэрден кечип, Ерусалимдеки эльчилер ве акъсакъаллар тарафындан чыкъарылгъан къарарларны иманлыларгъа анълатып, оларны тутмагъа буюра эдилер. 5+Бойледже, топлашувларнынъ иманы къуветленип, сайысы кунь-куньден артты.

Троас шеэринде Павелге руя корюне

6+Сонъ олар Фригия ве Галатия топракъларыны кечтилер, Мукъаддес Рух исе оларгъа Кучюк Асияда Алланынъ Сёзюни даркъатмагъа ёл бермеди. 7+Мисия сынъырларына якъынлашкъанда, Битиниягъа бармагъа ынтылдылар, лякин Исанынъ Руху оларгъа рухсет бермеди. 8+Шунынъ ичюн, Мисияны кечип, Троас шеэрине кельдилер. 9Шу геджеси Павелге руяда македониялы бир адам корюнди. О, Павелнинъ къаршысында турып: «Македониягъа келип, бизге ярдым эт!» – деп ялвара эди. 10Павел бу руяны корьген сонъ, Рабби бизни о ерде Къуванчлы Хаберни илян этмеге чагъыргъанында эмин олып, биз бирден Македониягъа бармагъа арекет эттик.

Лидия иман эте

11Троас шеэринде гемиге минип, догъру Самотракеге ёл алдыкъ ве эртеси куню Неаполь шеэрине келип чыкътыкъ. 12+О ерден Македониянынъ шу къысмындаки биринджи шеэри ве Рим колониясы олгъан Филиплер шеэрине кельдик ве анда бир къач кунь къалдыкъ. 13Раатлыкъ куню биз шеэрнинъ араба къапуларындан тышарыгъа чыкъып, озенге бардыкъ. Дува окъумакъ ичюн ер анда олгъаныны тюшюндик. О ерде топлашкъан къадынларнен субетлешип башладыкъ. 14+Динълегенлер арасында Аллагъа ибадет эткен Лидия адлы къадын бар эди. О, Тиатира шеэринден олып, мор тюсте паалы къумач сата эди. Рабби онынъ юрегини ачты; о, Павелнинъ айткъанларыны эшитип, эр шей анълады. 15+Лидия озюнинъ эвиндекилеринен берабер сувгъа батырылып чыкъкъан сонъ, бизни мусафирликке чагъырды. О: «Эгер сизлер мени Раббиге инангъан деп сайсанъыз, эвиме келип яшанъыз», – деп бизни къандырды.

Павелнен Силаны якъалайлар

16Куньлернинъ биринде дува окъулгъан ерге кетеяткъанымызда, бизге ичинде фалджылыкъ руху олгъан бир хызметчи къыз расткельди. О, адамларгъа фал ачып келеджегини косьтере ве эфендилерине чокъ къазанч кетире эди. 17+Павелнен эпимизнинъ артымыздан юрип:

– Бу адамлар Юдже Алланынъ къулларыдыр, сизге къуртулыш ёлуны илян этелер, – деп багъыра эди. 18+Чокъ куньлер девамында буны текрарлай эди. Ахырында, Павелнинъ джанына тийди, ве о, рухкъа айланып:

– Иса Месихнинъ Адындан санъа буюрам: бу къызнынъ ичинден чыкъып кет! – деди, ве рух шу ань чыкъып кетти. 19Хызметчи къызнынъ эфендилери энди къазанч умюти ёкъ олгъаныны корип, Павелнен Силаны тутып, меркезий мейдангъа, шеэр башлыкъларына сюйреклеп кетирдилер. 20Оларны махкемеджилернинъ алдына чыкъарып:

– Бу адамлар еудий ола турып, шеэримизде алекет къопара! 21+Бизге, римлилерге, къабул этмек ве беджермек мумкюн олмагъан адетлерни огретелер, – дедилер.

22+О ерде топлашкъан халкъ да Павелнен Силагъа къаршы чыкъты. Махкемеджилер оларнынъ усть урбаларыны йыртып, оларны котеклемеге буюрдылар. 23Оларны пек котеклеген сонъ, зиндангъа ташладылар, зиндан къаравулына яхшы къаравулламагъа буюрдылар. 24+Алгъан эмирине коре, къаравул оларны зинданнынъ ички болюгинде къапап, аякъларыны зынджырнен томрукъкъа пекитти.

25+Яры геджеде Павелнен Сила дува окъуп, Алланы шерефлеп йырлай эдилер; зинданда яткъан джинаетчилер оларны динълей эди. 26+Апансыздан шиддетли ер тепренмеси башланды да, зинданны тепретти. Шу ань эписи къапулар ачылып, эр кеснинъ зынджырлары бошап къалдылар. 27+Къаравул уянгъанынен, зиндан къапуларынынъ ачылып къалгъаныны корьди. Къапалгъанлар къачып кеттилер, деп тюшюнди. Къылычыны чыкъарып, озюни ольдюрмеге истеди. 28Лякин Павел къатты сеснен къычырып:

– Озюнъе зарар кетирме, биз эпимиз шу ердемиз! – деди.

29+Къаравул ярыкъ сорап, зиндангъа чапып кирди, титреп, озюни Павелнен Силанынъ аякълары алдына ташлады. 30+Оларны тышарыгъа чыкъарып:

– Эфендилерим, къуртарылмакъ ичюн манъа не япмакъ керек? – деп сорады. 31+Олар:

– Рабби Исагъа инансанъ, сен озюнъ ве эвинъдекилер къуртарыладжакъсынъыз, – дедилер. 32Сонъ онъа ве эвиндекилерининъ эписине Раббининъ Сёзюни айтып бердилер.

33+Къаравул гедженинъ шу саатинде Павелнен Силаны алып, оларнынъ яраларыны ювды. Шу ань де озю эвдекилеринен берабер сувгъа батырылып чыкъты. 34+Оларны озь эвине кетирип, софрагъа давет этти. Аллагъа иман таптым деп, бутюн эвдекилеринен берабер пек къуванды.

35Саба ачылгъанда, махкемеджилер: «О адамларны зиндандан бошатынъыз», – деп хызметчилерини ёлладылар. 36Зиндан къаравулы Павелге хабер этип:

– Махкемеджилер сизлерни азат этмек ичюн адам ёлладылар, энди чыкъып аман-эсен кетинъиз, – деди. 37+Павел оларгъа шойле джевап берди:

– Рим гражданлары олсакъ да, бизни суд этмедилер, халкънынъ козю огюнде урып, зиндангъа ташладылар. Энди бизни гизлиден бошатмагъа истейлерми? Ёкъ, озьлери келип, бизни чыкъарсынлар! – деди.

38Хызметчилер бу сёзлерни махкемеджилерге айтып бердилер. Павелнинъ ве Силанынъ Рим гражданы олгъанларыны эшиткен махкемеджилер пек къоркътылар. 39+Келип, олардан афу сорадылар. Сонъ оларны озгъарып, шеэрден кеткенлерини риджа эттилер. 40+Павелнен Сила зиндандан чыкъып, Лидиянынъ эвине бардылар. Дин къардашларынен корюшип, оларгъа насиат берген сонъ, андан кеттилер.

17

Павел ве Сила Тессалоникеде

17^1+Амфиполь ве Аполлония шеэрлеринден кечип, олар Тессалонике шеэрине кельдилер. О ерде еудийлернинъ синагогасы бар эди. 2+Павел озюнинъ адети боюнджа еудийлернинъ алдына барып, учь раатлыкъ куню девамында оларгъа Мукъаддес Языларны анълата эди, 3+Месихнинъ азаплангъаны ве олюлерден тирильгени кереклигини ача ве исбатларнен бильдире эди. О: «Мен сизлерге Иса акъкъында илян этем. Бу Иса – Месихтир», – дей эди. 4Еудийлернинъ базылары, Алладан къоркъкъан пек чокъ юнанлар ве бир талай урьметли къадынлар инанып, оларгъа къошулдылар.

5+Лякин инанмагъан еудийлер пахыллап, мейданлардан ярамаз адамларны алдылар, бир талай адам топладылар да, бутюн шеэрни аякъкъа турсаттылар. Олар Ясоннынъ эвине уджюм этип, Павелнен Силаны халкънынъ алдына алып чыкъкъанларыны талап эттилер. 6Оларны тапмагъан сонъ, Ясон ве базы дин къардашларыны шеэр башлыкълары алдына сюйреклеп кетирдилер, къычырып:

– Дюньяны авдаргъан адамлар мына бу ерге де кельдилер! – дедилер. 7+– Ясон оларны эвинде къабул этти. Буларнынъ эписи, Иса деген башкъа бир падиша бар, деп, императорнынъ эмирлерине къаршы чыкъалар, – дедилер.

8Бу сёзлер халкъны ве шеэр башлыкъларыны пек къасеветлендирди. 9Лякин Ясон ве башкъаларындан баягъы кефалет акъчасыны алгъан сонъ, оларны бошатып йибердилер.

Бероя шеэринде

10Шу геджеси дин къардашлары Павелнен Силаны Бероя шеэрине ёлладылар. Олар о ерге келип, еудийлернинъ синагогасына бардылар. 11Бу ердеки еудийлер Тессалонике сакинлерине бакъкъанда, адам сайгъан халкъ эди. Алланынъ Сёзюни буюк азырлыкънен къабул этип, бу огретюв догъру экенми, деп, кунь-куньден Мукъаддес Языларны араштырып тешкере башладылар. 12Бойледже, оларнынъ чокълары ве бир талай асылзаде юнан къадын ве акъайлары да имангъа кельдилер. 13Павел Алланынъ Сёзюни Бероя шеэринде илян эткенини эшиткенде, Тессалоникедеки еудийлер о ерге келип, халкъны аякъкъа котере башладылар. 14О вакъыт дин къардашлары Павелни тез-тез денъиз тарафкъа ёлладылар. Сила ве Тимотей исе о ерде къалдылар. 15Павелни озгъаргъанлар оны Афина шеэринедже алып бардылар, Павелден, Силанен Тимотей янына тездже кельсинлер, деген эмирни алгъандан сонъ, кери къайтып кельдилер.

Афина шеэринде

16+Павел Афинада Силанен Тимотейни беклеп тургъанда, бу шеэр путларнен толгъаныны корип, гонълю янды. 17Еудий синагогасында Павел еудийлернен ве Алладан къоркъкъан башкъа адамларнен тартыша эди, базар мейданында онъа расткельгенлернен эр кунь субетлеше эди.

18Эпикурейнинъ ве стоиклернинъ фельсефеси тарафдарлары онен давалашып башладылар. Олардан бириси:

– Бу бошбогъаз не айтмагъа истей экен? – деди. Башкъалары:

– О гъалиба худжур бир путлар акъкъында айта, – дедилер.

(Павел исе оларгъа Иса ве тирилюв акъкъындаки Къуванчлы Хаберни илян эте эди.)

19+Павелни Арес-тёпеге[*] алып бардылар ве онъа:

– Сен огреткен бу янъы огретювнинъ не олгъаныны бизге де бильмеге мумкюнми? 20Къулагъымызгъа худжур сёзлер эшитиле, биз оларнынъ не олгъаныны бильмеге истеймиз, – дедилер.

21Эписи афиналылар ве шеэрде яшагъан ябанджылар эр шейден зияде бутюн вакъытларыны янъылыкъларны айтмакънен я да динълемекнен кечирмеге бегене эдилер.

22Павел Арес-тёпенинъ ортасында турып:

– Эй, Афина акъайлары! Мен сизлерни эр тарафтан пек диндар олгъанынъызны корем. 23Кезе-кезе, азиз ерлеринъизни козьден кечирип: «Белли олмагъан Аллагъа», – деп язылгъан бир къурбан ерини биле расткетирдим. Мына мен сизлерге сизлер бильмейип урьмет эткен бу Алланы илян этмеге истейим. 24+Дюньяны ве онынъ барлыгъыны яраткъан Алла, ер ве кокнинъ Раббиси олып, инсан къолунен яратылгъан сарайларда яшамай. 25+Онынъ, инсан къолларынен хызмет этилип япылгъан ич бир шейге мухтаджы ёкъ. О, Озю эписине аят, нефес ве эр бир шейни бере. 26+Бир адамдан эписи халкъларны яратып, оларгъа бутюн ер юзюнде даркъалып яшамагъа ёл берди, оларнынъ эвельден бельгиленген девирлерини, сынъырларынен яшайджакъ ерлерини тайин этти, 27оларнынъ Алланы къыдыраджакъларыны, ич олмадым Оны дуйгъуларынен тападжакъларыны истеди. Аслында, Алла эр биримизден узакъ дегильдир. 28+Биз Онынъ ярдымынен яшаймыз, арекет этемиз, бармыз. Шаирлеринъизден базылары да айткъаны киби: «Биз Онынъ эвлятларымыздыр».

29+Энди биз Алланынъ эвлятлары олгъанымыз ичюн, Алланы инсан усталыгъынен яраткъан я да инсан тюшюнджесинен ишленген алтын, кумюш я да ташнен япылгъан шейнен тенъештирмеге керекмей. 30+Алла джаиллик заманларына козь юмгъан олса да, энди эр ерде эписи адамларгъа тёвбе этмеге буюрмакъта. 31+Озю къойгъан адамнен О, дюньяны адалетли суд этмек ичюн бир кунни тайин этти. Бу адамны олюлерден тирильтип, эр кеске шаатлыкъ этти, – деди.

32Олюлернинъ тирилюви акъкъында эшитип, базылары оны масхара этип кульдилер. Башкъалары исе:

– Бу акъта сени башкъа сефер динълермиз, – дедилер.

33О вакъыт Павел оларнынъ ортасындан чыкъып кетти. 34Базы адамлар исе онъа къошулып, имангъа кельдилер, оларнынъ арасында Арес-тёпе шурасынынъ азасы Дионисий, Дамар адлы бир къадын ве башкъалары да бар эди.

18

Коринт шеэринде

18^1Бу адиселерден сонъ Павел Афинадан кетип, Коринт шеэрине кельди. 2+Бу шеэрде Понтта догъгъан Акила адлы бир еудийни ве онынъ апайы Прискилланы тапты. Император Клавдий бутюн еудийлерге Римден чыкъып кетмеге эмир эткени ичюн, олар якъында олгъан Италиядан кельген эдилер. Павел оларнынъ алдына барды. 3Зенаатлары бир олгъаны ичюн, оларнынъ янында къалып ишлеп башлады. Олар чадыр тикювинен огъраша эдилер.

4+Павел эр раатлыкъ куню еудийлернинъ синагогасында субетлешип, еудийнен юнанларны имангъа кетирмек ичюн арекет эте эди.

5+Силанен Тимотей Македониядан кельгенлеринден сонъ, Павел озюни бутюнлей Сёзни илян этювине багъышлап, Исанынъ Месихлигини еудийлерге исбатлап бере эди. 6+Лякин олар къаршы чыкъып, оны сёгмеге башлагъанда, Павел урбасындан тозуны къакъып:

– Гъайып олгъанынъызда озюнъиз къабаатлы оладжакъсыз! Мен темизим. Бу куньден сонъ башкъа миллетлерге бараджагъым, – деди.

7Павел о ерден кетип, Алладан къоркъкъан Титий Юст адлы бир адамнынъ эвине кельди. Онынъ эви синагоганынъ янында эди. 8+Синагога башлыгъы олгъан Крисп эписи эвиндекилеринен берабер Раббиге имангъа кельди. Оны динълеген коринтлилерден чокълары да инанып, сувгъа батырылып чыкътылар.

9Геджелернинъ биринде Рабби Павелге руяда: «Къоркъма! Айта бер, сусып къалма! 10Мен сеннен бераберим, ич кимсе санъа яманлыкъ япамайджакъ, чюнки бу шеэрде чокъ адамларым бар», – деди. 11Павел ондан сонъ даа бир бучукъ йыл шу ерде яшап, Алланынъ Сёзюни огретти.

12Гъаллион Ахаянынъ акими олгъан девирде еудийлернинъ эписи бир олып, Павелге уджюм этти. Оны къады курсюси янына кетирип:

13– Бу адам Аллагъа ибадет этмекни Къанунгъа коре дегиль, башкъаджа огрете, – дедилер.

14Павел агъзыны ачаджакъта, Гъаллион еудийлерге:

– Эй, еудийлер! Эгер бир акъсызлыкъ я да агъыр джинает меселеси олса эди, о вакъыт сизлерни динълемек ичюн менде бир мана олур эди. 15+Амма меселе сёзлер, адлар ве Къанунынъыз акъкъында олгъаны ичюн, оны озьлеринъиз чезинъиз. Мен бу ишлернинъ къадысы олмагъа истемейим, 16– деди де, оларны къады курсюси огюнден къувды.

17О вакъыт адамлар синагога башлыгъы Сосфенни тутып, къады курсюси алдында ура башладылар. Гъаллион исе бунъа кедер этмеди.

Антиохиягъа къайтув

18+Павел даа баягъы вакъыт шеэрде къалгъанындан сонъ, дин къардашларынен сагълыкълашып, Акила ве Прискилланен берабер Суриеге кеткен гемиге минди. Адакъ бергенине коре, Кенхрея шеэринде сачларыны къыркътыргъан эди.

19+Эфес шеэрине етип баргъанда, Павел Акиланен Прискилланы бир ерде къалдырды. Озю исе синагогасына кирип, еудийлернен субетлешмеге башлады. 20Павелден чокъча вакъыт оларнен къалгъаныны истеселер де, о разы олмады. 21+Оларнен сагълыкълашып:

– Алла къысмет этсе, янынъызгъа кене къайтып келирим, – деди де, Эфестен кетти.

22Кайсареягъа етип келип, Павел барып, иманлылар топлашувынен корюшти. Сонъ Антиохия шеэрине кетти. 23+О ерде бир къач вакъыт отурып, кене ёлгъа чыкъты. Галатия ве Фригия топракъларыны бир-бир артындан айланып чыкъып, Исанынъ шегиртлерини иманында къавийлештирди.

Аполлос Эфес ве Коринт шеэрлеринде

24+Шу арада Эфес шеэрине Эскендериеде догъгъан Аполлос адлы бир адам кельди. О, лафкъа уста, Мукъаддес Языларны яхшы бильген бир еудий эди. 25+Бу адам Раббининъ Ёлунда тербие алгъан ве бу акъта атешли рухнен Иса акъкъында догъру огрете эди. Лякин сувгъа батырып чыкъармакъ акъкъында о тек Ягъянынъ адетини биле эди. 26+О, еудий синагогасында джесаретнен огретип башлады. Аполлосны динълеген Акиланен Прискилла оны озьлерине чагъырып, Алланынъ Ёлуны бутюнлей анълатып бердилер.

27+Аполлос Ахаягъа бармагъа ниет эткенде, дин къардашлары онынъ тарафыны туттылар ве о ердеки шегиртлерге мектюп язып, оны яхшы къабул этеджеклерини истедилер. Аполлос Ахаягъа барып, Алланынъ мераметинен имангъа кельгенлерге чокъ ярдым этти. 28+Мукъаддес Язылары эсасында Исанынъ Месих олгъаныны исбатлап, эписининъ козю огюнде еудийлернинъ делиллери янълыш олгъаныны косьтерди.

19

Павел Эфес шеэринде

19^1+Аполлос Коринт шеэринде олгъанда, Павел дагълы виляетлерден кечип, Эфес шеэрине кельди. О ерде бир къач Исанынъ шегиртлерини тапып, олардан:

2– Сизлер имангъа кельгенинъизде, Мукъаддес Рухны къабул эттинъизми? – деп сорады.

– Мукъаддес Рух акъкъында биз ич бир вакъыт эшитмедик биле, – деп джевап берди олар.

3+– Ойле олса, сизлер не эсасында сувгъа батырылып чыкътынъыз? – деп сорады Павел.

– Ягъянынъ огретюви эсасында, – деп джевап бердилер.

4+– Ягъя халкъны озенге батырып чыкъарып, тёвбе эттире, халкъкъа: «Менден сонъ келеджек Инсангъа, Исагъа инанынъыз», – дей эди, – деди Павел.

5+Олар буны эшитип, Рабби Исанынъ Адынен сувгъа батырылып чыкътылар. 6+Павел оларнынъ башына къолларыны къойгъанынен, оларнынъ устюне Мукъаддес Рух келип энди. Олар башкъа тиллерде лаф этип, пейгъамберлик этип башладылар. 7Оларнынъ сайысы къарарнен он эки адам эди.

8+Павел учь ай девамында джесаретнен синагогада адамларны огрете ве оларнен субетлешип, Алланынъ Падишалыгъы акъкъында ишанчлы делиллер кетире эди. 9Амма базылары инатланып, иманны ред эттилер ве халкънынъ огюнде Раббининъ Ёлуны яманладылар. Павел олардан кетип, янына шегиртлерни алды ве эр кунь Тираннус деген бир адамнынъ мектебинде субетлер кечире башлады. 10Шу, эки йыл девам этти, ве ахырында эм еудий, эм юнанлар, – Кучюк Асия виляетинде яшагъанларнынъ эписи Рабби акъкъында Хаберни эшиттилер.

Скеванынъ огъуллары

11Алла Павелнинъ къолларынен чокъ аджайип шейлер япа эди. 12+Онынъ беденине тийген явлукълар ве оглюклер хасталарнынъ устюне япылгъанда, олар хасталыкътан къуртула, ичлериндеки шейтанлар чыкъып кете эдилер. 13+Ерни долашкъан, джинлерни айдап чыкъаргъан еудийлернинъ базылары да яман рухлар ургъан адамларнынъ устюнде Рабби Исанынъ Адыны чагъыра ве: «Павел илян эткен Исанынъ Адынен сизлерге буюрамыз», – дей башладылар. 14Буны япкъанлар арасында баш руханий Скева адлы бир еудийнинъ еди огълу бар эди. 15+Лякин бир кунь яман рух оларгъа джевап берип: «Исаны билем, Павелни де билем, сизлер исе ким оласынъыз?» – деди. 16Буны айткъанынен, ичинде арам рух олгъан адам оларнынъ устюне атылып, бир-бирининъ артындан эписини енъди. Олар чыплакъ ве яралы олып, о эвден къачып къуртулдылар. 17Бу хабер Эфесте яшагъан еудийлернен юнанларнынъ эписине барып етти. Эписини къоркъу басып, Рабби Исанынъ Адыны шерефлей башладылар. 18+Имангъа кельгенлерден чокълары келип, озь япкъанларыны ачыкътан айта башладылар. 19Тылсымджылыкъ япкъанлардан да чокълары озь китапларыны топлап, эписининъ козю огюнде якътылар. Китапларнынъ фиятыны сайгъанда, элли бинъ кумюш акъчагъа тенъ кельди. 20+Ойле олып, Раббининъ Сёзю къудретнен даркъалып, тесири кунь-куньден арта эди.

Эфестеки исьян

21+Бу вакъиалар олып кечкен сонъ, Павел озь гонълюнде Македония ве Ахаядан кечмеге ве сонъ Ерусалимге бармагъа къарар этти. «О ерге баргъанымдан сонъ, Римни де барып корьмеге керек», – деди. 22+Павел озюне хызмет этип юргенлерден эки адамны, Тимотей ве Эрастны, Македониягъа ёллады, озю исе вакътынджа Кучюк Асия виляетинде къалды.

23О вакъыт Раббининъ Ёлуна къаршы буюк бир исьян котерильди. 24Деметрий адлы бир кумюшчи уста олып, кумюштен Артемис[*] ибадетханечиклерини ясап, башкъа усталаргъа да чокъ иш берип, оларгъа буюк файда кетире эди. 25Деметрий усталарны топлап:

– Достларым! Сизлерге белли олгъаны киби, бизим къазанчымыз бу зенаатнен багълы. 26+Амма тек Эфесте дегиль, бутюн Кучюк Асияда биле бу Павел, инсан къолунен ясалгъан путлар Алла дегиль, дегенини озьлеринъиз корип, эшитип турасыз. Шу лафларнен о чокъ адамларны къандырып ёлдан урды. 27Бу шейден тек бизим зенаатымыз итибарсыз олып къалмайджакъ, бундан гъайры бутюн Кучюк Асия ве бутюн дюнья ибадет эткен улу алла Артемиснинъ ибадетханеси де бош шейге айланып, онынъ улулыгъы да ёкъ оладжакъ, – деди.

28Адамлар буны эшитип, пек ачувландылар ве:

– Эфеснинъ Артемиси улудыр! – деп къычыра башладылар.

29+Бутюн шеэр къалабалыкъкъа толды, эписи бирлешип, Павелнинъ ёлдашларыны, македониялы Гай ве Аристархны, туттылар, театр тарафкъа алып кеттилер. 30Павел халкънынъ огюне чыкъмагъа истегенде, шегиртлери онъа ёл бермедилер. 31Кучюк Асия башлыкъларындан бирлери, Павелнинъ досту олгъаны себебинден, онъа хабер ёллап, театрде корюнмесин деп, риджа этти. 32Шу арада адамлардан бири о десе, башкъасы бу деп къычыра эди. Топлашув тертипсиз олды, чокълары не ичюн кельгенлерини биле бильмей эди. 33Еудийлернинъ теклифине коре, халкънынъ ичинден Эскендер деген бир адамны огге сюрдилер. Эскендер къолунен бир шейлер косьтерип, халкънынъ огюнде озюни къорчаламагъа истеди. 34Лякин халкъ онынъ еудий олгъаныны билип, эписи бир агъыздан эки саат девамында:

– Эфеснинъ Артемиси улудыр! – деп къычыра эдилер.

35Ахыр-сонъу шеэр ребери халкъны тынчландырып:

– Эй, Эфес акъайлары! Эфес шеэри улу Артемис сарайынынъ ве онынъ коктен тюшкен азизининъ бекчиси олгъаныны бильмеген адам бармы экен? 36Буны ич кимсе инкяр этмесе, сизлер тынчланынъыз да, тюшюнмейип арекет этменъиз. 37Ана, ибадетханени таламагъан ве алланъызны сёгмеген адамларны бу ерге кетирдинъиз. 38Эгер Деметрий ве онен берабер олгъан усталар кимгедир шикяет этмеге истеселер, махкемелер ве акимлер бар, шикяетлерини анда берсинлер. 39Башкъа бир шейни талап этмеге истесенъиз, бу меселени къануний топлангъан топлашув чезсин. 40Бугунь олып кечкен ишлер ичюн бизге исьянджылар демеклери мумкюн, чюнки бойле къалабалыкъкъа ич бир себеп ёкъ ве биз озюмизни акъламакъ ичюн бир шей айтып оламайджакъмыз, – деди.

Шу сёзлерни айтып битирген сонъ, кятип топлашувны даркъатып йиберди.

20

Павелнинъ Македониягъа ве Юнанистангъа япкъан сефери

20^1+Къалабалыкъ ятышкъан сонъ, Павел шегиртлерни чагъырып, насиат берди ве оларнен сагълыкълашып, Македониягъа кетти. 2Кечип кеткен ерлердеки иманлыларгъа чокъ огют-насиат берип, Юнанистангъа кельди. 3+Учь ай о ерде отурды. Суриеге денъиз ёлунен кетеджек олгъанда, еудийлер онъа къаршы бир фитне азырлагъанларыны бильди. Шунынъ ичюн кене Македонияны кечип къайтмакъ къарарына кельди. 4+Бероядан Пирр огълу Сопатр, Тессалоникеден Аристарх ве Секунд, Дербеден Гай ве Тимотей, Кучюк Асиядан олгъанлардан Тихик ве Трофим онен берабер кеттилер. 5+Олар эвельдже чыкъып, бизлерни Троаста бекледилер. 6+Бизлер исе Маясыз Пишкен Отьмеклер Байрамындан сонъ Филиплер шеэринден чыкъып, беш куньден сонъ оларнынъ алдына, Троас шеэрине етип кельдик. О ерде еди кунь отурдыкъ.

Павел Евтихни олюлерден тирильте

7+Афтанынъ биринджи кунюнде биз отьмек болип ашамакъ ичюн бир ерде топлаштыкъ. Павел эртеси куню ёлгъа чыкъаджакъ олгъаны ичюн, иманлыларны огретип, сёзюни яры геджегедже девам эттирди. 8Бизлер топлашкъан юкъары къаттаки одада пек чокъ къандиль яна эди. 9+Евтих адлы бир огълан ачыкъ пенджере янында отурмакъта эди. Павелнинъ нуткъу узун олгъаны ичюн, о огъланны къатты юкъу басты. О, юкъугъа далып, учюнджи къаттан ашагъа йыкъылып кетти. Оны ерден котергенде, о, энди ольген эди. 10+Павел ашагъа тюшип, огъланнынъ устюне озюни ташлады да, оны къучакълап: «Къасевет этменъиз, онынъ джаны озюндедир!» – деди. 11Сонъ кене юкъарыгъа чыкъып, отьмек парчалап аш ашады. Танъ аткъандже субетлешти, сонъ ёлга чыкъты. 12Къалгъан адамлар исе буюк къуванчнен тири генчни эвине алып кеттилер.

Троастан Милетке

13Бизлер эвель барып гемиге миндик, Асс шеэрине бардыкъ. Биз Павелни о ерден аладжакъ эдик. О, озю джаяв бараджакъ олып, бизлерге шойле буюргъан. 14Бизлер Асста корюшип, онен Митилене шеэрине бардыкъ. 15О ерден гемиде кетип, эртеси куню Хиос адасынынъ къаршысына кельдик. Учюнджи куню Самос адасына бардыкъ. Даа бир кунь ёлда олып, Милет шеэрине келип чыкътыкъ. 16+Павел Кучюк Асияда чокъ вакъыт джоймамакъ макъсадынен Эфес шеэрине кирмейип, оны кечип кетмек къарарына кельген эди. Чареси олса, Берекет Байрамында Ерусалимде олмагъа ашыкъа эди.

Павел Эфестеки акъсакъалларнен сагълыкълаша

17Милеттен Эфеске адам ёллап, Павел иманлылар топлашувынынъ акъсакъалларыны чагъыртты. 18+Олар онынъ алдына кельгенде, о:

– Мен Кучюк Асия топрагъына кельген биринджи кунюмден берли, янынъызда бутюн вакъыт девамында насыл яшагъанымны озьлеринъиз билесиз. 19Еудийлернинъ фитнелери ичюн башыма сынавлар келип кечти, оларнынъ ичинде алчакъгонъюллик ве козюмнинъ яшынен Раббиге хызмет эте эдим. 20Сизлерни файдалы олгъан ич бир шейден четте къалдырмайым деп, халкъ огюнде ве эв-эвден юрип огрете ве сизлерге Алланынъ Сёзюни илян эте эдим. 21Тёвбе этип, Аллагъа къайтынъыз ве Рабби Исагъа иман этинъиз, деп, еудийлернен юнанларгъа джиддий насиат берип тура эдим. 22Мына энди Мукъаддес Рух мени Ерусалимге чагъырып чеке. О ерде мени не беклегенини бильмейим. 23+Амма эр бир шеэрде манъа Мукъаддес Рух бильдиргенине коре, мени зынджырлар ве азаплар беклей. 24+Лякин яшайышымнынъ къыймети мен ичюн бир шей дегиль. Тек ишимни битирмеге, Алланынъ хайырыны анълаткъан Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн, Рабби Исадан алгъан вазифени беджермеге истейим. 25Энди билем ки, эй, Алланынъ Падишалыгъыны мен илян эткен адамлар, ич биринъиз меним юзюмни бир даа корьмейджексиз. 26+Шунынъ ичюн бугунь сизге меним сёзюм: мен ич кимсенинъ олюминде къабаатлы олмайджагъым. 27Мен сизлерге Алланынъ истегенини бутюнлей бильдирдим. 28+Озюнъизге ве бутюн сюрюге, яни Алланынъ иманлылар джемиетине, козь-къулакъ олунъыз. Мукъаддес Рух сизлерни джемиетке къаравул ве чобан этип къойды, Алла оны Озь къанынынъ фиятына сатын алды. 29+Билем ки, мен кеткен сонъ, аранъызгъа сюрюни аямагъан йыртыджы къашкъырлар сокъулып киреджеклер. 30+Атта озь араларынъыздан чыкъкъан адамлар да ялан сёзлеринен шегиртлерни ёлдан урып, пешинден алып кетмеге истейджеклер. 31+Шунынъ ичюн козь-къулакъ олунъыз. Мен учь йыл девамында гедже-куньдюз, козьлеримнинъ яшынен эр биринъизге насиат бергенимни унутманъыз. 32+Энди сизлерни Аллагъа ве Онынъ Хайыр Сёзюне авале этем. Бу Сёзнинъ сизлерни къавийлештирмеге ве Алланынъ эписи азизлеринен берабер сизлерге мирасны бермеге кучю бар. 33+Мен ич кимсенинъ кумюш-алтыныны я да урбасыны истемей эдим. 34+Озюме ве янымда олгъанларгъа керек шейлерни бермек ичюн бу къолларым хызмет эткенини озьлеринъиз яхшы билесинъиз. 35+Бойле чалышып, мен сизлерге кучьсюз адамларгъа ярдым бермек кереклигини эр шейде косьтердим. Рабби Исанынъ: «Алмакътан коре бермекнинъ бахты буюктир», – деген сёзлерини де акъылда тутмагъа керек, – деди.

36+Бу сёзлерни айткъан сонъ, Павел эписинен берабер тиз чёкип, дува окъуды. 37Сонъ эписи окюр-окюр агълап, Павелни къучакълап опе башладылар. 38Павелнинъ: «Меним юзюмни бир даа корьмейджексиз», – деген сёзлери оларны хусусан гъам-къасеветке кетирди. Ниает, оны гемиге озгъарып бардылар.

21

Павелнинъ Ерусалимге япкъан сефери

21^1Олардан айырылып, гемиде кеттик ве Къос адасына догъру ёл алдыкъ. Эртеси куню Родос адасына кельдик, о ерден Патара шеэрине бардыкъ. 2Анда Феникеге кеткен бир геми тапып, онъа миндик ве денъизге чыкътыкъ. 3Къыбрыс корюнгенде, аданынъ сол тарафындан кечип, Суриеге таба ёлны девам эттик ве Тир шеэрине етип кельдик. Мында геми юклерини бошатмакъ керек эди. 4+Анда базы шегиртлерни тапып, оларнынъ янында еди кунь къалдыкъ. Олар Рухтан ильхамланып, Павелге Ерусалимге бармагъа керекмей, дей эдилер. 5+Бу куньлер кечкен сонъ, биз кене ёлгъа чыкътыкъ. Иманлылар апайлары ве бала-чагъаларынен берабер шеэрден чыкъып бизнен бардылар. Ялыда тиз чёкип, дува окъудыкъ. 6Биз бири-биримизнен сагълыкълашып, гемиге чыкътыкъ, олар исе эвлерине къайтып кеттилер.

7Тир шеэринден кетип, денъиздеки сеяатымызны девам эттик ве Птолемай шеэрине етип кельдик. О ердеки дин къардашларымызгъа барып, оларда бир кунь отурдыкъ. 8+Эртеси куню бизлер ёлгъа чыкъып, Кайсареягъа кельдик. Едисинден[*] бири олгъан, Къуванчлы Хаберни илян эткен Филипнинъ эвине кирип, анда къалдыкъ. 9+Онынъ пейгъамберлик япкъан, даа акъайгъа чыкъмагъан дёрт къызы бар эди. 10+О ерде бир къач кунь отургъанымыздан сонъ, Еудиеден Хагъап адлы бир пейгъамбер кельди. 11+О, алдымызгъа киргенинен, Павелнинъ къушагъыны алды да, озюнинъ къол-аякъларыны багълап:

– Мукъаддес Рух буны айта: «Ерусалимдеки еудийлер бу къушакънынъ саибини бойле багълап, халкъларынынъ къолуна береджеклер», – деди.

12+Бу сёзлерни эшитип, биз о ердеки иманлыларнен Павелге, Ерусалимге бармасын деп, ялвардыкъ. 13+Лякин Павел джевап берип:

– Не япасыз? Не ичюн агълап, юрегимни парчалайсыз? Мен Ерусалимге барып тек эсир олмагъа дегиль, Рабби Иса ичюн ольмеге биле азырым, – деди.

14Павелни къандырып оламагъанымызны анълап:

– Рабби истегени киби олсун! – деп индемедик.

15Ана шу куньлерден сонъ ёлгъа азырланып, Ерусалимге бардыкъ. 16Бизнен Кайсареядан бир къач шегиртлер кеттилер. Олар бизлерни, яшап турмакъ ичюн, Исанынъ эски шегиртлеринден олгъан къыбрыслы Мнасоннынъ эвине кетирдилер. 17Ерусалимге кельгенимизде, дин къардашларымыз бизни ачыкъ чырайнен къабул эттилер.

Павел Якъупнен корюше

18+Эртеси куню Павелнен берабер Якъупкъа бардыкъ. Акъсакъалларнынъ эписи де кельди. 19Олардан ал-хатир сорагъан сонъ, Павел озь хызмети вакътында Алланынъ башкъа миллетлер арасында япкъан ишлерини бирер-бирер айтып берди. 20+Буларны эшитип, Алланы шуретледилер ве Павелге:

– Эй, къардашымыз, еудийлер арасында имангъа кельген бинълердже адам олгъаныны билесинъ. Оларнынъ эписи Къанунны гъайретнен туталар. 21+Олар эшиткен сёзлерге коре, сен башкъа миллетлер арасында яшагъан еудийлерге: огъулларынъызны сюннет этменъиз, урф-адетлерни кутьменъиз, Мусанынъ Къанунындан чыкъынъыз, деп огреткенсинъ. 22Шимди исе не япайыкъ? Сенинъ кельгенинъни эшитип, халкъ мытлакъа топланыр. 23+Шунынъ ичюн, санъа айтаджагъымызны яп. Бизде адакъ берген дёрт адам бар. 24+Оларны янынъа алып, оларнен берабер элялланув адетини яп ве сачларыны алдырмакъ ичюн масрафларны озь бойнунъа ал. О вакъыт сенинъ акъкъынъда эшиткенлери ялан олгъаныны, аксине, Мусанынъ Къанунына коре яшагъанынъны биледжеклер. 25+Башкъа миллетлерден имангъа кельгенлер акъкъында айткъанда, биз оларгъа мектюпте эмирлеримизни яздыкъ. Къарарымызгъа коре, олар путларгъа къурбан кетирильген этлерден, къандан, богъулып ольдюрильген айваннынъ этинден ве ороспулыкътан озьлерини сакъласынлар, – дедилер.

26+Эртеси куню Павел шу адамларны янына алып, оларнен берабер элялланув адетини кечирди. Сонъ Алланынъ Сарайына кирип, элялланув куньлери не вакъыт битеджеклерини, эр бири ичюн къурбанлыкъ кетириледжегини бильдирди.

Павелнинъ якъаланувы

27Еди куньлюк муддет битеяткъанда, Павелни Алланынъ Сарайында Кучюк Асиядан кельген еудийлер корьдилер. Олар бутюн халкъны котерип, Павелни туттылар да:

28+– Эй, Исраиль акъайлары, ярдым этинъиз! Бакъынъыз, эр ерде халкъымызгъа, Къанунгъа ве бу Азиз Ерге къаршы адамларны огреткен инсан шудыр! Бундан гъайры, юнанларны да Сарайгъа алып кирип, бу Азиз Ерни арам эткен! – деп къычыра башладылар.

29+Буны айткъанларынынъ себеби, эвель шеэрде Павелнен берабер эфесли Трофимни корип, оны Алланынъ Сарайына алып кирген, деп тюшюндилер.

30Бутюн шеэр арекетке келип, халкъ топланды. Павелни тутып, Сарайдан тышарыгъа сюйреклеп чыкъардылар. Шу ань къапулар къапатылды. 31Олар Павелни ольдюрмеге истедилер. О вакъыт бутюн Ерусалим исьян котерди, деген хабер арбий болюкнинъ[*] бинъбашынынъ къулагъына етип барды. 32О, бирден аскерлерни ве юзбашыларны алып, халкъкъа уджюм этти. Адамлар бинъбашынен аскерлерни корип, Павелни урмагъа токътадылар. 33+Бинъбашы якъынлашты, Павелни тутып, эки зынджырнен багъламагъа буюрды. О: «Бу ким, ве не япты?» – деп сорады. 34+Адамларнынъ арасындан бириси «бойле», деп къычырса, башкъасы «шойле», деп къычыра эди. Буюк шамата олгъанындан, бинъбашы акъикъатны билип оламайып, Павелни къалеге алып бармагъа буюрды. 35Павел энди мердивенге еткенде, адамларнынъ ачувы пек кучьлю олгъаны себебинден, аскерлер оны котерип бардылар. 36Халкъ исе онынъ артындан кетип:

– Ольдюр оны! – деп багъыра эди.

Павелнинъ халкъкъа айткъан нуткъу

37Къалеге киреяткъанда, Павел бинъбашыгъа:

– Санъа бир шей айтмагъа мумкюнми? – деди. Бинъбашы:

– Сен юнан тилини билесинъми? 38Бир къач кунь эвельси исьян котерип, дёрт бинъ башкесерни сахрагъа алып чыкъкъан мысырлы сен дегильсинъми? – деди. 39+Павел джевап берип:

– Мен еудийим, Киликия виляетининъ о къадар эмиетли олгъан Тарс шеэрининъ гражданым. Санъа бир риджам бар, манъа халкъкъа бир къач сёз айтмагъа разылыкъ бер, – деди.

40Бинъбашы разылыкъ берген сонъ, Павел мердивенде турып, халкъны тынчландырмакъ ичюн къолуны котерди. Терен бир сюкюнет олгъанда, еудийлернинъ тилинде лаф этип башлады:

22

Павел озь иман эткени акъкъында айтып бере

22^1– Эй, дин къардашлар ве бабалар! Энди огюнъизде озюмни акълагъан сёзлеримни динъленъиз!

2Павелнинъ оларгъа еудийлернинъ тилинде айткъаныны эшиткенде, орталыкъ чым-чырт олды. О девам этти:

3+– Мен еудий акъайым. Киликиянынъ Тарс шеэринде догъдым, мында Гъамалиэлнинъ янында тербиелендим. Баба-деделеримизнинъ Къануны эсасында джиддий тербиеленип, бугунь бу ерде топлашкъан эпинъиз киби мен де Алланынъ истегенини гъайретнен беджермеге истей эдим. 4+Бу Ёлнынъ тарафдарларыны – акъаймы, къадынмы демей, эписини багълап зиндангъа ташлай, ольгендже айдай эдим. 5+Ана, баш руханийнен акъсакъалларнынъ эписи меним шаатларымдыр. Мен олардан Дамасктаки дин къардашларына язылгъан мектюплерни алып, о ерде яшагъан бу адамларны джезаламакъ ичюн Ерусалимге кетирмек ниетинен ёлгъа чыкътым. 6+Уйлеге якъын бир маальде мен ёл басып, Дамасккъа якъынлашаяткъанымда, апансыздан коктен тюшкен бир нур этрафымны парылдатты. 7Мен ерге йыкъылдым да, бир сеснинъ манъа: «Саул, Саул, сен Мени не ичюн айдайсынъ?» – дегенини эшиттим. 8Мен: «Я Рабби, Сен ким оласынъ?» – деп сорагъанда, О: «Мен сен айдагъан назаретли Иса олам», – деп джевап берди. 9Ёлдашларым нурны корьген олсалар да, манъа айтылгъан сёзлерни эшитмедилер. 10О вакъыт мен: «Я Рабби, манъа не япмакъ керек?» – дедим. Рабби манъа: «Еринъден турып, Дамасккъа бар, япмагъа керек олгъан эр шейни о ерде айтаджакълар», – деди. 11О нурнынъ йылтырагъанындан кёр олгъаным ичюн, ёлдашларым мени къолумдан тутып, Дамасккъа етеклеп алып бардылар. 12+О ерде яшагъан эписи еудийлер арасында нам къазангъан, Къанунгъа коре диндар, Анания адлы бир адам бар эди. 13О, яныма келип турды да, манъа: «Къардашым Саул, козьлеринъ ачылсын!» – деди. Мен шу ань оны коре башладым. 14О манъа: «Сени бабаларымызнынъ Алласы сайлады. Сен, Онынъ истегенини билип ве Инсафлы Олгъанны корип, Онынъ сесини эшитип, 15+корьген ве эшиткен шейлернинъ эписи акъкъында бутюн адамлар огюнде Онынъ шааты оладжакъсынъ. 16+Энди даа не беклейсинъ? Еринъден тур ве, Исанынъ Адыны чагъырып, сувгъа батырылып чыкъ да, гуналарынъдан темизлен!» – деди.

17+Мен Ерусалимге къайтып кельгенден сонъ, Алланынъ Сарайында дува окъугъанымда, руяда олып, 18Раббини корьдим. О, манъа: «Къана, тез ол да, Ерусалимден чыкъып кет, чюнки бу ерде Мен ичюн берген шаатлыгъынъны къабул этмейджеклер», – деди. 19Мен: «Я Рабби! Санъа инангъанларны синагогаларда ургъан ве зиндангъа ташлагъан адам олгъанымны олар билелер де. 20+Сенинъ шаатынъ олгъан Стефаннынъ къаныны тёккенлерде, о ерде мен де тура эдим. Мен онынъ ольдюргенлерине разы олып, оларнынъ урбаларына къаравул олдым», – дедим. 21О исе: «Сен бара бер! Мен сени узакъкъа, башкъа миллетлернинъ алдына ёллайджагъым», – деди.

22Бу вакъыткъадже Павелни динълеп тургъанлар къычыра башладылар. Олар:

– Бойле адамны ер юзюнден ёкъ этинъ! Онъа яшамагъа мумкюн дегиль! – дедилер. 23Олар ойле къычырып, усть урбаларыны ташлап, авагъа тоз сачып тургъанларда, 24бинъбашы Павелге къаршы бойле багъыргъанларнынъ себебини бильмек ичюн, оны къалеге алып барып къамчыламагъа ве соргъу кечирмеге буюрды. 25+Оны къушакъларнен багълап кергенде, Павел янында тургъан юзбашыгъа:

– Рим гражданыны суд этмейип къамчыламакъ мумкюнми? – деп сорады.

26Юзбашы буны эшиткенинен, барып бинъбашыгъа хабер этип:

– Бакъ, сен не япмагъа истейсинъ? Бу адам Рим гражданы экен де, – деди. 27О вакъыт бинъбашы Павелнинъ янына келип:

– Манъа айт, сен Рим гражданы оласынъмы? – деп сорады.

– Эбет, – деди Павел. 28Бинъбашы:

– Мен бу гражданлыкъкъа чокъ акъча берип саип олдым, – деди.

– Мен исе догъгъан кунюнден башлап бу мемлекетнинъ гражданы эдим, – деп джевап берди Павел.

29О вакъыт Павелни соргъугъа чеккенлер онынъ янындан тез-тез чекильдилер. Бинъбашы да онынъ Рим гражданы олгъаныны билип, багълап къойгъаны ичюн пек къоркъты.

Павел Юксек Шура алдында

30Эртеси куню бинъбашы, еудийлер Павелни неде къабаатлагъанларыны эминликнен бильмек макъсадынен, оны зынджырлардан бошатты. Еудий баш руханийлерине ве бутюн Юксек Шура азаларына топланмагъа буюрды. Павелни кетирип, оларнынъ къаршысына къойды.

23

23^1+Павел Шура азаларына козьлерини тикип:

– Эй, дин къардашларымыз! Мен бу куньге къадар Алланынъ алдында темиз инсафнен яшай эдим, – деди. 2+Буны айткъанынен, баш руханий Анания Павелнинъ янында тургъанларгъа онынъ агъзына урмагъа буюрды. 3+Павел онъа:

– Эй, акълангъан дивар, сени Алла ураджакъ! Сен Къанун эсасында укюм чыкъармакъ ичюн отурасынъ, амма Къанунгъа къаршы мени урмагъа буюрасынъ! – деди.

4+Онынъ огюнде тургъанлар:

– Алланынъ баш руханийини акъаретлейсинъми? – дедилер. 5+Павел оларгъа:

– Агъа-къардашлар! Онынъ баш руханий олгъаныны бильмедим. Языда: «Халкъынънынъ башлыгъыны яманлама», – деп язылгъан, – деди.

6+Оларнынъ бир къысмы саддукий ве башкъа къысмы фериселер олгъаныны анълагъан Павел Шурагъа къатты бир сеснен:

– Дин къардашларымыз! Мен ферисем, эм ферисенинъ огълу олам. Мени олюлернинъ тирильгенине ишангъаным ичюн укюм этелер, – деди.

7О, буны айткъан сонъ, фериселернен саддукийлер арасында буюк дава чыкъып, топлашув экиге болюнди. 8+(Саддукийлер олюмден тирильмекни де, мелеклерни де, рухны да ёкъ, деп саялар. Фериселер исе буларнынъ эписине инаналар.) 9+Топлашувда буюк шамата котерильди. Фериселерден олгъан бир къач Къанун оджасы сёзге чыкъып, ачувнен:

– Бизлер бу адамда ич бир яманлыкъ тапмаймыз. Эгер рух я да мелек онъа бир шей айткъан олса, не олгъан? – дедилер.

10Дава ойле шиддетли олды ки, Павелни парча-парча этмесинлер деп, къоркъкъан бинъбашы аскерлерине ашагъа тюшип, оны адамларнынъ араларындан чыкъарып, къалеге алып кирмеге буюрды.

11+О геджеси Рабби Иса Павелге корюнип: «Джесюр ол! Меним акъкъымда Ерусалимде насыл шаатлыкъ япкъан олсанъ, ойле шаатлыкъ Римде де этмек керексинъ», – деди.

Павелге къаршы фитне

12Эртеси куню базы еудийлер ант этип, Павелни ольдюрмегендже ашап-ичмемезликке сёз бердилер. 13Бойле ант эткенлернинъ сайысы къыркъ адамдан зияде эди. 14Олар баш руханийлернен акъсакъалларнынъ янына келип:

– Павелни ольдюрмегенимиздже, ант этип ич бир шей ашамайджакъмыз. 15Энди сизлер Шура азаларынен берабер бинъбашынынъ янына барынъыз ве, Павелнинъ меселесини даа яхшыджа огренмек ичюн, оны ярын алдынъызгъа чыкъармасыны риджа этинъиз. Бизлер исе, о етип кельмезден эвель, оны ольдюрмеге азыр турармыз, – дедилер.

16Павелнинъ къызкъардашынынъ огълу бу фитне акъкъында эшитип, къалеге кирди де, онъа хабер этти. 17Павел юзбашылардан бирисини чагъырып:

– Бу йигитни бинъбашынынъ янына алып бар, онъа айтаджакъ бир лафы бар, – деди.

18О, йигитни алды ве бинъбашынынъ янына кетирип:

– Мабюс Павел мени янына чагъырып, бу йигитни сенинъ алдынъа кетиргенимни риджа этти, санъа айтаджакъ бир лафы бар экен, – деди. 19Бинъбашы йигитнинъ къолундан тутып, оны бир четке чекти де:

– Манъа не айтаджакъ эдинъ? – деп сорады. 20Йигит джевап берип:

– Еудийлер Павелнинъ ишини даа яхшыджа огренмек ичюн, оны ярын Шура алдына чыкъармакъны сенден риджа этмеге келиштилер. 21Лякин сен оларгъа инанма. Къыркътан зияде адам Павелни беклеп туралар; оны ольдюрмегендже ашап-ичмемеге ант эттилер. Мына шимди сенинъ эмиринъни беклеп, азыр олып туралар, – деди. 22Бинъбашы:

– Манъа бу хаберни бильдиргенинъни ич кимсеге айтма! – деп йигитни йиберди.

Павелни Кайсареягъа ёллайлар

23Бинъбашы юзбашылардан экисини чагъырып:

– Кунь баткъан сонъ саат докъузда Кайсарея шеэрине бармакъ ичюн эки юз аскер, етмиш атлы ве эки юз мызракълы аскер азырланъыз. 24+Павелни миндирип, виляет акими Феликснинъ алдына сагъ-селямет алып бармакъ ичюн, юклю айванларны беринъиз, – деп буюрды.

25Бинъбашы бойле бир мектюпни язып берди:

26«Клавдий Лисий –

Сайгъылы аким Феликске:

Селям!

27+Еудийлер бу адамны тутып ольдюрмеге истедилер. Амма онынъ Рим гражданы олгъаныны билип, мен аскерлернен берабер етип келип, онынъ джаныны къуртардым. 28+Сонъ оны неде къабаатлагъанларыны бильмеге истеп, оларнынъ Шурасына алып бардым. 29+Нетиджеде, оны озьлерининъ Къанунына коре меселелер боюнджа къабаатлагъанларыны бильдим, лякин онда олюмге я да апске ляйыкъ ич бир къабаатны тапмадым. 30+Бу адамгъа къаршы азырлагъан фитнеден хабердар олып, мен тез-тез оны сенинъ янынъа ёлладым. Алдынъда онъа къаршы олгъан даваларыны оны къабаатлагъанларгъа да айтмагъа эмир эттим».

31Алгъан эмирине коре, аскерлер Павелни алып, гедже Антипатрис шеэрине бардылар. 32Эртеси куню онен берабер бараджакъ атлыларны къалдырып, озьлери къалеге къайтып кеттилер. 33Атлылар Кайсареягъа барып, мектюпни акимге бердилер, Павелни де онъа теслим эттилер. 34+Аким мектюпни окъуп, Павелден къайсы виляеттен олгъаныны сорады. Киликиядан олгъаныны билип, онъа:

35– Сени къабаатлагъанлар кельген сонъ, ишинъни бакъарым, – деди де, Павелни Ироднынъ преториясында[*] къаравуллап тутмагъа буюрды.

24

Еудийлернинъ Павелге къаршы къабаатлавлары

24^1+Арадан беш кунь кечкен сонъ, баш руханий Анания ве базы акъсакъаллар, Тертулл адлы бир укъукъчынен Кайсарея шеэрине келип, Павелге къаршы къабаатлавларыны акимнинъ огюне къойдылар. 2Сонъ Павелни чагъырдылар. Тертулл оны къабаатламакъ ичюн сёз алды:

– Эй, мухтерем Феликс, сенинъ укюмдарлыгъынъда аманлыкъ ичинде яшаймыз, халкъымыз ичюн янъы къанунлар чыкъарып, чокъ къайгъырасынъ. 3Эр даим ве эр ерде буны миннетдарлыкънен къабул этемиз. 4Сени чокъ раатсыз этмемек ичюн, мераметли олып бир къач сёзюмизни динълегенинъе риджа этем. 5+Биз бу адамны беля кетириджи деп саямыз. Мына о, назаретлилер фыркъасынынъ башлыкъларындан бири олып, дюньянынъ бутюн еудийлерини аякъкъа турсата. 6-7+О, Алланынъ Сарайыны да арам этмеге тырышты, амма биз оны туттыкъ. 8Бу адамны соргъу этсенъ, биз оны нелерде къабаатлагъанымызны озюнден билип алырсынъ.

9Еудийлер, айтылгъанларнынъ догъру олгъаныны бильдирип, къабаатлавларыны тасдыкъладылар.

Павел Феликснинъ алдында

10Аким Павелге сёзге чыкъмакъ ичюн ишарет этти. О вакъыт Павел бойле деди:

– Сен чокъ йыллардан берли бу халкъны махкеме эткенинъ ичюн, мен озь ишимни эминликнен къорчалайджам. 11Озюнъ билип олурсынъ ки, мен бель букмек ичюн Ерусалимге кельгениме даа он эки куньден чокъ дегиль. 12Не Сарайда, не синагогаларда, не Ерусалим шеэринде биле ич бир адамнен дава эткенимни я да халкъны аякъкъа котергенимни олар корьмедилер. 13Шимди мени къабаатлагъанда, ич бир шейни исбат этип оламайлар. 14Огюнъде шуны ачыкъ айтмагъа истейим: олар Ёлгъа ялан дейлер, мен исе онъа коре яшап, бабаларымызнынъ Алласына ибадет этем. Къанунгъа коре олгъан эр бир шейге ве Пейгъамберлернинъ Языларында язылгъанларнынъ эписине инанам. 15+Бу адамларнынъ озьлери киби мен де, Аллагъа умют этип, инсафлыларнен инсафсызларнынъ тирильтеджегине инанам. 16+Шунынъ ичюн Алла ве инсанларнынъ алдында инсафымны эр вакъыт саф тутмагъа тырышам.

17+Чокъ йыллардан берли мында олмагъанымдан сонъ, халкъыма садакъалар ве бахшышлар кетирмек ичюн, Ерусалимге къайтып кельдим. 18+Олар мени Алланынъ Сарайында элялланув адетини япкъанымдан сонъ таптылар. О ерде мен ичюн не топлашув, не къалабалыкъ бар эди. 19Анда тек Кучюк Асиядан олгъан бир къач еудий бар эди. Аслында шу адамлар, оларнынъ манъа къаршы бир шейи олса, сенинъ огюнъде турмакъ ве мени къабаатламакъ керек эди. 20Я да мында олгъанлар озьлери айтсынлар, Шура алдында тургъанымда, менде насыл акъсызлыкъ таптылар? 21+Мен оларнынъ арасында турып, къатты сеснен: «Бугунь алдынъызда олюлернинъ тирилишине инангъаным ичюн укюм этилем», – дедим. Ихтимал, шу сёзюм ичюн къабаатлы сайыладырым.

22О вакъыт Феликс:

– Бинъбашы Лисий кельген сонъ, меселенъни чезерим, – деп, махкемени башкъа куньге къалдырды. Феликс озю Ёл акъкъында яхшы хабердар эди. 23Павелни юзбашынынъ къолуна берип: «Къапалсын, лякин бираз енгиллик берильсин, онъа хызмет этмеге истеген достларына ич бир къаршылыкъ костерильмесин», – деп буюрды.

Павел Феликс ве Друсилланынъ алдында

24Бир къач куньден сонъ Феликс озюнинъ еудий олгъан апайы Друсилланен берабер кельди. Павелни чагъыртып, онынъ Иса Месихке иман этюв акъкъында айткъаныны динълей башлады. 25+Павел инсафлыкъ, озюни тутув ве келеджек Ахирет куню акъкъында айткъанда, Феликс къоркъып:

– Энди кет, вакъыт тапкъанымда, сени кене чагъырырым, – деди.

26Айны заманда, Павел онъа пара берер деген умютте, оны сыкъ-сыкъ чагъыртып субетлеше эди.

27Эки йылдан сонъ Феликснинъ ерине Поркий Фест кельди. Еудийлернинъ мераметини къазанмакъ ичюн, Феликс Павелни къапалы къалдыра эди.

25

Павел Фестнинъ алдында

25^1Фест, виляетине кельгенинден учь кунь кечкен сонъ, Кайсареядан Ерусалимге барды. 2Анда олгъанда, акимнинъ алдына баш руханийлернен энъ урьметли еудийлер барып, Павелге къаршы къабаатлавларны кетирдилер. 3+Эйилик косьтерип, Павелни Ерусалимге кетирильмеси ичюн ялвардылар. Ёлда оны беклеп ольдюрмеге истей эдилер. 4Фест исе оларгъа Павел Кайсареяда къапалы къалгъаныны ве озю о ерге якъында къайтып бараджагъыны бильдирди. 5О:

– Аранъыздан урьметли адамлар меннен берабер кетсинлер. Бу адамда бир яманлыкъ олса, оны къабаатласынлар, – деди.

6Фест оларнынъ янында секиз-он куньден зияде турмайып, Кайсареягъа къайтты. Эртеси куню къады курсюсине отурып, Павелни алып кельгенлерини буюрды. 7Павел ортагъа чыкъкъанда, Ерусалимден кельген еудийлер оны сарып алдылар, онынъ устюне озьлери исбат этип оламайджакъ бир чокъ агъыр къабаатлавларны юкледилер. 8Павел озюни къорчалап:

– Мен не еудийлернинъ Къанунына, не Сарайгъа, не императоргъа къаршы ич бир джинает япмадым, – деди. 9Фест, еудийлернинъ мераметини къазанмакъ ичюн, Павелден:

– Ерусалимге барып, о ерде меним алдымда бу хусуста укюм этильмеге истейсинъми? – деп сорады. 10+Павел онъа:

– Мен императорнынъ къады курсюси огюнде турам, мени мында укюм этмек керек. Мен еудийлерге ич бир акъсызлыкъ япмагъанымны озюнъ де яхшы билесинъ. 11Эгер мен олюмге ляйыкъ бир джинаетте къабаатлы олсам, олюмден баш тартмам. Эгер де бу адамлар мени къабаатлагъан шейлерни япмагъан олсам, мени оларнынъ къолуна бермеге ич кимсенинъ акъкъы ёкъ. Мен императорнынъ укюмини талап этем, – деди.

12+Фест меслеатчыларынен акъыл танышкъан сонъ, Павелге джевап берип:

– Сен императорнынъ укюмини талап эткенинъ ичюн, императорнынъ алдына бараджакъсынъ, – деди.

Павел Агриппа ве Берникенинъ алдында

13Бир къач куньден сонъ, Агриппа падиша ве Бернике, Фестнен селямлашмакъ ичюн Кайсареягъа кельдилер. 14Олар о ерде бир къач кунь отургъан сонъ, Фест Павелнинъ ишини падишагъа айтып берди:

– Бу ерде бир адам бар, Феликс оны къапалы къалдырып кеткен. 15Мен Ерусалимде олгъанымда, еудийлернинъ баш руханийлери ве акъсакъаллары шикяетнен алдыма келип, оны суд этмекни талап эттилер. 16Мен оларгъа: «Биринджиден, къабаатлангъан адамнынъ къабаатлагъанларнен корюшмеге ве онъа юклеген къабаатлавлардан озюни къорчаламагъа имкяны олмакъ керек. Ойле олмаса, адамны къабаатлайыджыларынынъ къолуна бермеге римлилернинъ адети дегиль», – деп джевап бердим. 17Шунынъ ичюн олар бу ерге кельгенде, мен, вакъыт джоймайып, эртеси куню къады курсюсине отурып, бу адамны алып кельгенлерини буюрдым. 18Лякин къабаатлагъанлар оны сарып алып, мен беклеген къабаатлавлардан ич бирини онынъ бойнуна юклеп оламадылар. 19+Тек озь дининен багълы меселелер ве насылдыр ольген Иса адлы бир адам акъкъында давалары бар эди. Павел Оны тири, деп тасдыкълай эди. 20Мен бу меселени насыл этип чезмеге бильмегеним ичюн, Павел Ерусалимге барып, анда бу ишни укюм этильмесини истер-истемегенини сорадым. 21Лякин Павел бу ишни императорнынъ махкемесине къалдырылмасыны талап эткени себебинден, оны императорнынъ алдына ёлламагъандже, къапалы тутмакъ акъкъында эмир бердим, – деди.

22Агриппа Фестке:

– Бу адамны мен де динълемеге истер эдим, – деди.

– Сен оны ярын динълерсинъ, – деди Фест.

23Эртеси куню Агриппанен Бернике буюк тантананен келип, бинъбашылар ве шеэрнинъ энъ урьметли адамларынен берабер корюшюв одасына кирдилер. Фестнинъ эмиринен Павелни алып кетирдилер. 24+Фест сёз алып:

– Агриппа падиша ве бизлернен берабер бу ерде топлашкъан эписи адамлар! Мына бу адамны корип турасынъыз. Ерусалимде ве шу ерде еудийлернинъ эписи манъа мураджаат этип, бу адам ольмек керек, деп къычырдылар. 25+Мен исе онынъ олюмге ляйыкъ ич бир иш япкъаныны тапмадым. Онынъ озю императорнынъ махкеме этильмесини талап эткени ичюн, оны онъа ёлламагъа къарар бердим. 26Тек эфендиге онынъ акъкъында не язаджагъымны бильмейим. Шунынъ ичюн оны эпинъизнинъ алдынъызгъа, ве айрыджа, Агриппа падиша, сенинъ алдынъа бу ишни бакъып чыкъкъандан сонъ язмакъ ичюн бир шейлер тапылыр деп, оны чыкъардым. 27Мабюске къаршы къоюлгъан къабаатлавларыны косьтермейип, оны ёлламагъа мантыкъсыз саям.

26

Павелнинъ къорчалав нуткъу

26^1+Агриппа Павелге:

– Санъа озюнъни акъламакъ ичюн сёз бериле, – деди. О вакъыт Павел къолуны котерип, озюни къорчаламакъ ичюн лафыны башлады:

2– Агриппа падиша! Бугунь сенинъ алдынъда еудийлернинъ манъа къаршы къоюлгъан эписи къабаатлавларындан къорчалангъаным ичюн озюмни бахтлы саям. 3Хусусан сен еудийлернинъ эписи адетлерини ве давалы меселелерини яхшы бильгенинъни козьде тутам. Шунынъ ичюн мени сабыр-такъатнен динълемеге риджа этем.

4+Яшлыгъымдан халкъым арасында кечирген аятымны эм де Ерусалим шеэринде кечкен омрюмни еудийлернинъ эписи билелер. 5+Мени чокътан берли таныйлар ве эгер истеселер, динимизнинъ энъ джиддий фыркъасы олгъан фериселик боюнджа яшап кельгениме шаат олур эдилер. 6Энди исе, Алланынъ баба-деделеримизге берген сёзюне умют эткеним ичюн, мен махкеме огюнде турам. 7+Он эки къабилемиз гедже-куньдюз джан-юрекнен Аллагъа ибадет этип, О берген сёзнинъ беджерильмесини корьмеге умют этелер. Мына бу умют ичюн, падиша, еудийлер мени къабаатлайлар. 8+Алла олюлерни тирильткенини сизлер не ичюн инанылмаз бир шей деп саясыз? 9+Догърусы, озюм де назаретли Исагъа къаршы къолумдан кельгенини япмакъ керек, деп тюшюне эдим. 10+Буны да Ерусалимде япа эдим. Баш руханийлерден разылыкъ алып, чокъ азиз адамларны зиндангъа ташладым ве, оларны ольдюреяткъанларда, мен бунъа сесимни берип, разы ола эдим. 11+Эписи еудий синагогаларында оларны чокъ чекиштирип джезагъа тартып, Раббини къараламагъа меджбур эте эдим. Оларгъа къаршы ойле къутура эдим ки, оларны атта башкъа шеэрлерде де къувалай эдим.

Павел озь иман эткени акъкъында айта

12+Куньлернинъ биринде мен баш руханийлерден разылыкъ ве вазифе алып, Дамаск шеэрине ёл алдым. 13Падишам, куньдюз куню ёлда кетеяткъанымда, кунеш нурундан да ярыкъ бир нур коктен парылдагъаныны корип къалдым. Нур мени ве ёлдашларымны ярыкъкъа батырды. 14Биз эпимиз ерге йыкъылгъан сонъ, манъа еудийлернинъ тилинде лаф эткен бир сес эшитильди: «Саул, Саул, сен Мени не ичюн айдайсынъ? Оладжакъ шейге къаршы чыкъсанъ, тек озюнъе зарар кетиреджексинъ», – деди. 15Мен: «Я Рабби, Сен ким оласынъ?» – деп сорасам, О: «Мен сен айдагъан Исадырым, – деди. 16– Шимди аякъкъа тур! Сени меним хызметчим ве шаатым деп къоймакъ ичюн, Мен санъа корюндим. Энди корьген эм даа Мен санъа корюнеджек шейлерге шаатлыкъ этеджексинъ. 17Мен сени миллетинънинъ къолундан ве башкъа, Мен сени ёллагъан халкъларнынъ къолундан къуртараджагъым. 18+Сен оларнынъ козьлерини ачып, оларны къаранлыкътан нургъа ве Шейтаннынъ акимиетинден Аллагъа къайтараджакъсынъ. Олар Манъа иман этип, гуналары багъышланаджакъ, азизлер арасында къысмет аладжакълар», – деди.

Павел озь хызмети акъкъында айта

19Шунынъ ичюн, Агриппа падиша, мен коктен корюнген бу руягъа къаршы чыкъмадым. 20+Башта Дамаскта, сонъ Ерусалимде ве бутюн Еудие топракъларында яшагъанларны, сонъ башкъа ерлердеки миллетлерни тёвбе эттирип, Аллагъа къайтмагъа ве тёвбеге ярашкъан ишлерни беджермеге чагъыра эдим. 21+Бу иш ичюн еудийлер мени Алланынъ Сарайында тутып ольдюрмеге тырыштылар. 22Лякин Алладан алгъан ярдымнен мен шу куньге къадар буюк-кучюкке шаатлыкъ этем, Мусанынъ ве пейгъамберлернинъ оладжакъ шейлер акъкъында хаберинден башкъа ич бир шейни айтмайым. 23+Олар: «Озь миллетине де, башкъа миллетлерге де ярыкъ акъкъында хабер этмек ичюн, Месих азап чекмеге ве олюлер ичинден биринджи олып тирильмеге керек эди», – дей эдилер.

24Павел озюни бойле къорчалагъанда, Фест къатты сеснен онынъ сёзюни больди де:

– Акъылдан тайгъансынъ, Павел! Буюк алимлик сени акъылдан аздырды! – деди. 25Павел исе:

– Мен акъылдан таймадым, сайгъылы Фест, – деди. – Аксине, акъикъат ве мантыкъ сёзлерини айтам. 26Падиша буны бильгени ичюн, онен джесаретнен лаф этем. Бу вакъиалардан ич бириси онынъ назарындан къачмады, деп тюшюнем. Бу шейлер эписининъ козю огюнде япылгъан эди. 27Агриппа падиша, сен пейгъамберлерге инанасынъмы? Билем, инанасынъ!

28Агриппа Павелге:

– Сен мени къыскъа вакъытта Месихнинъ тарафдары япмагъа истейсинъ! – деди.

29+– Къыскъамы, узунмы, тек озюнъ дегиль, бугунь мени динълегенлернинъ эписи де мен киби, амма зынджырсыз, олмакъ ичюн, Аллагъа дува окъуйым! – деди Павел.

30Сонъ падиша, виляет акими, Бернике ве оларнен берабер отургъанлар ерлеринден турдылар. 31+Четке чыкъып, олар бири-биринен фикирлештилер ве:

– Бу адам олюмге я да апске ляйыкъ ич бир иш япмагъан, – дедилер. 32+Агриппа да Фестке:

– Эгер бу адам императорнынъ укюмини талап этмеген олса, оны азат этмек мумкюн олур эди, – деди.

27

Павел Рим шеэрине кете

27^1+Италиягъа геминен кетмеге къарар чыкъарылгъанда, Павелни ве башкъа бир къач мабюслерни императорнынъ арбий болюгининъ бир юзбашы Юлийге бердилер. 2+Биз Кучюк Асиянынъ ялыларына бармакъ ичюн, Адрамиттиум гемисине отурып, денъизге чыкътыкъ. Бизнен берабер Тессалоникеден кельген бир македониялы Аристарх да бар эди. 3Эртеси куню Сидон шеэрине келип токътадыкъ. Юлий Павелге яхшы мунасебетте олып, онъа достларына бармагъа ве керек шейлерни алмагъа разылыкъ берди. 4О ерден чыкъып, ель къаршымызгъа эскени ичюн, Къыбрыс адасыны ельден сакълы тарафындан айланып кечтик. 5Киликия ве Памфилия виляетининъ янындан кечип, Ликиядаки Мира шеэрине кельдик. 6+Юзбашы о ерде Италиягъа кетеджек Эскендериенинъ гемисини тапып, бизни онъа миндирди. 7Чокъ кунь яваш ялдагъан сонъ, гемимиз Книд шеэрининъ ялысына барып етти. Ель ёлумызны девам этмеге ёл бермегени ичюн, бизлер Салмоне бурнуны айланып, Крит адасынынъ ельден сакълы тарафындан кечтик. 8Ялыдан узакъкъа кетмейип, зорнен «Гузель Лиманлар» деген ерге кельдик. Ласая шеэри бу ерге пек якъын эди.

9Энди чокъ вакъыт кечкен эди, еудийлернинъ аштан-сувдан вазгечкен куню[*] де кечип кеткен. Денъиз ёлу бу вакъытта хавфлы эди. Шунынъ ичюн Павел акъыл огретип:

10– Акъайлар, мен корем ки, ёлумызны девам этсек, эм гемиге, эм юклеримизге буюк зарар оладжакъ, джанларымыз да телюкеге огърайджакъ, – деди.

11Лякин юзбашы Павелнинъ сёзлерине коре, геми айдавджысына ве гемининъ саибине чокъча инана эди. 12Лиман къышны кечирмеге келишмегени ичюн, чокъусы ёлджулар о ерден тездже денъизге чыкъып, мумкюн олса, Критнинъ Фойникс лиманына барып, къышны анда кечирмеге истедилер. Фойникс дженюбий-гъарп ве шималий-гъарп тарафларда ачылгъан эди.

Денъизде фуртуна

13Енгиль дженюбий ель эсип башлагъанда, гемиджилер, беклегенлерине иришкенини тюшюнип, ленгер котерип, ёлгъа чыкътылар, Крит ялысындан чокъ узакълашмайып кете башладылар. 14+Лякин бираз вакъыттан сонъ, ада тарафындан «Евраквилон»[*] деген къатты бир фуртуна бастырып кельди. 15Фуртуна гемини къаплап алды, ельге къаршы кетмеге ич бир чаре ёкъ еди. Биз фуртунагъа берилип, ялдап кеттик. 16Къавда деген кучюк бир ада янындан кечкенимизде, гемининъ къайыгъыны зорнен тутып сакъладыкъ. 17Къайыкъны котерип алгъандан сонъ, гемини аркъанларнен орап багъладыкъ. Сиртнинъ сай ерлеринде отурып къалмакътан къоркъып, елькенни тюшюрдик, озюмиз ельге берильдик. 18+Фуртуна пек къуветленгени себебинден, эртеси куню гемиден юкни атып башладыкъ. 19Учюнджи куню исе озь къолумызнен гемининъ такъымларыны сувгъа ташладыкъ. 20Чокъ кунь девамында не кунеш, не йылдызлар корюнди. Буюк фуртуна даа къутура эди, ве биз къуртарыладжагъымыз умютини джойдыкъ.

21Гемидекилер чокътан берли аш ашамагъанлары себебинден, Павел оларнынъ ортасында турып:

– Акъайлар! Мени динълеп Криттен кетмеген олсакъ, геми бозулмаз, юкюнъиз джоюлмаз эди. 22Энди сизлерге риджа этем: джесюр олунъыз. Бизлерден ич бир джан гъайып олмайджакъ, тек геми гъайып оладжакъ. 23+Мына бу гедже манъа Алланынъ мелеги корюнди. Мен бу Аллагъа аит олам, Онъа ибадет этем. 24+Мелек: «Къоркъма, Павел! Сен императорнынъ алдында турмакъ керексинъ. Алла санъа геми ёлдашларынънынъ эписини багъышлады», – деди. 25Шунынъ ичюн, акъайлар, джесюр олунъыз! Мен Аллагъа инанам. Эр шей манъа айткъаны киби оладжакъ. 26+Бирде-бир адагъа барып тюшермиз, – деди.

27Адрия денъизинде юргенимизнинъ он дёртюнджи геджесинде, энди яры гедже вакътында денъизджилер насылдыр бир ялыгъа якъынлашкъанларыны дуйдылар. 28Чукъурлыкъны ольчеп, къыркъ метр къадар олгъаныны бильдилер. Бираздан сонъ кене ольчеп, отуз метрге[*] якъын олгъаныны таптылар. 29Ташлы ерге тюшмектен къоркъып, гемининъ арт тарафындан дёрт ленгер ташладылар ве, тездже танъ атсын, деп дува окъудылар. 30Денъизджилер гемиден къачмакъ ниетинде, гемининъ бурнундан ленгер атаджакъ киби япып, къайыкъны денъизге тюшюре башладылар. 31Павел исе юзбашыгъа ве аскерлерге бакъып:

– Эгер олар гемиде къалмасалар, сизлер къуртуламазсыз, – деди.

32О вакъыт аскерлер къайыкънынъ аркъанларыны кесип, оны сувгъа тюшюрдилер. 33Танъ атмаздан эвель, Павел эр кесни аш ашамагъа чагъырып:

– Къасевет этип беклегенинъиз ве ич бир шей ашамайып отургъанынъызгъа бугунь он дёрт кунь олды. 34+Шунынъ ичюн риджа этем, аш ашанъыз; бу къуртуладжагъынъыз ичюн керектир. Сизлерден ич кимсенинъ башындан бир сач биле тюшмейджек, – деди.

35+Бу сёзлерни айткъан сонъ, Павел отьмек алды да, эписининъ алдында Аллагъа шукюр этип, оны болип ашамагъа башлады. 36О вакъыт эписи джесаретленип, аш ашадылар. 37Гемиде эпимиз 276 джан эдик. 38Ашкъа тойгъанымыздан сонъ, богъдайны денъизге атып, гемини енгиллештирдилер.

Геми къазагъа огърай

39Куньдюз олгъанда, денъизджилер корьген ялыны танымадылар. Къумлу ялысы олгъан бир бухтаны корьдилер. Мумкюн олса, геминен о ерге барып токътамагъа истедилер. 40Ленгерни кесип, денъизде къалдырдылар. Шу вакъыт дюменлернинъ йиплерини чезип, огдеки елькенни ельге къаршы ачып, ялыгъа кеттилер. 41Геми сай бир ерге тюшип, къумгъа отурды. Гемининъ бурну къумгъа батып къыбырдамайып къалды, къуйругъы исе далгъаларнынъ кучюнден парчаланып башлады. 42Аскерлер, мабюслерден бирде-бир адам ялдап къачмасын деп, оларны ольдюрмеге истедилер. 43+Лякин юзбашы Павелни къуртараджакъ олып, оларгъа ниетлерини беджермеге ёл бермеди, ялдамагъа бильгенлерге биринджи олып озьлерини гемиден ташлап ялыгъа чыкъмагъа, 44къалгъанларгъа тахталар ве гемининъ сыныкъ парчалары устюнде бармагъа буюрды. Бойлеликнен, эписи сагъ-селямет ялыгъа барып чыкътылар.

28

Мальта адасында

28^1Къуртулгъанымыздан сонъ, аданынъ Мальта олгъаныны бильдик. 2Ерли халкъ бизге адеттен тыш инсаниетлик косьтерди. Ягъмур ягъып сувукъ олгъаны ичюн, олар атеш якъып, эпимизни къабул эттилер. 3Павел бир къучакъ пытакъ топлап, атешнинъ устюне къойгъанда, онынъ къолуна янгъындан къачаяткъан бир зеэрли йылан сарылып къалды. 4Павелнинъ къолуна йылан асылгъаныны корьген ерлилер бири-бирине: «Бу адам къатиль, гъалиба. Денъизден къуртулса да, адалет алласы оны тири къалдырмайджакъ!» – дедилер. 5+Павел исе ич бир зарар корьмейип, йыланны атешке силькип ташлады. 6+Аданынъ сакинлери онынъ шишип кеткенини я да олип къалып, бирден ерге йыкъылгъаныны бекледилер. Лякин чокъ вакъыт беклеп, онъа ич бир шей олмагъаныны корьген сонъ, башкъаджа фикир этип: «О, бир алладыр», – дедилер.

7О ернинъ янында аданынъ башлыгъы олгъан Публий адлы бир адамнынъ топрагъы бар эди. О, бизни къабул этип, учь кунь ачыкъ гонъюльнен мусафир этти. 8+Публийнинъ бабасы къанлы исалгъа огърап, юксек сыджагъынен хаста ята эди. Павел онынъ янына кирди, къолларыны онынъ устюне къойгъанда, дува окъуп, оны тедавийледи. 9Бу адиседен сонъ аданынъ башкъа хасталары да онъа келип, тедавийлендилер. 10Олар бизге буюк урьмет косьтердилер, ёлгъа чыкъкъанымызда, керек оладжакъ шейлерни бердилер.

Мальта адасындан Рим шеэрине

11+Учь айдан сонъ, Эскендериеден кельген, шу адада къышны кечирген Эгизлер[*] адлы бир гемиде ёлгъа чыкътыкъ. 12Сиракузагъа барып, о ерде учь кунь отурдыкъ. 13О ерден чыкъып, Регийге кельдик. Бир куньден сонъ дженюбий ель эсип башлагъанда, эки куньде Путеоллар шеэрине етип бардыкъ. 14О ерде базы дин къардашларымызны таптыкъ. Оларнынъ риджасынен разы олып, анда еди кунь мусафир олдыкъ. Сонъ Римге етип кельдик. 15О ердеки дин къардашларымыз кельгенимизни эшитип, Аппий Форумына ве Учь Мусафирханеге къадар келип, бизни къаршылап алдылар. Павел оларны корип, Аллагъа шукюр этти, ве онынъ гонълю котерильди.

Павел Рим шеэринде

16Римге киргенимизден сонъ, Павелге айры яшамагъа разылыкъ бердилер. Онен берабер тек оны къаравуллагъан бир аскер отурмакъ керек эди.

17Учь куньден сонъ Павел бир ерге еудийлернинъ энъ сайгъылы адамларыны чагъырды. Олар топлашкъанда, о:

– Дин къардашларымыз! Мен халкъымызгъа ве бабаларымызнынъ адетлерине къаршы ич бир шей япмасам да, мабюс олып, Ерусалимде римлилернинъ къолуна берильдим. 18+Олар мени соргъу япып, азат этмеге истедилер, чюнки олюмге ляйыкъ ич бир къабаатымны тапмадылар. 19Лякин еудийлер бунъа къаршы чыкъкъаны ичюн, мен императорнынъ укюмини талап этмеге меджбур олдым, халкъымны бир шейде къабаатламагъа исе истемедим. 20Шу себептен сизлернен корюшип лаф этмеге истедим. Исраильнинъ умюти огърунда бу зынджырларнен багълым да, – деди.

21Олар джевап берип:

– Сенинъ акъкъынъда Еудиеден ич бир мектюп алмадыкъ, о ерден кельген дин къардашларымыз да бизге ич бир хабер я да яман сёз айтмады. 22Бунъа бакъмадан, насыл фикир эткенинъни сенден эшитмеге истеймиз, чюнки бу огретювге эр ерде къаршы чыкъкъанларыны билемиз, – дедилер.

23+Павел ичюн бир кунь тайинлеп, о яшагъан эвге пек чокъ адам кельди. Сабадан акъшамгъадже Павел оларгъа Алланынъ Падишалыгъы акъкъында айтып, анълата эди. Мусанынъ Къанунындан ве Пейгъамберлернинъ Языларындан алып, Иса акъкъында ишанчлы делиллерни кетире эди. 24Онынъ айткъанларына базылары инанды, базылары исе инанмадылар. 25+Олар озьара анълашмайып къайтаджакъ олгъанда, Павел оларгъа бир сёз айтты:

– Ешая пейгъамбернен бабаларымызгъа Мукъаддес Рух догъру айткъан:

26Бу халкъкъа барып айт:

«Къулакъларынъызнен эшитеджексиз, амма анъламайджакъсыз,
козьлеринъизнен бакъаджакъсыз, амма корип оламайджакъсыз».

27+Бу халкънынъ юреги бир шей анълап оламай, къулакълары агъыр эшите, оларнынъ козьлери де юмулгъан.

Бойледже, олар козьлеринен корьмезлер, къулакъларынен эшитмезлер, акъылларынен анъламазлар.

О бизлерни тедавийлер, деп, Манъа кельмезлер.

28-29+Шуны билинъ ки: Алланынъ бу къуртарувы акъкъында хабер энди башкъа халкъларгъа ёлланылгъан; олар эшитеджеклер!

30Павел кирагъа алгъан эвинде толу эки йыл отурды. Онынъ алдына кельгенлернинъ эписини къабул эте эди, 31+къаршылыкъ корьмейип, джесаретнен Алланынъ Падишалыгъыны илян эте ве Рабби Иса Месих акъкъында огрете эди.

* 1.12 Бир километр – еудийлернинъ раатлыкъ кунюнде юрмеге мумкюн олгъан бир куньлюк месафе.

* 4.36 Къыбрыс – Кипр адасы.

* 6.9 Азат олгъанларнынъ синагогасы – «либертинлернинъ синагогасы», еудийлер арасындан олып, озюне сербестлик къазангъан къулларнынъ синагогасы.

* 10.1 Арбий болюк – къ. юн. «спейра» – «легион»нынъ он пайындан бир пайы, 600 аскер.

* 14.12 Зевс – къадимий юнанларнынъ баш алласы. Хермес – юнанларнынъ алларындан бири, аллаларнынъ хаберджиси.

* 17.19 Арес-тёпе – къ. юн. «Арео Пагос», Афинадаки байырнынъ ады. Бу байырнынъ устюнде махкеме топлашувлары, тасиль, дин ве намуслыкъ меселелери музакере этиле эди.

* 19.24 Артемис – къадимий юнанларнынъ берекетлик алласы. Онынъ ибадетханеси дюньядаки муджизелерден бири сайыла эди.

* 21.8 Едиси – 6.1-6 болюгинде ашны даркъатмакъ ичюн сайлангъан еди адам.

* 21.31 Арбий болюк – къ. юн. «спейра», «легион»нынъ он пайындан бир пайы, 600 аскер.

* 23.35 Претория – римли укюмдарнынъ яшагъан ве аскерлер яткъан ер.

* 27.9 Одеме Куню, кузьде къайд этильген мераметлик куню.

* 27.14 Евраквилон – шималий-шаркъ ель.

* 27.28 Къыркъ метр; отуз метр – къ. юн. «20 оргюя», «15 оргюя».

* 28.11 Эгизлер – Зевснинъ огъуллары, эгизлер Кастор ве Поллукс. Бу путларгъа эксериетнен денъизджилер табына эди. Оларнынъ эйкеллери гемининъ бурнунда ерлештирильген эди.

+ 1.1-2 Мк 16.19; Лк 1.3; 24.51

+ 1.3 Мт 28.17; Мк 16.14; Лк 24.15-49; Юх 20.19-29; 1 Кор 15.5-7

+ 1.4 Лк 24.49
+ 1.5 Ёэль 2.28; Лк 3.3
+ 1.6 Ам 9.11; Микъа 4.8; Лк 17.20; 19.11
+ 1.7 1 Тес 5.1
+ 1.8 Лк 24.48-49; Мк 16.15; Фаал 8.1, 14
+ 1.9 Мк 16.19
+ 1.10 Дан 7.9; 10.6; Мк 9.3; Юх 20.12
+ 1.11 Мт 16.27
+ 1.12 2 Пад 15.30; Зек 14.4
+ 1.13 Мт 10.2-4; Мк 3.17-18; Лк 6.14-16

+ 1.14 Мк 3.31; 6.3; Юх 2.12; 7.3; 1 Кор 9.5; Гал 1.19

+ 1.16-17 Лк 22.37, 47; 24.44; Юх 6.71; 13.21
+ 1.19 Мт 27.8
+ 1.20 Збр 68.26; 108.8
+ 1.21-22 Лк 3.3; 24.48
+ 1.23 Фаал 18.7; Кол 4.11

+ 1.24-25 3 Пад 8.39; 1 Тар 28.9; 2 Тар 6.30; Фаал 15.8

+ 1.26 Икм 16.33

+ 2.1 Чыкъ 23.16; 34.22; Лев 23.15; Текр 16.9; Фаал 20.16

+ 2.3 Мт 3.11
+ 2.4 Лк 24.49; Фаал 1.4-5; 4.31; 13.52
+ 2.11 Фаал 6.5; 13.43
+ 2.13 1 Кор 14.23
+ 2.16 Ёэль 2.28-32
+ 2.17 Еш 32.15; 44.3; Ехез 39.29
+ 2.19 Мт 24.30; Лк 21.11; Сыр 8.7
+ 2.20 Еш 13.10; Ехез 32.7-8; Сыр 6.12
+ 2.21 Рим 10.13
+ 2.22 Юх 3.2
+ 2.23 Лк 22.22; 23.33
+ 2.24 Лк 24.5-6; Рим 8.11
+ 2.25 Збр 15.8-11

+ 2.27 Эюп 33.28; Збр 29.4; 48.16; 85.13; Еш 38.17

+ 2.28 Збр 15.8-11; Мт 7.14; Фаал 13.35
+ 2.29 3 Пад 2.10; Нех 3.16; Фаал 13.36
+ 2.30 2 Пад 7.12-16; 23.2; Збр 131.11
+ 2.31 Збр 15.10

+ 2.33 Збр 109.1; Мк 16.19; Фаал 7.55-56; Рим 8.34; Еуд 1.3

+ 2.34-35 Збр 109.1; Лк 20.42-43
+ 2.37 Лк 3.10; Фаал 16.30
+ 2.38 Мк 1.4; Лк 11.13; Фаал 8.15; 10.48
+ 2.39 Эф 2.13
+ 2.44 Фаал 4.32-37
+ 3.2 Фаал 14.8
+ 3.6 2 Кор 6.10
+ 3.7 Мк 1.31; 5.41; 9.27; Фаал 9.41
+ 3.8 Еш 35.6; Фаал 14.10
+ 3.11 Юх 10.23; Фаал 5.12

+ 3.13 Чыкъ 3.6; Лк 23.14; Юх 8.54; 17.1; 19.12; 2 Пётр 1.17

+ 3.14 Лк 23.18
+ 3.17 Фаал 13.27; 1 Тим 1.13
+ 3.21 Лк 1.69-70; Рим 1.2
+ 3.22 Текр 18.15-16; Мт 17.5; Фаал 7.37
+ 3.23 Лев 23.29; Текр 18.19
+ 3.24 1 Пад 3.19-20
+ 3.25 Баш 22.18; 26.4
+ 4.1 Мт 22.23; Фаал 23.8
+ 4.3 Лк 21.12
+ 4.6 Мт 26.3; Лк 3.2; Юх 18.13
+ 4.7 Лк 20.2
+ 4.8 Мк 13.11; Фаал 6.10; 13.9
+ 4.9 Фаал 3.6-8
+ 4.11 Збр 117.22; Лк 20.17; 1 Пётр 2.7
+ 4.12 Мт 1.21
+ 4.14 Фаал 3.11
+ 4.19 Фаал 5.29
+ 4.21 Лк 20.6; 22.2; Фаал 5.26
+ 4.24 Чыкъ 20.11
+ 4.26 Збр 2.1-2
+ 4.27 Лк 23.1, 11; Фаал 3.13
+ 4.29 Эф 6.19
+ 4.31 Фаал 2.4; 13.52
+ 4.32 Фаал 2.44
+ 4.34 2 Кор 8.14
+ 4.36 Фаал 9.27; 13.2; 15.36; Гал 2.9
+ 5.4 Джем 5.4-5
+ 5.12 Мк 16.20; Юх 10.23; Фаал 3.11
+ 5.15 Мк 6.55; Фаал 19.11-12
+ 5.17 Мк 15.10; Фаал 4.1; 13.45; 23.8
+ 5.18 Лк 21.12; Фаал 4.3
+ 5.19 Фаал 12.7-10; 16.26
+ 5.26 Лк 20.6; 22.2; Фаал 4.21
+ 5.27 Мт 10.17; 26.59
+ 5.28 Мт 27.25; Фаал 4.17-18
+ 5.29 Фаал 4.19
+ 5.32 Лк 24.48; Юх 15.26
+ 5.33 Фаал 7.54
+ 5.34 Йрм 26.17; Фаал 22.3
+ 5.37 Сай 1.2; 1 Тар 21.1; Лк 2.2
+ 5.38 Агъл 3.37
+ 5.39 Еш 8.9-10
+ 5.41 Мт 5.12; 1 Пётр 4.13-14; 2 Кор 12.10
+ 6.1 Фаал 9.29
+ 6.3 1 Тим 3.8
+ 6.5 Фаал 2.11; 8.5; 13.43; 21.8
+ 6.6 1 Тим 4.14; 5.22; 2 Тим 1.6
+ 6.7 Фаал 12.24; 19.20
+ 6.10 Лк 21.15; Фаал 4.8
+ 6.11 3 Пад 21.10; Мт 26.59
+ 6.13 Фаал 21.28
+ 6.14 Мт 5.17; 26.61; Юх 2.19-22
+ 7.2 Баш 11.31; 12.4
+ 7.3 Баш 12.1
+ 7.4 Баш 11.32
+ 7.5 Баш 12.7; 13.15; 15.3, 18; 18.10
+ 7.6 Баш 15.13; Чыкъ 12.40
+ 7.7 Баш 15.14; Чыкъ 3.12

+ 7.8 Баш 17.9-14; 21.2-4; 25.26; 29.31-35; 30.5-24

+ 7.9 Баш 37.11, 28; 39.2
+ 7.10 Баш 41.37-43
+ 7.12 Баш 42.1-5
+ 7.13 Баш 43.1-15; 45.1-4
+ 7.14 Баш 45.9-10; 46.27
+ 7.15 Баш 46.5, 28; 49.33; Чыкъ 1.6
+ 7.16 Баш 50.25; Ехо 24.32
+ 7.17 Чыкъ 1.7,
+ 7.18 Чыкъ 1.8
+ 7.19 Чыкъ 1.10-11,
+ 7.20 Чыкъ 2.2-3; Еуд 11.23
+ 7.21 Чыкъ 2.3-10
+ 7.24 Чыкъ 2.11-12
+ 7.28 Чыкъ 2.13-14
+ 7.29 Чыкъ 2.15, 22; 18.3-5
+ 7.30 Чыкъ 3.2
+ 7.32 Чыкъ 3.6
+ 7.33 Ехо 5.15
+ 7.34 Чыкъ 3.5, 8-10
+ 7.35 Чыкъ 2.14
+ 7.36 Чыкъ 14.27-31; Текр 1.3; 8.2
+ 7.37 Текр 18.15; Фаал 3.22
+ 7.38 Чыкъ 19.3; Текр 5.27
+ 7.39 Чыкъ 16.3; Сай 11.4-6
+ 7.40 Чыкъ 32.1,
+ 7.41 Чыкъ 32.4-6; Еш 2.8
+ 7.42 Текр 4.19; Збр 80.13
+ 7.43 3 Пад 11.5-7; 4 Пад 23.13; Ам 5.25-27
+ 7.44 Чыкъ 25.40; 38.21; Сыр 15.5
+ 7.45 Ехо 3.10, 14-17
+ 7.46 2 Пад 7.1-2; 3 Пад 8.17; Збр 88.20-21
+ 7.47 3 Пад 6.1-38
+ 7.48 3 Пад 8.27; Фаал 17.24
+ 7.50 Еш 66.1-2

+ 7.51 Чыкъ 32.9; Текр 10.16; Йрм 4.4; 9.26; Еш 63.10; Мал 3.6

+ 7.52 3 Пад 18.4; 2 Тар 24.21; Йрм 2.30; Мт 23.37

+ 7.53 Текр 33.2; Гал 3.19; Еуд 2.2

+ 7.54 Фаал 5.33

+ 7.55 Чыкъ 24.16; Еш 6.1; Збр 109.1; Мк 16.19

+ 7.56 Збр 109.1; Дан 7.13; Мк 1.10; 16.19; Фаал 7.56; Еуд 1.3

+ 7.58 Лев 24.14-16; Сай 15.35-36; 3 Пад 21.13; Фаал 8.1; 22.20

+ 7.59 Збр 30.6; Лк 23.46
+ 7.60 Лк 22.41; 23.34
+ 8.1 Мт 10.23; Юх 16.2; Фаал 22.20
+ 8.3 Гал 1.13; 1 Кор 15.9; Флп 3.6
+ 8.4 Мк 4.14; Фаал 11.19
+ 8.5 Фаал 6.5; 21.8
+ 8.7 Лк 4.35; Мк 16.17-18
+ 8.13 Мт 28.19; Фаал 16.33; 18.8
+ 8.14 Фаал 1.8
+ 8.15 Фаал 2.38
+ 8.16 Мт 28.19; Фаал 10.44; 11.15; 19.5
+ 8.17 Фаал 9.17; 19.6
+ 8.22 Дан 4.24; 2 Тим 2.25
+ 8.24 Чыкъ 8.8
+ 8.25 Юх 4.39
+ 8.26 Фаал 5.19; 10.4; 11.13; 12.7; 27.23
+ 8.27 Йрм 38.7
+ 8.29 Фаал 10.19
+ 8.31 Рим 10.14
+ 8.33 Еш 53.7-8
+ 8.35 Лк 24.27
+ 8.39 4 Пад 2.16; Ехез 3.12; 8.3
+ 8.40 Ехо 13.3
+ 9.1-19 Фаал 22.6-16; 26.12-18
+ 9.1 Юх 16.2; Фаал 8.3
+ 9.7 Дан 10.7
+ 9.10 Баш 22.1; Фаал 22.12
+ 9.11 Фаал 21.39; 22.3

+ 9.15 Йрм 1.4-5; Рим 1.5; Гал 1.15-16; 1 Тим 2.7

+ 9.16 Фаал 20.23; 1 Тес 3.3
+ 9.17 Фаал 8.17; 19.6
+ 9.19 Гал 1.17
+ 9.21 Гал 1.13,
+ 9.22 Фаал 18.28; 1 Тим 1.12
+ 9.23 Фаал 20.3; 23.30
+ 9.25 Ехо 2.15; 1 Пад 19.12; 2 Кор 11.32

+ 9.27 Фаал 4.36; 13.2; 15.36; Гал 1.18-19; 2.9; 1 Кор 9.6

+ 9.29 Фаал 6.1
+ 9.30 Фаал 11.25
+ 9.34 Фаал 3.6
+ 9.36 Ехо 19.46; Юх 13.14; 1 Тим 2.10; 5.10
+ 9.40 Мт 9.25; Фаал 28.8; Якъ 5.16
+ 9.41 Мк 1.31; 5.41; 9.27; Фаал 3.7
+ 10.2 Мт 8.10; Лк 7.4-5
+ 10.3 Фаал 3.1
+ 10.4 Фаал 8.26; Сыр 8.4
+ 10.6 Фаал 9.43
+ 10.9 Фаал 11.5-14
+ 10.14 Лев 11.2; Текр 14.3; Ехез 4.14

+ 10.15 Мк 7.15-16; Рим 14.14; 1 Тим 4.4; Тит 1.15

+ 10.19 Фаал 8.29
+ 10.22 Лк 7.4-5
+ 10.25 Дан 2.46; Фаал 16.29
+ 10.26 Сыр 19.10; 22.8-9
+ 10.28 Юх 4.9; 18.28
+ 10.34 Текр 10.17; Рим 2.11; 10.12
+ 10.35 Еш 64.5; Рим 10.12
+ 10.36 Еш 52.7
+ 10.37 Мк 1.14
+ 10.38 Мт 3.16; 4.24; Лк 13.16; Юх 1.32-33

+ 10.42 Юх 5.22; Фаал 17.31; 1 Пётр 4.5; 2 Тим 4.1

+ 10.43 Лк 24.27; Рим 3.21
+ 10.46 Мк 16.17; 1 Кор 12.10
+ 10.47 Фаал 2.4
+ 10.48 Фаал 2.38
+ 11.2 Фаал 15.1; Гал 2.12
+ 11.3 Лк 15.2; Гал 2.12
+ 11.5 Фаал 10.9-32
+ 11.9 Мк 7.19; Фаал 10.15
+ 11.12 Фаал 15.9
+ 11.13 Фаал 8.26
+ 11.15 Фаал 10.44
+ 11.16 Фаал 1.5
+ 11.17 Фаал 2.38
+ 11.19 Фаал 8.1
+ 11.22 Фаал 4.36; 9.27; 13.1
+ 11.24 Фаал 6.5
+ 11.25 Фаал 9.30
+ 11.27 Фаал 13.1; 15.32
+ 11.28 Мт 24.7; Фаал 18.2; 21.10
+ 12.2 Лк 5.10; Мк 10.39
+ 12.3 Чыкъ 12.15
+ 12.4 Лк 22.33
+ 12.5 2 Кор 1.11; Эф 6.18
+ 12.7 Фаал 8.26; 16.26
+ 12.10 Фаал 5.19; 16.26
+ 12.11 Збр 33.7; 90.11; 2 Кор 1.10

+ 12.12 Фаал 13.5; 15.37; 1 Пётр 5.13; Кол 4.10; 2 Тим 4.11; Флм 1.24

+ 12.15 Мт 18.10-11; Еуд 1.14

+ 12.17 Фаал 15.13; 21.18; Якъ 1.1; Гал 1.19; 2.9

+ 12.23 2 Пад 24.16; 4 Пад 19.35; Дан 5.23; Сыр 16.9

+ 12.24 Фаал 6.7; 19.20
+ 12.25 Фаал 11.29-30; 12.12
+ 13.1 Лк 3.1; Фаал 4.36; 11.22, 27
+ 13.2 Лк 2.37; Рим 1.1; Гал 1.15
+ 13.5 Фаал 12.12; 15.37; Кол 4.10
+ 13.6 Мт 7.15
+ 13.9 Фаал 4.8; 6.10
+ 13.13 Фаал 15.38
+ 13.15 Лк 8.41; Фаал 18.8
+ 13.17 Чыкъ 1.7; 12.51
+ 13.18 Чыкъ 16.35; Текр 9.7; Збр 94.10

+ 13.19 Текр 7.1; Ехо 14.1; Къад 2.16; 3.9; 1 Пад 12.11

+ 13.21 1 Пад 8.5; 9.1; 10.1; 13.1

+ 13.22 1 Пад 13.14; 15.23; Збр 88.20-21; Еш 44.28

+ 13.24 Лк 3.3
+ 13.25 Лк 3.16; Юх 1.20,
+ 13.27 Лк 24.26-27; Фаал 3.17
+ 13.28 Лк 23.23
+ 13.29 Лк 23.53
+ 13.30 Лк 24.6
+ 13.31 Лк 24.48; Фаал 1.3
+ 13.32-33 Збр 2.7; Еуд 1.5; 5.5
+ 13.34 Еш 55.3; Рим 6.9
+ 13.35 Збр 15.10; Фаал 2.27
+ 13.36 3 Пад 2.10; Фаал 2.29
+ 13.38 Мт 1.21; 1 Юх 2.12

+ 13.39 Еш 53.11; Рим 3.20, 28; Гал 2.16; 3.11

+ 13.40 Хав 1.5
+ 13.43 Фаал 2.11; 6.5
+ 13.45 Фаал 5.17

+ 13.46 Мт 10.11; 22.8; Мк 12.9; Фаал 4.30; 18.6; Эф 6.19; Сыр 3.4

+ 13.47 Еш 49.6; Фаал 26.23
+ 13.50 1 Тес 2.15
+ 13.51 Мт 10.14; Мк 6.11; Лк 9.5
+ 13.52 Фаал 2.4; 4.31
+ 14.1 Фаал 13.5
+ 14.3 Фаал 4.30; Эф 6.19
+ 14.4 Мт 10.34; Лк 12.51
+ 14.6 Мт 10.23
+ 14.8 Фаал 3.2
+ 14.9 Мт 9.2
+ 14.10 Еш 35.6; Фаал 3.8
+ 14.11 Фаал 28.6
+ 14.13 Дан 2.46
+ 14.14 Сай 14.6; Мк 14.63
+ 14.15 Чыкъ 20.11; 1 Тес 1.9
+ 14.16 Микъа 4.5
+ 14.17 Лев 26.4; Збр 103.15; Мт 5.45
+ 14.19 2 Кор 11.25

+ 14.22 Юх 15.20; Кол 1.23; 1 Пётр 2.21; 5.9; 1 Тес 3.3; 2 Тим 3.12

+ 14.23 Фаал 13.2; 20.32
+ 14.26 Фаал 13.3
+ 15.1 Лев 12.3
+ 15.2 Гал 5.2
+ 15.7 Фаал 10.20

+ 15.8 3 Пад 8.39; 1 Тар 28.9; 2 Тар 6.30; Фаал 1.24; 10.44, 47

+ 15.9 Збр 50.12; Фаал 11.12
+ 15.10 Гал 5.1
+ 15.11 Эф 2.8; Тит 2.11; 3.7
+ 15.13 Фаал 12.17; Якъ 1.1; Гал 1.19; 2.9
+ 15.17-18 Ам 9.11-12

+ 15.20 Лев 3.17; 17.14; Текр 12.23-24; Дан 1.8; 1 Кор 8.1; 10.19-20; Сыр 2.14

+ 15.22 1 Пётр 5.12; 2 Кор 1.19; 2 Тес 1.1
+ 15.24 Гал 1.7; 5.10
+ 15.28 Фаал 15.20
+ 15.32 Фаал 11.27
+ 15.35 Фаал 13.1
+ 15.37 Фаал 12.12; 13.5; Кол 4.10
+ 15.38 Фаал 13.13
+ 15.40 Фаал 15.32

+ 16.1 Рим 16.21; 1 Кор 4.17; Флп 2.19; Кол 1.1; 1 Тес 3.2; 2 Тес 1.1; 1 Тим 1.2; 2 Тим 1.2

+ 16.3 1 Кор 9.20; Гал 2.3
+ 16.4 Фаал 15.28-29
+ 16.5 Фаал 6.7
+ 16.6 Фаал 18.23
+ 16.7 Флп 1.19
+ 16.8 Фаал 20.5; 2 Кор 2.12; 2 Тим 4.13
+ 16.12 Флп 1.1
+ 16.14 Лк 24.45
+ 16.15 Фаал 11.14; 16.33-34
+ 16.17 Дан 3.26
+ 16.18 Мк 9.38
+ 16.21 Узеир 4.13; Эст 3.8
+ 16.22 2 Кор 6.4-5; 11.23-25
+ 16.24 Йрм 20.2; 29.26; 1 Тес 2.2
+ 16.25 Збр 41.9; 118.62
+ 16.26 Фаал 4.31; 5.19; 12.7, 10
+ 16.27 3 Пад 20.39; Фаал 12.19
+ 16.29 Дан 2.46; Фаал 10.25
+ 16.30 Лк 3.10; Фаал 2.37
+ 16.31 Мк 16.16; Рим 10.9
+ 16.33 Фаал 11.14; 16.15
+ 16.34 Юх 4.53; Фаал 18.8
+ 16.37 Фаал 22.25
+ 16.39 Мт 8.34
+ 16.40 Фаал 16.14
+ 17.1 Флп 4.16
+ 17.2 Фаал 13.5; 14.1
+ 17.3 Лк 24.26-27
+ 17.5 1 Тес 2.14-16
+ 17.7 Лк 23.2
+ 17.16 2 Пётр 2.8
+ 17.19 Мк 1.27

+ 17.24 3 Пад 8.27; Еш 42.5; Мт 11.25; Фаал 7.48

+ 17.25 Баш 2.7; Эюп 33.4; Збр 49.8-12
+ 17.26 Текр 32.8; Баш 3.20
+ 17.28 Сай 16.22; Эюп 12.10
+ 17.29 Еш 40.18-19; 46.5
+ 17.30 1 Пётр 1.14; Рим 3.25-26; Эф 4.18

+ 17.31 Мт 12.36; Юх 5.22; Фаал 10.42; 1 Пётр 4.5

+ 18.2 Фаал 11.28; Рим 16.3; 1 Кор 16.19; 2 Тим 4.19

+ 18.4 Фаал 13.5
+ 18.5 1 Тес 3.6
+ 18.6 Ехез 18.13; 33.4; Фаал 13.46

+ 18.8 Лк 8.41; Юх 4.53; Фаал 13.15; 16.34; 1 Кор 1.14

+ 18.15 Фаал 23.29
+ 18.18 Сай 6.5, 9; Фаал 18.2; Рим 16.1
+ 18.19 Фаал 19.1; 20.16
+ 18.21 Якъ 4.15
+ 18.23 Фаал 16.6

+ 18.24 Фаал 19.1; 1 Кор 1.12; 3.5; 4.6; 16.12; Тит 3.13

+ 18.25 Лк 3.3; Фаал 19.3
+ 18.26 Фаал 4.30; Эф 6.19
+ 18.27 1 Кор 16.3; 2 Кор 3.1
+ 18.28 Фаал 9.22
+ 19.1 Фаал 18.21
+ 19.3 Фаал 18.25
+ 19.4 Лк 3.3; Юх 1.7
+ 19.5 Мт 28.19; Фаал 8.16
+ 19.6 Фаал 8.17; 9.17; 10.46
+ 19.8 Фаал 4.30; Эф 6.19
+ 19.12 Фаал 5.15
+ 19.13 Мт 12.27; Мк 9.38; Лк 9.49
+ 19.15 Лк 4.34; Якъ 2.19
+ 19.18 Мк 1.5; Якъ 5.16
+ 19.20 Фаал 6.7; 12.24
+ 19.21 Рим 15.23-24, 26; 1 Кор 16.5
+ 19.22 Фаал 16.1
+ 19.26 Еш 44.10-20; Йрм 10.3-6
+ 19.29 Фаал 19.29; Кол 4.10; Флм 1.24
+ 20.1 Фаал 19.21
+ 20.3 Фаал 9.23; 23.30

+ 20.4 Фаал 19.29; Эф 6.21; Кол 4.7; 2 Тим 4.12, 20; Тит 3.12

+ 20.5 Фаал 16.8
+ 20.6 Чыкъ 12.15; Фаал 12.3
+ 20.7 1 Кор 16.2; Сыр 1.10
+ 20.9 4 Пад 1.2
+ 20.10 3 Пад 17.21; 4 Пад 4.34

+ 20.16 Чыкъ 23.16; 34.22; Лев 23.15; Текр 16.9; Фаал 2.1

+ 20.18 Фаал 18.19; 1 Тес 1.5
+ 20.23 Фаал 9.16; 21.33
+ 20.24 2 Тим 4.7
+ 20.26 Текр 8.19
+ 20.28 Юх 21.16-17; 1 Пётр 1.18-19; 5.2
+ 20.29 Мт 7.15; Юх 10.12
+ 20.30 2 Пётр 2.1; 2 Кор 11.13; 1 Тим 4.1
+ 20.31 Мк 14.38
+ 20.32 Фаал 14.23; 1 Пётр 1.4
+ 20.33 1 Пад 12.3; 2 Кор 7.2
+ 20.34 Фаал 18.3
+ 20.35 Мт 10.8
+ 20.36 Фаал 21.5
+ 21.4 Фаал 20.23
+ 21.5 Фаал 20.36
+ 21.8 Фаал 6.5; 8.5
+ 21.9 4 Пад 22.14; Лк 2.36; Фаал 2.17-18
+ 21.10 Фаал 11.28
+ 21.11 3 Пад 11.30; Йрм 27.2
+ 21.12 Мт 16.21-23
+ 21.13 Фаал 20.24; Флп 2.17
+ 21.18 Фаал 12.17; Якъ 1.1
+ 21.20 Рим 10.2
+ 21.21 Рим 2.28-29; 1 Кор 7.19
+ 21.23 Сай 6.2-5,
+ 21.24 Фаал 18.18
+ 21.25 Фаал 15.29
+ 21.26 Сай 6.9-12
+ 21.28 Ехез 44.7; Фаал 6.13
+ 21.29 Фаал 20.4
+ 21.33 Фаал 20.23; 21.11
+ 21.34 Фаал 19.32
+ 21.39 Фаал 9.11; 22.3
+ 22.3 Фаал 5.34; 9.11; 21.39; Флп 3.6
+ 22.4 Фаал 8.3
+ 22.5 Фаал 9.1-2
+ 22.6-16 Фаал 9.3-6; 26.12-18
+ 22.12 Фаал 9.17
+ 22.15 Фаал 9.15
+ 22.16 Фаал 9.18
+ 22.17 Фаал 9.26
+ 22.20 Фаал 7.58
+ 22.25 Фаал 16.37

+ 23.1 1 Кор 4.4; 2 Кор 1.12; 2 Тим 1.3; Еуд 13.18

+ 23.2 3 Пад 12.24; Фаал 24.1
+ 23.3 Текр 25.1-2
+ 23.4 Юх 18.22
+ 23.5 Чыкъ 22.28
+ 23.6 Фаал 4.1; 1 Кор 15.13; Флп 3.5
+ 23.8 Мт 22.23; Лк 20.27
+ 23.9 Юх 12.29
+ 23.11 Фаал 27.23
+ 23.24 Фаал 24.3; 25.14
+ 23.27 Фаал 21.32-33; 22.27
+ 23.28 Фаал 22.30
+ 23.29 Фаал 18.15
+ 23.30 Фаал 9.23; 20.3
+ 23.34 Фаал 21.39
+ 24.1 Фаал 23.2
+ 24.5 Лк 23.2
+ 24.6-7 Фаал 21.27-29
+ 24.15 Дан 12.2; Сыр 20.6,
+ 24.16 Фаал 23.1; Еуд 13.18
+ 24.17 Рим 15.25-28; 1 Кор 16.1; Гал 2.10
+ 24.18 Фаал 21.26
+ 24.21 Фаал 23.6
+ 24.25 Фаал 17.32
+ 25.3 Фаал 23.12
+ 25.10 Рим 13.1
+ 25.12 Фаал 23.11
+ 25.19 Фаал 18.15; 23.29
+ 25.24 Фаал 22.22
+ 25.25 Лк 23.14; Фаал 23.29
+ 26.1 Збр 118.46; Мт 10.18; Фаал 9.15
+ 26.4 Гал 1.13
+ 26.5 Фаал 23.6; Флп 3.5
+ 26.7 Мт 19.28; Якъ 1.1
+ 26.8 1 Кор 5.12
+ 26.9 Юх 16.2; 1 Тим 1.13
+ 26.10 Фаал 8.3
+ 26.11 Фаал 9.1
+ 26.12-18 Фаал 9.3-6; 22.6-11
+ 26.18 Еш 35.5; 42.7; Еуд 2.14-15
+ 26.20 Фаал 9.20
+ 26.21 Фаал 21.27, 30

+ 26.23 Еш 42.6; 49.6; Фаал 13.47; 1 Кор 15.20; Кол 1.18; Сыр 1.5

+ 26.29 Фаал 21.33
+ 26.31 Фаал 23.29
+ 26.32 Фаал 25.12
+ 27.1 Фаал 25.12
+ 27.2 Фаал 19.29
+ 27.6 Фаал 28.11
+ 27.14 Мк 4.37
+ 27.18 Юнус 1.5
+ 27.23 Фаал 8.26
+ 27.24 Фаал 23.11
+ 27.26 Фаал 28.1

+ 27.34 1 Пад 14.45; 2 Пад 14.11; 3 Пад 1.52; Лк 21.18

+ 27.35 Мт 15.36
+ 27.43 Фаал 27.3
+ 28.5 Збр 90.13; Мк 16.18; Лк 10.19
+ 28.6 Фаал 14.11
+ 28.8 Фаал 9.40; Якъ 5.16
+ 28.11 Фаал 27.6
+ 28.18 Фаал 23.29; 26.31-32
+ 28.23 Лк 24.27
+ 28.25 Мт 15.7

+ 28.27 Еш 6.9-10; Мт 13.15; Мк 4.12; Юх 12.40

+ 28.28-29 Еш 40.5; Лк 3.6

+ 28.31 Фаал 4.29; Эф 6.19

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CRT/CRT/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/Мукъаддес-Китап__Tran.azw3

Алланынъ Адлары

Мезкюр неширде Алланынъ Адлары Эски Васиетнинъ (Теврат ве Зебурнынъ) къ. еуд. асыл нусхасы ве Янъы Васиетнинъ (Инджильнинъ) къ. юн. асыл нусхасы эсасында арды-сыралы терджиме этильген эдилер.

Ильк сефер Алла Мусагъа ве Исраиль халкъына Озь יהוה Адынен ачылды. Бу Ад дёрт арифтен ибарет олгъаны ичюн, оны базыда «тетраграмматон» деп адландыралар. Бу Адны сес чыкъарып теляффуз этмеге ясакъ эди, амма О, теляффуз этильгенде, «Яхве» оларакъ айтыла эди. Бу Аднынъ манасыны насыл этип анъламагъа кереклиги акъкъында Алла Озю Чыкъыш китабында (3.14) айта; Оны бойле сёзлернен терджиме этмек мумкюн: «Мен Барым», я да «Мен – бу Мендирим, Мен барлыкъны берем». Яни, Яхве – бу «бар олгъан сою», «барлыкъны берген сою», «даима олгъан сою»; буларнынъ эписи Алла табиаты ве хусусиетининъ даимийлигини акс этелер.

Окъугъанда, теляффуз этильмеси ясакъ олгъан бу Ад расткельгенде, агъзавий шекильде къ. еуд. Адонай сёзю къулланыла эди («рабби, акимдар, укюмдар» манасында). Кечче асыл нусханынъ метининде бу ал созукъ сеслерни косьтерген диакритик ишаретлер ярдымынен акс олунгъан эди. Къ. еуд. Адонай сёзюне къ. юн. Кюриос сёзю тенъ келе. Сёзлернинъ экиси де ялынъыз Аллагъа нисбетен дегиль де, падиша, акимдар, сераскерлерге нисбетен де къулланмалары мумкюн эди; къуллар да шорбаджыларына бойле мураджаат эте эдилер. Къ. юн. Кюриос базыда мертебели адамгъа мураджаатнынъ урьметли шекили оларакъ къулланыла эди (къырымтатар тилинде бойле маналарда «эфенди, саип» сёзлери чыкъалар.)

Асыл нусхадаки Яхве тетраграмматоны ве Адонай сёзю арасында олгъан фаркъны языда косьтермек ичюн, терджимеде тетраграмматонны биз бутюн сёзни буюк арифлернен беремиз – РАББИ, Адонай сёзюни исе тек биринджи буюк арифинен – Рабби.

Эм тетраграмматон, эм Адонай чокъусы алларда Алланынъ башкъа Адлары ве эпитетлеринен берабер кельмелери мумкюн:

РАББИ-ТААЛЯ – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Яхве.

РАББИ-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Элохим. Мезкюр сёз бирикмеси мулькиет конструкцияларында баягъы сыкъ расткеле ве я «РАББИ-Таалямыз, РАББИ-Таалянъ» деп, терджиме этиле, я да бираз кенъ шекильде – «РАББИ олгъан Алланъ(ыз), РАББИ олгъан Алласы, РАББИ олгъан Алламыз» ве иляхре.

Ордуларнынъ РАББИси – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Цеваот. «Цеваот» сёзю «ордулар, арбий кучьлер» маналарыны бильдире, бу я коктеки кяинат кучьлерининъ ордусына аит, я да мукъаддес дженкке чыкъкъан исраиллилернинъ арбий къысымларына аиттир.

Рабби-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Элохим, я да къ. юн. Кюриос-Теос.

Юкъарыда къайд этильген сёзлерден гъайры, асыл нусхада дюнья Яратыджысына нисбетен къ. еуд. Эль, Элохим, Элоах, къ. арам. Элах ве къ. юн. Теос сёзлери де сыкъ къулланылалар. Къырымтатар тилине бу сёзлер Алла сёзю ярдымынен терджиме этилелер. Эм еудий, эм юнан тилинде бу сёзлер эм Екяне Аллагъа нисбетен, эм путперестлернинъ аллаларына нисбетен (бойле алда биз бу сёзни уфакъ арифнен беремиз) къулланылмалары мумкюн эди.

Терджимеде Алла сёзюни тюрлю эпитетлернен бириккенини расткетирмек мумкюн, меселя:

Юдже Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Элион, къ. юн. Теос-Хюпсистос.

Къудретли Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Шаддай.

Эбедий Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Олам.

Тири Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Элохим-Хаййим.

Сёзлюк

Сёзлюк

1. Б
2. В
3. Г
4. Д
5. Е
6. Ё
7. И
8. К
9. Л
10. М
11. Н
12. О
13. П
14. Р
15. С
16. Т
17. Ф
18. Х
19. Ч
20. Ш
21. Э
22. Ю
23. Я

Сёзлюк

Абдест – Эски Васиетте, бутюнлей сувнен ювунып (бой абдест) я да эль-аякъ ювып темизленюв адети. Еудийлер эр бир арам шейге ве арамлангъан адамгъа тийген сонъ, къолларыны, чанакъларыны, урбаларыны ве башкъа шейлерни юва эдилер.

Ад – къадимий заманларда еудийлер адамнынъ адынен онынъ барлыгъыны багълай эдилер. Алланынъ Адыны айтмайып, Онъа сыкъ «Ад» (къ. еуд. Шем), дей эдилер. Шегиртлер бир шейни «Месихнинъ Адынен» япкъанларда, шуны Онынъ истегине коре ве Онынъ кучюнен япа эдилер.

Азиз – бакъ. Мукъаддес.

Акъсакъал – (къ. юн. пресбютерой) сёзю-сёзюне «къарт адам». Эвельде месихчилер джемиетинде акъсакъаллар рухий башлыкъ ве ребер вазифесини беджере эдилер. Эксерий алларда бир джемиетте бир къач акъсакъал бар эди. Эльчилер (я да оларнынъ издешлери) акъсакъалларнынъ башына къолларыны къойып, дува окъуй ве мувафакъиетли хызметлери ичюн Мукъаддес Рухнынъ эйилигини бере эдилер.

Алланынъ Къозусы – Алла исраиллилерге Мусанен берген Къанунгъа бойсунып, руханийлер эр саба ве эр акъшам Аллагъа бир къозуны къурбан чала эдилер. Къозунынъ къаны адамларны Алланен муаббетлештире, ве бу адетнен исраиллилернинъ гуналары багъышлана эди. Исагъа «Алланынъ Къозусы» деп, Ягъя Исанынъ бутюн халкъ ичюн къурбан оладжагъыны эвельден айтты.

Алланынъ Огълу – Исанынъ унванларындан бири, амма бу, Алланынъ апайдан олгъан огълуны анълатмай. Эски заманларда «Алланынъ огълу» Исраильнинъ падишаларына дей эдилер (бакъ. 2 Пад 7.14; Збр 2.6-7). Бу ад бекленильген Месихни, Алладан кельген инсафлы Падишаны, яни Иса Месихни де бильдире эди (бакъ. Юх 1.49; 11.27; 20.31). Бу ибаре Иса Месих ве Онынъ коктеки Бабасынен олгъан мунасебетлерини, оларнынъ табиатларынынъ якъынлыгъы ве бирлигини косьтере. Иса Бабанынъ ердеки векили олып, Оны адамларгъа ача. Бундан гъайры, эписи иманлылар Алланынъ балаларыдыр, чюнки олар Аллагъа Баба дейлер, Оны севелер ве ирадесини беджермеге тырышалар (бакъ. 1 Юх 2.23).

Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы) – бу ибаре Алланы озь Падишасы сайып, Онен къонушып яшагъан адамларнынъ Алланен мунасебетлерини анълата. Алланынъ Падишалыгъы толу дереджеде Исанынъ экинджи келишинден сонъ оладжакъ: о вакъытта Алла халкъынынъ душманлары енъиледжек, эски дюнья ёкъ оладжакъ, онынъ ерине янъы дюнья пейда оладжакъ, анда эр шей эбедий севгиге толаджакъ ве яманлыкъ олмайджакъ. Амма Алланынъ Падишалыгъы тек келеджекте дегиль, о шимди де, адамлар Алланынъ ирадесини беджерген ве бир-бирини севген эр бир ерде де бар. Алланынъ Падишалыгъы Иса Месихнинъ, Ягъянынъ ве эльчилернинъ огретювинде эсас ерни ала.

Алланынъ Сарайы – Исраильнинъ пайтахты Ерусалимдеки мукъаддес биналарнынъ топламыдыр. Сулейман падиша оны еудийлер Мусанынъ заманындан берли Аллагъа ибадет эткен Чадырнынъ ерине къурды. М. э. 586 с. Сулейманнынъ Сарайыны вавилонлылар виран этти. Бир къач он йыллыкътан сонъ Сарай гъайрыдан тикленди. Сонъ Буюк Ирод Сарайны баягъы кенълештирди. Алланынъ Сарайы Исраиль яшайышынынъ меркези эди: къурбанлар тек анда чалына эди, мемлекетнинъ бутюн четлеринден ве тышындан кельген еудийлер мында муим байрамларны (Песах, Афталар Байрамы, Чалашлар Байрамы) къайд эте эдилер. Сарайнынъ эсас одасы Энъ Мукъаддес Ер эди. Анда йылда бир кере тек баш руханий кирип, айры ибадет эте эди. Бу ерни Мукъаддес Ерден буюк перде айыра эди. Мукъаддес Ерге тек руханийлер кире биле. Сарайнынъ бу эки къысымлары Алланынъ Эви оларакъ сайыла, анда адий адамларгъа кирмек ясакъ эди, олар тек Сарайнынъ азбарларында Аллагъа ибадет эте эдилер. Азбарларнынъ четлериндеки эйванларда адамлар топланып, тюрлю ишлернен огъраша эдилер. Иса Месих пейгъамберлик япкъанына коре, м. с. 70 с. римлилер Сарайны бутюнлей ёкъ эттилер, ве ондан сонъ Сарай гъайрыдан тикленмеди.

Алланынъ Шурети – бу ибаре дюньяда япкъан ишлеринде косьтерильген Алланынъ улулыгъыны бильдире. Мукъаддес Китаптан корюне ки, базы вакъытта Алланынъ Шурети исраиллилерге кучьлю ярыкъ киби корюнди. Амма Алланынъ Шурети Раббиге инангъан инсафлы адамларнынъ яшайышларында да корюнди. Энъ эвеля О, Иса Месихнинъ яшайышында, аджайип ишлеринде ве хусусан Онынъ хач устюнде олюминде ве тирилювинде косьтерильди.

Алоэ – бакъ. Къокъулы шейлер.

Альфа ве Омега – юнан элифбесининъ биринджи ве сонъки арифлери (къырымтатар элифбесиндеки А ве Я арифлери киби). «Альфа ве Омега» ибареси «башы ве сонъу» манасыны ачып, толулыкъны, сонъунадже чыкъмакъны анълата. Сырларнынъ ачылувы китабынынъ контекстинде бу ибаре дюньянынъ яратылмасындан сонъки кунюне къадар тарихыны косьтере.

Алямет – бакъ. Бельги.

Аманлыкъ (селямет) – Янъы Васиетте бу сёз тек дженк олмагъаныны дегиль, тынчлыкъ-аманлыкъны да бильдире. Еудийлер бир-бирини: «Селям алейкум!» (къ. еуд. шалом алейхем), деп къаршылай эдилер.

Амин – къ. еуд. «акъикъий» я да «акъикъат» манасыны анълата. Бу сёзнен вааз я да дува эм башланмакъ, эм битмек мумкюн.

Арес-тёпе – (къ. юн. Арео Пагос) акъсакъалларнынъ шурасы топлашкъан Афинанынъ меркезинде ерлешкен тёпелик. Шуранынъ озюни де бу тёпеликнинъ адына коре адландыра эдилер (бакъ. Фаал 17).

Афталар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Ахирет куню – бу дюньянынъ тарихы битеджек кунь. Чокъусы еудийлер шу куню эвель ольген адамлар тириледжегине инана эдилер. О вакъытта эписи адамлар Алланынъ судуна барып, озьлерининъ яшайышларына эсабат береджеклер. Инджиль китабына коре бу судда ич бир адам озюнинъ инсафлы ишлеринен акъланып оламайджакъ. Тек Иса Месихнинъ къурбанлыгъыны къабул эткен адамлар акъланып оладжакълар.

Аштан-сувдан вазгечюв – къадимий заманларда къыскъа бир вакъыт ичинде, адетиндже бир кунь девамында, аштан ве сувдан вазгече эдилер. Бойлеликнен, адам озюни Аллагъа ишандыра, шунынънен Онъа олгъан садыкълыгъыны косьтере ве тёвбе этип ярдым сорай эди. Бир йылда бир кунюнде – Одеме Куню (еуд. Йом-Киппур) – эр бир адам мытлакъ аштан вазгечмек керек эди, еудийлер эписи озь гуналары ичюн Аллагъа тёвбе эте эдилер. Бу, Мукъаддес Язынынъ эмири эди. Базылары исе, энъ эвеля фериселер, даа башкъа куньлерде аштан-сувдан вазгече эдилер. Бирде-бир иманлылар джемиети айры бир себептен дува окъумакъ ичюн аштан-сувдан вазгечип ола эдилер.

Байрамлар – исраиллилер эсас учь байрамны къайд эте эдилер: Мысырдан чыкъкъанларыны хатырлаткъан Песах Байрамы, Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, я да Берекет Байрамы) (махсул джыймагъа башлагъанларында) ве Чалашлар Байрамы (махсул джыймакъны битиргенлеринде). Ондан гъайры олар даа Одеме Кунюни къайд эте эдилер. Шу куню бутюн халкъ аштан вазгечип Алладан озь гуналарынынъ багъышланмасыны сорай эдилер. Песах Байрамы – (къ. еуд. Песах) еудийлернинъ энъ муим байрамы, еудийлерни Мысыр къуллугъындан къуртулгъанларыны анъдыра. Бу байрам Нисан айында 15-инджи кунюнде (март-апрель айында) отькериле эди. Къадимий заманларда еудийлер бутюн Исраиль мемлекетинден ве башкъа топракълардан Песах Байрамыны къайд этмек ичюн Ерусалимге келип, Аллагъа ибадет эте эдилер. Песахтан сонъ еди кунь девам эткен Маясыз Пишкен Пите Байрамы башлана эди. Бир афта ичинде еудийлер тек маясыз пишкен отьмек ашай эдилер. Инджильде бу эки байрам бир байрам сайыла. Шу куньлери Иса Месих хачкъа мыхланып ольдюрильди ве тирильди. Ондан сонъ Песах месихчилернинъ энъ буюк байрамы – Исанынъ Тирилюв Байрамы олды. Песах ашы олгъан къурбан къозусына да «песах» дей эдилер. Чалашлар Байрамы – (къ. еуд. Сукъкъот) баба-деделерининъ сахрада юрген вакъытта чалашларда яшагъанларнынъ хатырасына багъышланып отькерильген байрам. Байрам Тишри айынынъ 15-бешинджи куню (кузьнинъ башы) башланып, еди кунь девам эте эди. Ондан сонъ секизинджи кунь – байрам раатлыгъы келе эди. Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, Берекет Байрамы) – (къ. юн. Пентэкостэ, сёзю-сёзюне «эллинджи кунь») Песах Байрамындан еди афта кечкен сонъ кечириле эди. Бу байрамны «Синай дагъында берильген Къанун» байрамы киби къайд эте эдилер. Шу куню тек Фелестинде яшагъан дегиль, башкъа ерлерден де бутюн еудийлер Ерусалимге кельмеге арекет эте эдилер. Исанынъ биринджи шегиртлери Берекет Байрамында Мукъаддес Рухкъа толдылар.

Баш руханий – бакъ. Руханийлер.

Бельги (алямет) – бирде-бир шейни исбатламакъ я да тасдыкъламакъ ичюн бельги оларакъ Алла япкъан муджизе. Инджильнинъ муэллифлеринден бири Юханнынъ язгъанына коре, бельгилер – Иса япкъан, Кок Падишалыгъынынъ келеяткъаныны косьтерген аджайип шейлердир.

Берекет Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Беэльзебул – бакъ. Шейтан.

Биринджи Махсул Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Вавилон – Фират ве Хиддекель дерьясы арасында (земаневий Ирак топрагъында) ерлешкен, къоджаман империянынъ пайтахты олгъан, Якъын Шаркънынъ энъ буюк шеэридир. Вавилонда чокъ аллаларгъа табына эдилер. М. э. 587 с. вавилонлылар (къасдийлилер) Ерусалим шеэрини йыкътылар ве еудийлернинъ чокъусыны эсирге алып кеттилер. Янъы Васиетнинъ заманларында Вавилон шеэри энди виран этильген эди. Инджильде «Вавилон» сёзю Шейтаннынъ падишалыгъыны анълата. Бесе-белли, мында Рим шеэри козьде тутула эди. О заманда Рим Ерусалимни запт эткен янъы империясынынъ баш шеэри, путперест медениети ве тюрлю бозукълыкъларнынъ меркези эди.

Васиет – Синай дагъында Алла Мусанен бутюн еудий халкъына васиет этти, еудийлерге яхшылыкъ япмагъа, оларны душманлардан къорчаламагъа сёз берди. Еудийлер Аллагъа садыкъ олып, Къанунда язылгъан Онынъ истегенини беджермек керек эдилер. Бу васиетке, онынъ япылмасы акъкъында тариф эткен китаплар топламына киби, «Эски Васиет» дейлер. Пейгъамберлер Алла адамларгъа янъы васиет береджеги акъкъында айта эдилер. Инджиль китабына коре, бу янъы васиет Иса Месихнинъ олюми ве тирилюви ярдымынен япылды. Энди Алланынъ халкъы – догъгъан ерине бакъмайып, Месихке иман эткен, Онынъ огретювине коре яшагъан адамларнынъ эписидир. Бу васиетке, Иса ве Онынъ биринджи издешлери акъкъында тариф эткен китапларнынъ джыйынтыгъына да «Янъы Васиет» дейлер. Бу джыйынтыкъны м. с. I-инджи асырында чешит адамлар язды. Эски Васиетнен бирликте Янъы Васиет Мукъаддес Китапны тешкиль эте.

Васиет Сандыгъы – исраиллилернинъ эсас азизлиги: агъачтан япылып алтыннен къаплангъан мукъаддес Сандыкъ. Сандыкънынъ ичинде васиетнинъ таш левалары сакълана эдилер. Сандыкъ башта Мескеннинъ сонъунда, Сарайнынъ Энъ Мукъаддес Еринде тура эди. Исраиллилер оны, устюнде санки де Рабби отургъан, падишанынъ тахты ерине коре эдилер.

Васиетнинъ таш левалары – устьлеринде Он Эмир (Исраиль халкъына Алладан берильген эсас эмирлер) язылгъан таш левалардыр. Оларны Рабби Синай дагъында, Исраильге васиет бергенде, Мусагъа берди.

Галилея – Фелестиннинъ шимали. Чокъ асырлар девамында башкъа халкъларнынъ къолунда олгъаны ичюн, Галилеяда тюрлю халкъларнынъ адамлары чокъ эди. Еудиенинъ сакинлери галилеялыларгъа юкъарыдан бакъа эдилер. Галилеянынъ Назарет шеэрчигинде Исанынъ яшлыгъы ве генчлиги кечти. Мында О, чокъ аджайип шейлер япты.

Давут – Шаулдан сонъ Исраильнинъ экинджи ве энъ намлы падишасы. О, тахткъа м. э. 1010 с. отурды. Давут Исраильни буюк девлет ве Ерусалим шеэрини Исраильнинъ пайтахты япты. О, кучьлю аскер ве улу шаир эди. Давут Зебур китабынынъ (Аллагъа айтылгъан йырлар ве дувалар) муэллифлеринден бири эди. О, Аллагъа ишанчлы олгъаны ичюн, Алла Исраиль тахтыны тек онынъ эвлятларына береджегини сёз берди. Еудий пейгъамберлерине коре, келеджекте бутюн дюньянынъ Падишасы оладжакъ Месих Давутнынъ сою оладжакъ. Шунынъ ичюн Исагъа даа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Давутнынъ Огълу – Давут падишанынъ дос-догъру эвляды. Иса Месих Давутнынъ эвляды олгъаныны билип, еудийлер Онъа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Денъиз хавузы – Мескеннинъ азбарында тургъан буюк бакъыр савут. Аллагъа хызметлерини башламаздан эвель руханийлер шу савутта абдест ала эдилер.

Дженнет – (къ. юн. Парадейсос; къ. еуд. Эден; рус. Эдем) Башланув китабында (2 б.) пек дюльбер багъча тасвир олуна, анда биринджи адамлар Алланен къонушып яшай эдилер. Бу багъчагъа «дженнет» дейлер. Адамлар Алланынъ Сёзюни тутмагъан сонъ, багъчадан къувулдылар ве энди агъыр иш япып ве ольдюриджи хасталыкъларгъа огърап яшамагъа меджбур олдылар. Дженнет акъкъында айткъан Месих бу аджайип ве гъамсыз яшайышкъа къайтмакъны ве Алланен бирликте эбедиен къалмакъны козьде тута эди.

Джеэннем – бакъ. Олюлернинъ дюньясы.

Дин къардашлары – иманлылар эксериетнен бир-бирине «дин къардашлары» дейлер, бойле этип, оларнынъ бир Алла Бабасы олгъаныны косьтерелер. Олар бир-бирини къайгъырып, бир къорантада киби, муаббет яшайлар.

Еудие – Фелестин дженюбиндеки виляет, онынъ ады исраилли къабилелеринден бирининъ бабасы Ехуда адынен багълы.

Еудий – бу сёзю (менбаа метинде – «иврий») биринджи кере Ибраимге (Баш 14.13), сонъ Юсуфкъа (Баш 39.14) ве Якъупнынъ (Исраильнинъ) бутюн эвлятларына нисбетен къулланылды. Сонъ Исраиль халкъына аит олгъан эр кесни ойле адландырып башладылар. Къырымтатарджа бир «еудий» сёзю къулланылса да, къ. еуд. «иврий» сёзю этник аитликни, «еудий» сёзю исе диний аитликни косьтере.

Еудийлер – башында Якъупнынъ огълу Ехуданынъ къабилесиндеки адамлар. Амма Инджильнинъ заманына бутюн чуфутларгъа «еудий» деп башладылар. Юханнен берильген Инджильде «еудий» сёзюнен сыкъ-сыкъ чуфутларнынъ башлыкъларыны адландыра эдилер.

Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу) – месихчилер джемиетининъ ве Иса Месихнинъ огретювининъ ильк адларындан бири (бакъ. Фаал 9.2; 22.4).

Иблис – бакъ. Шейтан.

Ибраим – Исраиль халкъынынъ биринджи баба-дедеси. Онынъ тарихы Башланув китабынынъ 12-25 бабларында икяе этиле. Алла оны сайлап, онъа васиет берди, тувгъан топракътан узакъ Ханаан топрагъына кочьмеге эмир берди, шу топракъны чокъсайылы несилине бермеге ваде этти. Башта онынъ ады Ибрам эди, амма сонъундан Алла онъа янъы «Ибраим» адыны берди. Ибраим ве онынъ апайы Саре Исхакъ огълунынъ догъувыны чокъ вакъыт бекледилер ве чокъ сынавлардан кечтилер. Ибраим исраиллилернинъ ве базы башкъа халкъларнынъ дедеси олды. Мукъаддес Китапта о – тюрлю агъыр алларда Алланынъ бутюн эмирлерини беджермеге азыр олгъан, Раббиге ишанч толу орьнектир.

Иманлылар топлашувы (иманлылар джемиети) – бир ерде яшагъан, даима топлашып, Аллагъа ибадет эткен ве Языны огренип, къонушкъан джемиетнинъ ады. Бу сёз тек ерли джемиетни дегиль, бутюн дюньяда Иса Месихке иман эткенлерни де анълата биле.

Император – Рим империясынынъ баш укюмдары. Онъа айры виляетлернинъ акимлери ве падишалары (меселя, Пилат ве Ирод) бойсуна эдилер. Биринджи императорнынъ ады Юлий Цезар олгъаны ичюн, башкъаларына да «кесар» дей эдилер.

Инджиль – бакъ. Къуванчлы Хабер.

Инсан Огълу – еудий тилинде бу ибаренинъ биринджи манасы «адам» эди. Даниял пейгъамбер шойле келеджек Падишагъа дей эди. Онынъ айткъанына коре, Алла бу Падишагъа бутюн халкълар устюнде укюм береджек (Дан 7.13-14). Иса бойле ибаренен сыкъ-сыкъ Озюни адландыра эди.

Инсафлыкъ – Алла инсафлыдыр, демек, Онынъ бутюн арекетлери акъикъаткъа ве адалетке эсаслана. Мукъаддес Китапкъа коре, Алла адамнынъ гуналарыны багъышласа, адам инсафлы ола. Адам Алланынъ истегенини беджерип, озь арекетлеринен инсафлыкъкъа ынтылмакъ керек.

Ирод – падишаларнынъ сюлялеси. Бу сюляле биринджи падиша Буюк Ироднынъ адынен адлана эди. Буюк Ирод – еудийлернинъ падишасы, м. э. 37-4 с. къадар бутюн Фелестин топрагъында акимлик япты. О, Исанынъ догъгъаны акъкъында эшитип, Вифлеемде янъы догъгъан балаларны ольдюрмеге эмир этти. Ирод Антипа – Буюк Ироднынъ огълу, м. э. 4 с. – м. с. 39 с. къадар Галилеяда акимлик япты. Ягъя оны къанунсыз эвленгенинде къабаатлагъаны ичюн, Ирод Антипа Ягъяны якъалап джезаламагъа эмир этти. Бундан гъайры, Ирод Антипа Исанен судда корюшти. Ирод Агриппа I – Буюк Ироднынъ торуны ве Ирод Антипа къардашынынъ огълу, м. с. 39-44 с. къадар Фелестинде акимлик япты. О, месихчилерни мераметсиз джезалап башлады. Онынъ эмиринен эльчи Якъуп ольдюрильди ве эльчи Пётр зиндангъа атылды. Фаалиет китабы Ирод Агриппанынъ олюмини бойле тасвирлей: путперест хызметчилери оны алла ерине корип, шерефлеп башладылар, ве о, шу шерефлерни къабул этти. Шу вакъыт Алланынъ мелеги Иродны азаплы хасталыкънен урды, ве Ирод шу хасталыкътан кечинди. Ирод Агриппа II – Ирод Агриппа I огълу. Эльчи Павел денъиз янындаки Кайсарея шеэринде онынъ алдында чыкъышта булунды. Ирод Агриппа II м. с. 44-70 с. къадар Фелестиннинъ бир къач виляетинде акимлик япты. Сонъ о, Римге кочип, анда м. с. 100 с. къадар яшады.

Иса – (къ. еуд. Ешу, Ешуа; Ехошуа адынынъ къыскъартылгъан шекили) еудий адларындан бири. Онынъ манасы – «РАББИ къуртара».

Исраиль – бакъ. Якъуп.

Керувлар – мелеклернинъ хусусий бир чешити. Мукъаддес Китапта керувлар Аллагъа якъын ве Онынъ тахты янында хызмет эткен неснелерни киби тасвирленелер. Онынъ ичюн Мескенде ве Сарайда керувларнынъ ресимлери бар эди.

Кинаели икяе – кенълешкен къыяславдыр, о, эр вакъыт тапмаджа, тасавур этюв усуллары къулланыла. Еудийлернинъ адетинде тек акъыл огреткен къыскъа икяе дегиль де, аталар сёзлери, айтымлар, тапмаджалар, къанатлы сёзлер, икметли сёзлер, аллегорияларгъа да «кинаели икяе» дей эдилер. Кинаели икяени анъламакъ ичюн башыны чалыштырмакъ керек. Кинаели икяелер Шаркъта кенъ даркъалгъан эди. Оларны уйдургъан ве анълагъан адамларгъа «икметли» дей эдилер.

Кок Падишалыгъы – бакъ. Алланынъ Падишалыгъы.

Корюшюв Чадыры – бакъ. Мескен.

Къадимий арамий тили – къадимий еудий тилине ве аз дереджеде арап тилине сойдаш тили. Бу тильде Даниял ве Узеир китабынынъ бир къач бабы язылды. Фелестинде, Иса Месихнинъ яшагъан вакъытта, бу еудийлернинъ лакъырды тили эди.

Къадимий еудий тили – бу тильде деерлик бутюн Эски Васиет язылгъан. Янъы Васиет язылгъан заманында, Фелестин сакинлери онъа сойдаш олгъан арамий тильде лаф эте эдилер, башкъа халкъ векиллеринен исе сыкъ-сыкъ къадий юнан тилинде къонуша эдилер.

Къадимий юнан тили – Эскендер Зулькарнайннынъ запт этмелеринден сонъ, юнан тили шаркъий Акъ денъиз ялысында халкъара тиль олды. Янъы Васиет, чокъча адам окъуп олсун деп, юнан тилинде язылды.

Къандиль – Мескеннинъ ве сонъундан Сарайнынъ ичини ярыкълатмакъ ичюн къулланылгъан еди ягълы чыракълы лампа (бакъ. Чыкъ 25).

Къандиль

Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат) – Муса пейгъамбер вастасынен Исраиль халкъына берильген Алланынъ Къануны. Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабына (Тевраткъа) да «Къанун» дейлер, чюнки анда эм къанун, эм онынъ берильген тарихы бардыр. Къанун исраиллилерге тафсилятлы огютлер бере, оларнынъ диний ве ичтимаий яшайышыны бельгилей, яхшылыкъ ве адалет къаиделери тайинлей эди. Къанунда адамларгъа Алланынъ ирадеси ачыла. Амма озю озюнден Къанун оны бозгъан адамларны гуна джезасындан къорчалап оламай. Онынъ ичюн Янъы Васиетте Къанун хайыргъа къаршы къоюла.

Къанун оджалары – Мукъаддес Языны ве биринджиден Мусанынъ Къануныны теренден огренип анълаткъан адамлар. Олар Къанунны язып ала, огрене, анълата, къуллана ве адамларгъа огрете эдилер. Бойле адамларны еудий джемиетинде буюк урьмет эте эдилер.

Къокъулы шейлер. Алоэ – осюмлик, онынъ япракъларындан къыйметли къокъулы ягъ япа эдилер. Дефн этмезден эвель олю сарылгъан басмагъа бу къокъулы ягъны синъдире эдилер. Либан – экзотик осюмликнинъ къурутылгъан сакъызы. Оны якъкъанда къокъулы тютюн чыкъа эди. Либан тютетюви башта Чадырда, сонъ Ерусалим Сарайында бахшыш кетирювнинъ бир чешити эди. Мюр – паалы къокъулы ягъ, дженюбий тереклернинъ сакъызындан азырлана. Оны тиббиетте азапларны эксильтмек ве олюни дефн эткенде ягъламакъ ичюн къуллана эдилер.

Къуванчлы Хабер – (къ. юн. эвангелион) Эски Васиетте анъылгъан, Иса Месихнинъ ер юзюне кельгенинен илян этильген хабер. Онынъ манасы шунда ки, Алла адамларны севгени ичюн, Озь Огълуны ерге ёллады, Онынъ хачта ольгени ве тирильгенинен бутюн адамларгъа гуналардан ве эбедий олюмден къуртулыш ёлу ачылды. Бу хабер месихчилер иманынынъ эсасы олды. «Эвангелион» сёзюнен «Инджиль» сёзюнинъ пейда олувы да багълы. Кечче бу сёзнен Иса Месих акъкъында икяе эткен дёрт китапны адландырып башладылар.

Къурбан ери – бир тёпелик, онынъ устюнде къурбан чалынгъан айванларнынъ бутюнини я да бир къысмыны якъа эдилер. Къурбан ери эксериетнен ташларнен япыла эди, амма Корюшюв Чадырында еринден авуштырмагъа мумкюн олгъан, тахтадан япылып маденнен къаплангъан сою бар эди. Ондан гъайры, къокъулы отларны якъмакъ ичюн, маденден япылгъан кучюк къурбан ерлери де бар эди.

Къурбан ери

Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв – Мусанынъ къануны боюнджа еудийлер Аллагъа къурбан кетире эдилер. Айванны сойып, оны бутюнлей я да къысмен къурбан ерине къойып якъа эдилер. Эгер эт къалса, оны адамлар озьлери ашай эдилер. Мусанынъ заманындан башлап, Алла къурбанлар тек бир ерде кетирильгенини талап этти: башта Корюшюв Чадырында, сонъ Алланынъ Сарайында. Къурбан чалмагъа тек руханийлернинъ акъкъы бар эди. Айванлардан гъайры, бахшыш оларакъ отьмек, шарап, зейтюн ягъы, берекетнинъ биринджи мейваларыны кетире эдилер. Къурбанларнынъ ве бахшышларнынъ бир къач чешити бар эди: япылгъан гуна ичюн къурбан, Алланынъ яхшылыкълары ичюн бахшыш, берильген адакъ ичюн къурбан, озь истегинен кетирильген къурбан я да бахшыш. Бойле къурбанлар ве бахшышлар Алланен бирликте адамнынъ ашагъан ашы киби эди. Исраиллилер Аллагъа кетирген къурбанлар ве бахшышларнынъ бир къысмы руханийлерге ве левийлилерге бериле эди. Янъы Васиетке коре, Месихнинъ хач устюндеки олюми – бутюн инсаниетнинъ гуналары ичюн кетирильген къурбандыр.

Къуртарыджы – бакъ. Къуртулыш.

Къуртулыш – Мукъаддес Китапта бу сёз Алла адамгъа я да бутюн халкъкъа япкъан ярдымыны, оларны телюке ве душманлардан къуртаргъаныны анълата. Амма баш манада къуртулыш – иманлыларнынъ бутюн гуналарындан къуртулышы, Алланен мунасебетте булунув ве эбедий омюрдир. Янъы Васиетке коре, адамларгъа бу имкянны Иса Месихнинъ хач устюнде ольгени ве тирильгени бере, ве эр бир адам Месихке иман этип къуртулыш ала. Эски Васиетте Исраиль халкъыны Мысыр эсиринден къуртаргъан Аллагъа «Къуртарыджы» дей эдилер. Месихчилер бу адны Иса Месихке де берелер, чюнки О, Озюнинъ къурбанлыкъ олюминен Онъа иман эткенлерни гуна ве олюм укюмдарлыгъындан къуртарды.

Лепра хасталыгъы – бакъ. Тери хасталыгъы.

Либан – бакъ. Къокъулы шейлер.

Маясыз Пишкен Пите Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Мелеклер – Аллагъа хызмет эткен рухлар. Олар адамларгъа Алланынъ эмирлерини бильдирелер ве ярдым этелер. Мукъаддес Китапта базы энъ белли мелеклернинъ адлары бар – Микъаиль, Джебраиль. Бир заманларда мелеклернинъ бир къысмы Аллагъа къаршы чыкътылар ве Иблиснинъ тарафыны алып, Аллагъа ибадет этмектен вазгечтилер. Ойле мелеклерге «тюшкен мелеклер» деп айталар.

Мелкиседек – Салим шеэрининъ падишасы ве руханийи. Ибраим онъа арбий гъаниметнинъ он пайындан бир пайыны берген сонъ, Мелкиседек оны багъышлады (Баш 14.17-20). Еудийлерге мектюпте Мелкиседекнинъ руханийлиги Месихнинъ руханийлигине тенъ къоюла (Еуд 5.6).

Месих – (къ. еуд. Машиах; къ. юн. Христос) сёзю-сёзюне «ягънен сюртюльген» манасыны анълата. Къадимий Исраильде Алла Озь хызметине сайлагъан руханийлер, пейгъамберлер ве падишалар зейтюн ягъынен сюртюле эдилер. Пейгъамберлернинъ ярдымынен еудийлерге айткъанына коре, Алла дюньягъа Месихни ёлламагъа сёз берди. О, Исраиль халкъыны къуртарып, дюньянынъ халкъларына эбедиен падишалыкъ этеджек эди. Исанынъ вакътында еудийлер кергинликнен Къуртарыджынынъ келеджегини беклей эдилер. Оларнынъ умют эткенине коре, О, оларны эджнебий баскъынджылар – римлилерден азат этип, Исраильнинъ эвельки шуретини тиклейджек эди. Амма дюньягъа кельген Къуртарыджы – Иса Месих – даа чокъ шей япты. О, бутюн инсаниетни гуна къуллугъындан ве олюмден къуртарды. Онынъ ярдымынен Алла адамларгъа янъы эбедий васиетни берди.

Месихнинъ душманы – (къ. юн. антихристос) яманлыкъ озю олгъан шахыс. О, дюньягъа Месихнен дженк этмек ичюн келеджек, амма сонъунда Месих оны енъеджек. Юхан Месих акъкъында ялан айткъанларгъа ве шунынънен Къуванчлы Хаберге къаршы чыкъкъанларгъа да «Месихнинъ душманлары» дей. Иса сонъки вакъытларда пейда оладжакъ «ялан месихлер» (къ. юн. текликте псевдохристос) акъкъында эвельден хабер бере.

Месихчи – Иса Месихнинъ тарафдары, Оны озь Къуртарыджысы киби къабул эткен ве Онынъ огретювине коре яшамагъа тырышкъан адам.

Мескен (Корюшюв Чадыры) – ерини денъиштирмеге мумкюн олгъан буюк Мукъаддес Чадыр. Алланынъ эмирине бойсунып, исраиллилер оны ясап, сахрада юрген вакътында озьлеринен ташый эдилер. Чадырда Васиет Сандыгъы сакълана эди. Исраиллилернинъ ордусында бу ер Алланынъ Эви сайыла эди. Чадыр огюнде еудийлер Аллагъа ибадет эте ве къурбан чала эдилер. Сулейман Ерусалимде Алланынъ Сарайыны къургъан сонъ, Мукъаддес Чадыр анда кочьти.

Мескен (Корюшюв Чадыры)

Мукъаддес (азиз) – бу сёз биринджиден Алланы анълата. Алла ичюн айырылгъан эр шей де мукъаддестир, булар: Алланынъ Сарайы, Аллагъа хызмет этмек ичюн къулланылгъан шейлер ве Онъа ибадет эткен адамлар (Тевратта – Исраиль халкъы, Инджильде – иманлылар топлашувы). Инджильде бутюн месихчилер озьлерининъ дегиль, лякин Мукъаддес Алланынъки олгъанлары ичюн, «азизлер» деп адландырдылар. Ондан гъайры, бу сёз шахсий ве рухий темизликни косьтермек мумкюн.

Мукъаддес Рух – Алланынъ Руху. Онъа эм Бабасына, эм Огълуна Алланынъ бутюн хусусиетлери менсюптир. Инджиль китабына коре, Иса Месихке иман эткен адамлар Мукъаддес Рухны къабул этелер. О, оларны огрете ве кучь бере.

Мысыр – Египет, Фелестинден дженюбий гъарп тарафында ерлешкен мемлекет. Къадимий еудийлер анда 400 йыл яшадылар. Мысырлыларнынъ зулумы чокълашкъанда, Рабби еудийлерни андан азатлыкъкъа алып чыкъты.

Мюр – бакъ. Къокъулы шейлер.

Нух – къадимий заманда Алла бозукъ инсаниетни ёкъ этмеге истеди. Тек бир инсафлы олгъан Нухны ве онынъ къорантасыны къалдырмагъа разы олды. Нух, Алланынъ эмирини алып, буюк бир сандыкъ къурды да, бутюн къорантасыны анда алды. Олар сандыкъкъа киргенинен, бутюн дюньяда сув ташкъыны башланды. Бу ташкъындан тек Нухнынъ къорантасы къуртулды. Сонъ олардан янъы инсаниет догъды (бакъ. Баш 6–9).

Одев (одеме) – пара тёлеп, бир адамнынъ я да бутюн халкънынъ къуллукътан я да эсирден азат этилюви. Иса Месихнинъ къурбан оларакъ берильген джаны Онъа иман эткенлерни гуна ве эбедий олюмнинъ къуветинден къуртаргъан одев олды.

Одеме Куню – бакъ. Байрамлар.

Олюлернинъ дюньясы (къ. еуд. Шеол; къ. юн. Гадес) – Тевратта язылгъанына коре, адам ольген сонъ олюлернинъ дюньясына тюше. Олюлер дюньясыны косьтермек ичюн даа бир сёз къулланыла эди – джеэннем. Инджильде джеэннем олюлер гуналары ичюн джезагъа огъратылгъан ер, деп сайыла. Келип чыкъышынен бу сёз Ерусалим янында олгъан Хинном вадийинен (къ. еуд. Ге-Хинном) багълы. Шу ерде эр вакъыт чёплюк ве къалымты якъа эдилер. Шунынъ ичюн джеэннем сёзюнинъ манасы гуналыларнынъ олюминден сонъ азап чекеджек ерини анълата.

Он пайда бир пай – берекетнинъ он пайда бир пайы. Исраиллилер оны руханийлерге Раббиге бахшыш оларакъ бермек керек эдилер. Бу пай Сарайнынъ кечинмесине, руханийлернинъ тамакъларына ве озьлери озьлерини бакъып оламагъан адамларгъа ярдым оларакъ масраф этиле эди.

Пейгъамбер – Алланынъ ирадесини илян этмек ичюн, Рабби сайлагъан адам. Мукъаддес Рухнынъ тесиринде лаф эткен пейгъамберлер келеджекте оладжакъ вакъиаларны ачмакътан гъайры, огретиджи ве къабаатлайыджы олып, адамларны тёвбе этмеге ве Аллагъа чевирильмеге чагъыра эдилер. Пейгъамберлер, Месих даа догъмаздан эвель, Онынъ келеджеги акъкъында айта эдилер. Эски Васиетте чокъ пейгъамберлер акъкъында тариф этиле ве оларнынъ пейгъамберликлери косьтериле; Эски Васиетнинъ чокъусы китаплары оларнынъ адынен адлангъан. Пейгъамберлер Янъы Васиетте де анъыла – бу, Мукъаддес Рухнынъ кучюнен лаф эткен ве Алла оларгъа ачкъаныны башкъаларына огреткен иманлылар.

Песах – бакъ. Байрамлар.

Понтий Пилат – римли аким, Иса джезалангъан вакъытта Еудиенинъ акими (м. с. 26-36 с.). Онынъ разылыгъыны алмайып, адамны джезаламагъа олмай эди. Тек Понтий Пилат олюм джезасыны тасдыкълай эди. Еудий башлыкъларынен яхшы мунасебетте олмаса да, исьян котермесинлер деп, эксериетнен оларнынъ талапларыны беджере эди.

Пут – халкълар табынгъан, бирде-бир аллагъа ошагъан эйкель я да даа башкъа бир шей.

Раатлыкъ куню – (къ. еуд. шаббат) джумаэртеси, исраиллилернинъ мукъаддес куню. Шу кунни олар бир тюрлю иш япмайып, Аллагъа багъышламакъ керек эдилер. Инджиль заманында раатлыкъ куню шеэр диварындан бир километрден зияде узакълыгъына кетмек ясакъ этиле эди. Единджи йыл да хусусий олып, шу йылы топракъ ишленильмейджек эди. Еди кере еди йыл кечкен сонъ, эллинджи йыл Юбилей йылы деп илян этиле эди. Шу йылы борджлар багъышлана эди, топракъ исе эвельки сабыларгъа къайтарыла эди.

Равви (Раввуни) – къ. еуд. сёзю-сёзюне «меним улу». Бойле сёзнен урьметли адамларгъа, эксериетнен оджаларгъа дей эдилер.

Рим – Янъы Васиетте тасвир олунгъан вакъыткъа къадар Рим шеэри Акъ денъиз этрафындаки чокъ мемлекетлерни, шу джумледен Фелестин топракъларыны да бойсундырды ве буюк империянынъ пайтахты олды. Фелестин топрагъында, башкъа ерлерде киби, римлилер озь ордусыны къалдырып, эр бир къаршылыкъны таш юрекнен ёкъ эте эдилер. Бунынънен берабер, буюк империягъа менсюплик, икътисадият ве тюрлю къысымлар арасында фикир денъишювге ёл ача эди. Рим империясынынъ гражданларына (оларнынъ бири эльчи Павел де олды) бутюн империяда айры акъ-укъукъ бериле эди. Меселя, судда олар императорнынъ укюмини талап этип ола эдилер.

Руханийлер – Мескенде ве сонъунда Ерусалимнинъ Сарайында къурбанлар ве бахшышлар ичюн джевапкяр олгъан, Аллагъа хызмет эткен адамлар. Тек Харуннынъ эвлятлары руханий олмакъ мумкюн эдилер. Руханийлер он эки болюкке айырылып, невбетнен хызмет эте эдилер. Олар Къанунда къайд этильген махсус урбаны кие эдилер. Бу урбанынъ эсас къысмы эфод эди. Онынъ огдеки ве арттаки къысмы бар эди. Бу къысымлар бир-бирине четлеринен къайышларнен пекитиле эди. Руханийлернинъ башында баш руханий олды; о, Алланынъ огюнде Исраиль халкъынынъ векили эди. Онынъ урбасы бунынъ темсили эди, хусусан устюнде он эки дегерли ташы олгъан оглюгидир. Шу ташлар устюнде он эки Исраиль къабилесининъ адлары язылгъан эди.

Руханийлер

эфод

Саддукийлер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири эди. Юксек Шуранынъ чокъусы азалары, баш руханийлер ве оларгъа якъын адамлар саддукийлер эди. Башкъа, ферисе фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Языны таный ве агъзавий риваетлерге инанмай эдилер. Меселя, къыямет куню эписи олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына инанмай эдилер.

Салым топлайыджы – Фелестинде Рим империясынынъ хазинесине берги топлагъан, ерли халкътан олгъан бир мемур. Олар Рим акимиетине хызмет эткенлери ичюн (бойле хызмет Къанунгъа къаршы эди), еудийлер бу мемурларны севмей эди, чюнки салым топлайыджылар халкътан арткъач акъча топлап, озьлерине къалдыра эдилер.

Самарие – Ерусалим шималинде, Галилеянынъ дженюбинде ерлешкен Фелестин виляети. Ассурие (Ашшур) укюмдарлыгъы заманында Исраильнинъ шималий къабилелеринден ве башкъа мемлекетлерден кочип кельген халкълар бу ерге сюргюн этильдилер. Мемлекетте къалгъан еудийлернинъ эвлятлары ве кочип кельген халкълар самариелилер олдылар. Еудийлер киби, самариелилер Мусанынъ Къануныны къабул эте, амма чокъ шейни башкъаджа анълай эдилер. Меселя, олар Аллагъа Ерусалимде дегиль, Геризим дагъында ибадет эте эдилер, анда оларнынъ баш ибадет ери бар эди. Еудийлер ве самариелилер бир-бирини имансыз сайып, къонушмай эдилер.

Саре – Ибраимнинъ апайы, Алла оны акъайынен берабер сайлады. Сайланмаздан эвель онынъ ады Сарей эди, сайлагъан сонъ Алла онъа Саре адыны берди. О, Аллагъа садыкъ олып ве Онынъ вадесини беклеп, акъайынен сеяат агъырлыкъларыны больди. Бутюн омюри баласыз олып, къартайгъан сонъ, Ибраимге Исхакъ огълуны догъурды.

Синагога – Языны окъумакъ, дува этмек ве диний адетлерни огренмек ичюн еудийлернинъ топлашувы, эм де бойле топлашувлар ичюн эв. Синагогада топлангъанда, адий иштиракчининъ биле Языдан парчаны окъумагъа ве окъугъан парчаны топлашувгъа анълатмагъа акъкъы бар эди. Сарайгъа бакъкъанда, синагогаларда къурбан чалынмай эди. Еудийлер яшагъан эр бир шеэрде ич олмадым бир синагога бар эди.

Синай – сахрадаки (земаневий Мысырда) дагънынъ ады. Шу дагънынъ устюнде Алла Мусагъа Он Эмирни багъышлады. Корюнгени киби, бу дагъ къадимий заманларда Хорев деп адлана эди, бугунь исе Джебель-Муса деп адлана.

Сион – Ерусалим шеэри ерлешкен байырнынъ ады. Шунынъ ичюн «Сион» дегенде, эксериетнен Ерусалим козьде тутула. Кочьме манада бу сёз Алланен бирликте инсафлылар яшагъан коктеки Ерусалим шеэрини козьде тута.

Сувгъа батырылып чыкъув – (къ. юн. баптисма) энъ муим диний мерасимлернинъ бири; диний джемиетке алынувны косьтере. Янъы Васиетте сувгъа батырылып чыкъувнынъ эки чешити косьтериле. Башта Ягъя, озьлерини Аллагъа багъышламакъ ве гуналарындан тёвбе этмеге истеген адамларны сувгъа батырып чыкъара эди. Иса Месихнинъ олюми ве тирилювинден сонъ сувгъа батырылып чыкъув даа терен мана ала: адам эвельки гуналы яшайышындан вазгечип, санки оле, амма Месихнен бирликте янъы омюрге тириле. Бойле сувгъа батырылып чыкъувдан сонъ адам Мукъаддес Рухны къабул эте. Кочьме манада Янъы Васиет Исанынъ «сувгъа батырылып чыкъувы»ны Онынъ азапларына къошулувны киби анълата, «Рухкъа батырылып чыкъув» акъкъында айткъанда, Мукъаддес Рухны къабул этювни козьде тута.

Сулейманнынъ Эйваны – Сарайнынъ шаркъ тарафындаки къапалы колонналы бина. Анда чокъ адам топлаша биле эди.

Теврат – бакъ. Къанун.

Теклиф пителери ичюн стол – башта Мескеннинъ, сонъунда Сарайнынъ ичинде тургъан стол. Руханийлер онынъ устюне даима Раббиге бахшыш оларакъ, он эки пите къоя эдилер.

Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы) – Мукъаддес Китапта адлангъан чешит тюрлю тери хасталыгъы. Бойле хасталыкъ адамны арамлай эди, ве о, бутюнлей тедавийленмегендже, башкъа адамлардан айры яшамакъ керек эди.

Тёвбе этюв – адам эвельки яшайышы гуналы ве Алла онен разы олмагъаныны анълап, Алладан, гуналары ичюн афу сорай, келеджекте гуна япмайып, Аллагъа хызмет этмеге сёз бере.

Фериселер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири. Башкъа, саддукийлер фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Язынынъ дегиль де, чокъ ягъзавий риваетлернинъ талапларыны да дикъкъатнен беджермеге тырыша эдилер. Къыямет куню олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына да инана эдилер. Олар элял темизликни беджерип, халкъ арасында буюк итибарнен файдалана, диний ве къатты къаиделеринен гъурурлана, диний къаиделерини къатты тутмагъан адамларны исе севмей эдилер.

Хайыр – Янъы Васиетнинъ эсас диний терминлеринден бири. Бу сёзнинъ манасы – Алладан адамгъа берильген хайырлы бахшыш. Алла оны бирде-бир ишлер ичюн дегиль де, Озь истегинен бере. Шунынъ ичюн хайыр Къанундан фаркъ эте. Къанун адалетликке коре Алланен адам арасында ве адамлар арасында олгъан мунасебетлерни тертипке къоя: эр бир адам озь акъкъыны ала. Энъ буюк хайыр – иманлыларгъа ачылгъан Алланен эбедий омюрдир.

Хач – Рим императорлыгъында Иса Месихнинъ вакътында энъ агъыр джинает япкъанларны хач устюне мыхлап, олюм джезасына огърата эдилер. Хачны, ерге сокъулгъан дирекке къалын бир тахта мыхлап, япа эдилер. Джезалангъанларны хачкъа мыхлап, я да багълап, чекишип ольмеге къалдыра эдилер. Бойле джеза энъ къоркъунчлы ве масхаралыкъ джезасы эди. Джинаетчи озь тахтасыны джезаланаджакъ ерине озю алып бара эди. О вакъытта «озь хачыны ташымакъ» ибареси пейда олды. Иса Месих хачкъа мыхлангъан сонъ, бу алет Иса берген къуртулыш ве омюрнинъ бельгиси олды.

Чалашлар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Шейтан (Иблис, Беэльзебул) – Мукъаддес Китапта Алланынъ эсас душманына нисбетен бир къач сёз къулланыла. Къ. еуд. сатан сёзю (бундан «Шейтан» сёзю келип чыкъты) «душман» манасыны анълата. Къ. юн. диаболос (бельки, бу сёзден «Иблис» сёзю келип чыкъты) «алдатыджы, ийлекяр» манасыны ташый. Арам рухларнынъ башына нисбетен Беэльзебул ады да къулланыла. Шейтан ве онъа бойсунгъан рухлар адамларны алдата, оларгъа Аллагъа кельмеге кедер этелер, оларны эбедий олюмге кетирмеге тырышалар. Аллагъа къаршы чыкъкъан адамлар Шейтаннынъ тесирине огърайлар. Сырларнынъ ачылувы китабында, бир кунь ола, Шейтан бутюнлей енъиледжеги ве ёкъ этиледжеги акъкъында тариф этиле.

Эбедий омюр – Мукъаддес Китапкъа коре, бу дюньяда олюмсиз булунув дегиль де, Алланен бирликте янъы дюньядаки къасеветсиз омюрдир. Иманлылар ичюн оларнынъ Алланен бойле аралары артыкъ бу дюньяда башлана. Амма керчек эбедий омюр тек ердеки омюрлери биткен сонъ башлана.

Эзов оту – еудийлернинъ диний мерасимлеринде къулланылгъан от. Руханийлер эзов отунынъ япрагъы я да пытагъыны шингенликке (меселя, къурбаннынъ къанына) батырып, адамгъа я да бир шейге септирип, оны элялладылар ве азиз эттилер.

Эльчи – къ. юн. апостолос «бирде-бир вазифенен ёлланылгъан адам, хаберджи» манасыны анълата. Инджильде бу, Иса Месих сайлап Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн, ёллагъан адамдыр. Эльчи унваны адам ичюн буюк месулиет эди: Месих коктеки Падиша олгъаны киби, эльчи – Онынъ ер юзюнде олгъан векилидир. Биринджи эльчилер Исанынъ энъ якъын шегиртлери эди. Олар эр вакъыт Онынъ янында эдилер. Месих олип, тирильген сонъ, айны хызметке чагъырылгъан Павел де озюне «эльчи» деди. Къуванчлы Хаберни даркъаткъан башкъа адамларны да, меселя, Барнабаны, ойле адландырмакъ мумкюн эдилер.

Элял – Мусанынъ Къанунына коре, исраиллилер дикъкъатнен арамны элялдан айырмакъ керек эдилер. Базы айван, къуш, балыкълар ве чешит шейлер ве ашлар арам сайыла эди. Базы алларда адамлар да арам сайылды. Меселя, лепра хасталыгъынен хаста олгъан, олюге тийген адам, я да къан акъувнен чекишкен я да якъынларда бала тапкъан къадын арам ола эдилер. Арам олгъан адамларгъа диний мерасимлерде иштирак этмеге ве элял шейлерге тиймеге мумкюн олмай эди. Арамлыкънынъ себеби ёкъ этильген сонъ, элял олмакъ ичюн, адам белли мерасимлерни кутьмеге ве темизленмеге керек эди.

Эски Васиет – бакъ. Васиет.

Эфод – бакъ. Руханийлер.

Юбилей йылы – бакъ. Раатлыкъ куню.

Юксек Шура – (къ. юн. Синедрион; къ. еуд. Санхедрин) руханийлер, къанунджылар ве башкъа урьметли адамларнынъ топлумына Юксек Шура дей эдилер. Онынъ эркянына етмиш адам кире эди. Юксек Шурада тек диний дегиль, башкъа меселелер де чезиле эди; бу шура еудий халкъыны римлилер огюнде такъдим этип, юксек укюм вазифесини де беджере эди. Янъы Васиет вакътында шуранынъ муим къарарларыны Рим акимиети тасдыкълай эди.

Ягълав – бир диний мерасим. Адамнынъ башына ягъ якъылып я да силинип, адамны Алла сайлап бир муим хызметке чагъыргъаныны косьтере эди. Бундан сонъ адам падиша, руханий, базы вакъытта пейгъамбер олып, онъа берильген вазифелерни беджермеге башлай эди. Кочьме манада «ягълав» сёзю бир адам Алланынъ хызметине сайлангъаныны ве багъышлангъаныны анълата.

Язы (Язылар) – Янъы Васиетте Эски Васиетке «Язы» я да «Язылар» дей эдилер. Янъы Васиет язылгъан сонъ, Оны да Языгъа кирсеттилер.

Якъуп – Исхакъ ве Рефикъанынъ эки огъулларындан бири. Якъуп озь эгиз агъасы Исавдан сонъ догъгъанына бакъмадан, Алла оны сайлап, биринджи огъул акъкъыны берди. Якъупнынъ он эки огълундан еудий халкъынынъ он эки къабилеси пейда олды. Алла онъа Исраиль адыны берди. Сонъ онынъ бутюн огъулларына – еудий халкъына «Исраиль» дей башладылар. Якъуп адыны башкъа адамлар да, меселя, эльчилерден экиси ташыдылар.

Якъын адам – сёзю-сёзюне «янында олгъан бирев». Тевратта айны койнинъ сакини, джемиетнинъ азасы, къабиледештир. Оларгъа нисбетен белли къаиделерни кутьмек керек эди. Янъы Васиетте Иса «якъын» сёзюнинъ манасыны кенълештирди ве таныш олмагъан адам биле якъын олмакъ мумкюнлигини косьтерди.

Янъы Васиет – бакъ. Васиет.

Инджиль язылгъан девирде къулланылгъан ольчюлер

Инджиль язылгъан заманда Якъын Шаркъ ольчюлеринден гъайры юнан ольчюлери де къулланыла эдилер. Кимерде юнан ольчюлери, башкъа бир сёзнен айтылгъан олса да, Якъын Шаркъ ольчюлерине тенъ эдилер (киккар – юнанджа талантон). Базы ольчюлер еудий медениетинен багълы эдилер, меселя, раатлыкъ куню ёлу (Фаал 1.12) – раатлыкъ куню акъкъындаки эмирни бозмайып, еудий юрип олгъан месафе, къарарнен 900-1000 метр.

Узунлыкъ ольчюлери (Инджиль)

Пехус (Юх 21.8) – тирсектен башлап орта пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 45-50 сантиметр. (Бир пехус – бир тирсек узунлыгъы, я да ярым метр.)

Оргюя (Фаал 27.28) – къарарнен 180-200 сантиметр.

Стадион, стадиос (Лк 24.13; Сыр 21.16) – къарарнен 190-200 метр.

Сепильген шейлернинъ ольчюлери ве шингенлик ольчюлери

Хойникс (Сыр 6.6) – къарарнен битр литрге я да килогъа тенъ кельген сепильген шейлернинъ ольчюси. (Бир хойникс – ярым чанакъ.)

Метретес (Юх 2.6) – къарарнен 40 литрге тенъ кельген шингенлик ольчюси. (Бир метретес – бир чапчакъ.)

Батос (Лк 16.6) – шингенлик ольчюси. Тевратнынъ «бат» ольчюсине ошай, амма милятнынъ биринджи асырында ихтимал аджымы фаркълыдыр. Къарарнен 40 литр. (Бир батос – бир чапчакъ.)

Сатон (Мт 13.33) – къарарнен 13 литрге тенъ кельген шингенлик ольчюси. (Бир сатон – бир буюк савут.)

Корос (Лк 16.7) – эм шингенлик, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. Тевратнынъ «кор» ольчюсине ошай, амма милятнынъ биринджи асырында аджымы фаркълыдыр. Къарарнен 400 литр. (Бир корос – он чувал, я да он чапчакъ.)

Литра (Юх 12.3) – къарарнен 330 мл я да 330 грамм этрафында эм шингенлик, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. (Бир литра – бир кучюк бардачыкъ.)

Инджиль девринде къулланылгъан агъырлыкъ ольчюлери ве акъчалар

Ашагъыдаки юнан агъырлыкъ ольчюлери Инджильде акъча шеклинде расткеле (кумюш микъдарына уйгъун фият).

Лептос (Лк 12.59) – Инджильде анъылгъан энъ уфакъ акъча.

Талантон (Мт 18.24) – энъ буюк акъча, эм де къарарнен 30-35 килограммгъа тенъ агъырлыкъ ольчюси. (Бир талантон – бир чувал.)

Денарион – къарарнен, ишчининъ ортаджа бир куньлюк къазанчы олгъан римли акъча. Инджильде энъ сыкъ къулланыла (бизим терджимемизде «динар»). Денарион бойле кучюк парчаларгъа болюне эди:

1 денарион = 16 ассарион = 64 кодрантес

Драхме (Лк 15.8) – римли динаргъа тенъ юнан акъчасы, агъырлыгъына коре къарарнен 6 грамм. Драхме бойле акъчаларгъа тенъ эди:

1 статер = 2 дидрахмон = 4 драхме

Мна (Лк 19.13) – акъча ве агъырлыкъ ольчюси, къарарнен 550-600 грамм.

1 мна = 100 драхме = 100 денарион

1 талантон = 60 мна = 6 000 драхме = 6 000 денарион

Инджиль деври хронологиясы (м.э. 30 – м.с. 100 с.)

Инджиль деври хронологиясы (м.э. 30 – м.с. 100 с.)

Инджиль деври хронологиясы (м.э. 30 – м.с. 100 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Пейгъамберликлер | | Пейгъамберликлернинъ беджерилюви

Баш 18.18 Ибраимден улу ве кучьлю халкъ асыл оладжакътыр; Ибраим вастасынен ер юзюндеки бутюн халкълар эйилик тападжакълар.

Иса, Ибраимнинъ эвляды олып, бутюн халкъларгъа хайыр этеджек

Фаал 3.25 Сиз исе пейгъамберлернинъ эвлятларысынъыз ве Алла баба-деделеринъизге берген васиетнинъ мирасчыларысынъыз. Алла Ибраимге айткъанына коре, ер юзюндеки бутюн халкълар онынъ эвляды ичюн яхшылыкъ кореджеклер.

Микъа 5.2 Сен де, Вифлеем-Эфрата, Ехуданынъ баш шеэрлери арасында кичик олсанъ да, сенден Мен ичюн Исраильнинъ Башлыгъы чыкъаджакъ. Онынъ тамырлары заманларнынъ башындан, эбедийликтен келип чыкъа.

Исанынъ догъгъан ери

Мт 2.1 Иса Еудие виляетининъ Вифлеем шеэринде догъгъан сонъ, шаркътан Ерусалимге тылсымджы алимлер кельдилер. (Лк 2.4-7 бакъ.)

Еш 7.14 Мына, Рабби Озю сизге алямет береджек. Бакъынъыз, къыз юклю олып, огъул догъаджакъ, адыны Иммануэл къояджакълар.

Исанынъ къыздан догъулувы

Мт 1.18 Иса Месих бойле догъды: Онынъ анасы Мерьем Юсуфкъа нишанлы эди. Амма оларнынъ никяхларындан эвель Мерьемнинъ Мукъаддес Рухтан бала беклегени белли олды. (Лк 1.26-35 бакъ.)

Йрм 31.15 РАББИ бойле дей: – Рама шеэринде бир сес эшитиле, агълав ве аджджы къыямет! Балалары артындан Рахель агълай, тынчланмагъа истемей; онынъ балалары ёкъ энди!

Сабийлернинъ ольдюрилюви

Мт 2.16 Ирод исе, тылсымджы алимлер оны алдаткъанларыны корип, пек ачувланды ве, олардан билип алгъан вакъыткъа коре, Вифлеемде ве онынъ этрафында эки яшына етмеген эписи огълан балаларны ольдюрмек ичюн аскер ёллады. (Мт 2.18 бакъ.)

Еш 9.1-2 Кечкен заманда Зевулун ве Нафталий топрагъы ашаланды, амма келеджек заманда денъиз ёлу, Иорданнынъ башкъа тарафында яткъан мемлекет ве халкълар яшагъан Галилея шуретли оладжакъ. Къаранлыкъта юрген халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм кольгесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Исанынъ Галилеядаки хызмети

Мт 4.12-16 Иса Ягъянынъ апске алынгъаныны эшитип, Галилеягъа къайтып кельди. Назарет шеэринден кетип, Зевулун ве Нафталий топракъларында, Галилея голю янындаки Къафарнаум шеэринде ерлешти. Бойледже, Ешая пейгъамбернинъ сёзю эда олунды: Эй, Зевулун топрагъы ве Нафталий топрагъы, голь ёлунда, Иордан аркъасы! Чокъ миллетнинъ юрту Галилея! Къаранлыкъта яшагъан халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм саесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Текр 18.15 Алланъ олгъан РАББИ сизинъ аранъыздан, агъа-къардашларынъыздан, сизге манъа ошагъан бир Пейгъамберни асыл этеджек. Оны динъленъиз.

Бекленильген Пейгъамбер

Юх 6.14 Адамлар, Иса косьтерген бельгини корип: – Керчектен де, бу – дюньягъа келеяткъан Пейгъамбердир, – дедилер.

Еш 53.3 Адамлар Оны ашалады, Ондан башыны чевирди. Азап чеккен, чокъ хасталыкъ корьген акъай эди. Бизлер Ондан бетимизни чевире эдик, адамлар Оны ашалады, ве биз Оны адам ерине саймай эдик.

Иса еудийлернинъ тарафындан ред этильди

Юх 1.11 О, Озюнинъкилерине кельди, лякин Озюнинъкилери Оны къабул этмеди. (Юх 5.43; Лк 4.29; 17.25; 23.18 бакъ.)

Еш 11.2 Онынъ ичинде РАББИнинъ Руху олып, Онъа акъыл ве анълав, насиат, кучь ве бильги береджек ве Алладан къоркъмагъа огретеджек. (Збр 44.8; Збр 11.3-4 бакъ.)

Исанынъ икмети

Лк 2.52 Иса осе эди. Яшы арткъанынен, икмети де арта эди. Исагъа Алланынъ ве адамларнынъ хайыры да чокълаша эди. (Лк 4.18 бакъ.)

Зек 9.9 Эй, Сион къызы, чокъ къуван! Къуванчтан къычыр, эй, Ерусалим къызы! Мына, сенинъ падишанъ санъа келе! О, къабаатсыз. О, къуртарув бере. О, алчакъгонъюлли, эшек устюнде, эшек баласы устюнде отура! (Еш 62.11 бакъ.)

Исанынъ Ерусалимге тантаналы кириши

Юх 12.13-14 Пальма терегининъ пытакъларыны алып, Оны къаршыламагъа чыкътылар ве кучьлю сеслернен къычырып башладылар: – Аллагъа шукюр! Раббининъ Ады иле Келеяткъанны, Исраильнинъ Падишасыны шуретленъиз! Иса бир яш эшекни тапып, устюне минди. (Мт 21.1-11; Юх 12.12 бакъ.)

Збр 40.10 Мен ишангъан достум биле, отьмегимни ашап, манъа къаршы табаныны котерди.

Иса достунынъ тарафындан сатылды

Мк 14.10 Шу арада, Исаны сатмагъа истеп, он эки шегиртинден бириси Иуда Искариот баш руханийлернинъ алдына барды. (Мт 26.14; Мк 14.43-45 бакъ.)

Збр 26.12 Яланджы шаатлар манъа къаршы баш котерди, агъызларындан зулум чыкъа, лякин душманларымнынъ къолуна мени берме.

Исаны яланджы шаатлар къабаатладылар

Мт 26.59-61 Исагъа олюм джезасыны бермек ичюн, баш руханийлер ве бутюн Юксек Шура Онъа къаршы ялан шаатлыкъ къыдырсалар да, чокъ адам ялан шаатлыкъ этселер де, тапып оламадылар. Сонъунда эки шаат сёзге чыкъып, бойле дедилер: – Мына бу адам: «Мен Алланынъ Сарайыны йыкъып, учь куньде кене къурып олурым», – деди.

Еш 53.7 Оны эзиетледи, къыйнадылар, О исе агъзыны ачмады. Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер, къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби, О да агъзыны ачмады.

Иса Онъа къаршы айтылгъан къабаатлавларгъа джевап бермеди

Мт 26.62-63 Биринджи баш руханий еринден турып, Исагъа: – Сен не ичюн джевап къайтармайсынъ? Оларнынъ Санъа къаршы шаатларына не айтаджанъ? – деди. Иса индемеди. (Мт 27.12-14 бакъ.)

Еш 50.6 Мени ургъанларгъа аркъамны, сакъалымны алгъанларгъа янакъларымны ачтым. Ашаламакътан ве тюкюриктен бетимни къапатмадым.

Исаны котеклеп, устюне тюкюрдилер

Мк 14.65 Базылары Онъа къаршы тюкюре башладылар. Онынъ бетини къапатып, башына урдылар ве: – Пейгъамберлигинъни косьтер! – деп къычырдылар. Сонъ хызметчилер де Оны урмагъа башладылар. (Мк 15.17; Юх 19.1-3; 18.22 бакъ.)

Збр 68.5 Себепсиз мени кореджек козьлери олмагъанлар башымдаки сачлардан да чокъ олды. Манасыз манъа къаршы чыкъкъанлар, меним душманларым кучьке кирди. Мен ич бир шей алмагъан олсам да, къайтарып бермеге меджбур этелер.

Исадан себепсиз нефретлендилер

Юх 15.24-25 Эгер Мен оларнынъ арасында башкъалары асыл япып оламагъан ишлерни япмагъан олсам, оларда гуна олмаз эди. Энди исе ишлеримни корип, Мени де, Бабамны да кореджек козю олмады. Лякин себепсиз Мени кореджек козьлери къалмагъаны акъкъында Къанунында язылгъан сёзлер беджерильмек керек.

Еш 53.4-5 «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды». Бизлер исе, Оны Алла урды ве джезалады, деп тюшюндик. Амма О гуналарымыз ичюн яраланды, къабаатларымыз ичюн урулып къырылды. Бизде тынчлыкъ-аманлыкъ олсун деп, джеза Онынъ устюне тюшти, Онынъ яраларынен бизлер яхшы олдыкъ.

Иса Озюне башкъа адамларнынъ хасталыкъларыны алды

Мт 8.16-17 Акъшам устю Исанынъ алдына джин ургъан бир талай адамларны кетирдилер. Иса Озь сёзюнен арам рухларны къувып чыкъарды ве эписи хасталарны тедавийледи. Бойледже, Ешая пейгъамбер ярдымынен айтылгъан сёзлери беджерильди: «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды».

Еш 53.12 Шунынъ ичюн буюклернинъ арасында Онъа бир пай береджегим, кучьлю адамларнен гъаниметни болюшеджек. О, джаныны олюмге берди, джинаетчилернен бир сайылды, устюне чокъ адамларнынъ гуналарыны алды, джинаетчилер ичюн ялварды.

Исаны гуналыларнен берабер хачкъа мыхладылар

Мт 27.38 Исанен даа эки айдутны – бирисини онъ тарафында, экинджисини сол тарафында хачкъа мыхлап къойдылар.

Збр 21.17 Мына, копеклер мени сарып алды; ачувлы сюрю этрафымны сарды, олар къолларымны ве аякъларымны тештилер.

Исанынъ къолларыны ве аякъларыны тештилер

Юх 20.27 Сонъ Томагъа бакъып: – Пармагъынъны мында къой, Меним къолларыма бакъ. Къолунъны узат да, оны багърыма къой. Энди имансыз олма, иманлы ол! – деди. (Юх 19.37; 20.25-26 бакъ.)

Збр 21.7-9 Лякин мен акъай дегиль, къуртым мен; адамлар мени масхара эте, халкъ исе менден игрене. Мени корьген эр кес мени мыскъыллай, башларыны саллап, менден нефретленип, лаф этелер: «О, РАББИге ишанды! РАББИ оны сакъласын! РАББИ ондан разы олса, оны къуртарсын!»

Исаны масхара этип, акъаретледилер

Мт 27.39-40 Кечип кетеяткъанлар башларыны саллап, Исагъа куфюр сёзлер айта эдилер: – Эй, Сен, Алланынъ Сарайыны йыкъкъан ве учь кунь ичинде къургъан адам! Озюнъни къуртарса! Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, хачтан тюшсе! (Мт 27.41-44; Мк 15.29-32 бакъ.)

Зек 12.10 Давутнынъ союна ве Ерусалимде яшагъанларгъа исе мерамет ве ярдым рухуны ёллайджагъым. Олар Онъа, озьлери тешип ольдюрген инсангъа бакъаджакълар ве Онынъ ичюн, бирден-бир ольген огълу артындан агълагъанлар киби, агълайджакъ, ольген биринджи догъгъан балагъа киби янаджакъ.

Исанынъ багърыны тештилер

Юх 19.34 Лякин аскерлерден бири Исанынъ багърыны мызракънен тешти. Шу дакъкъасы Онынъ багърындан къан ве сув акъып чыкъты.

Збр 21.19 Урбаларымны озьара болелер, кийимлерим ичюн джереп чекелер.

Аскерлер джереп чекип, Исанынъ урбаларыны пайлаштырдылар

Мк 15.24 Бундан сонъ Исаны хачкъа мыхлап астылар ве, джереп чекип, ким не аладжакъ деп, Онынъ урбаларыны пайлаштырдылар. (Юх 19.24 бакъ.)

Збр 33.21 Кемиклерининъ ич бириси сынмасын деп, О, оларнынъ эписини сакълар. | Исанынъ кемиклерини сындырмадылар | Юх 19.33 Исанынъ янына барып, Онынъ энди ольгенини корьдилер ве балдырларыны сындырмадылар.

Еш 53.9 Оны яман адамларнен мезаргъа къоймагъа ниетлендилер, лякин зенгиннинъ янында джыйылгъан эди. О ич бир яман шейни япмады, агъзындан ялан чыкъмады.

Исаны зенгин адамнынъ къабринде джыйдылар

Мт 27.57-60 Акъшам Ариматея шеэринден олгъан Юсуф адлы бир зенгин адам кельди. О да Исанынъ шегирти эди. Пилатнынъ огюне барып, Исанынъ беденини сорады. Пилат беденни онъа берильмесини буюрды. Юсуф джесетни алып, темиз кетен безге сарды ве озюнинъ къаяда оюлгъан янъы къабринде дефн этти. Къабирнинъ агъзыны балабан бир ташнен къапатып, кетти.

Збр 15.10 Сен олюлер дюньясында джанымны ташлап кетмезсинъ, Озь азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ. (Мт 16.21 бакъ.)

Исанынъ тирилюви

Мт 28.9 Апансыздан оларнынъ къаршысына Исанынъ Озю чыкъып: – Мерабанъыз! – деди. Къадынлар Онынъ янына чапып бардылар ве аякъларыны къучакълап, теменна эттилер. (Лк 24.36-48 бакъ.)

Збр 67.19 Сен юксекликке котерильдинъ, эсирлерни эсирге алдынъ, инсанларнынъ ве исьянджыларнынъ бахшышларыны къабул эттинъ. РАББИ-Тааля анда яшасын!

Исанынъ кокке котерилюви

Лк 24.50-51 Иса шегиртлерини шеэрден тышарыгъа чыкъарып, Бетаниягъадже алып кельди. Анда эллерини котерип, оларгъа хайыр дувасыны окъуды. Дува окъугъанда, олардан узакълашып, кокке котерильди. (Фаал 1.9 бакъ.)

Хариталар

Хариталар

1. Хариталар
2. Къадимий Девир
3. Мысырдан Чыкъыш Ёлу
4. Фелестин Иса Месих Яшагъан Заманда
5. Ерусалим Иса Месих Яшагъан Заманда

6. Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих Яшагъан Заманда

7. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Биринджи Сефери

8. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Экинджи Сефери

9. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Учюнджи Сефери

10. Эльчи Павелнинъ Римге Сефери

Хариталар

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Къадимий девир

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Table of Contents

Мукъаддес Китап

Инджиль

- Фаалиет

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Алланынъ Адлары

Сёзлюк

Абдест
Ад
Азиз
Акъсакъал
Алланынъ Къозусы
Алланынъ Огълу
Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы)
Алланынъ Сарайы
Алланынъ Шурети
Алоэ
Альфа ве Омега
Алямет
Аманлыкъ (селямет)
Амин
Арес-тёпе
Афталар Байрамы
Ахирет куню
Аштан-сувдан вазгечюв
Байрамлар
Баш руханий
Бельги (алямет)
Берекет Байрамы
Беэльзебул
Биринджи Махсул Байрамы
Вавилон
Васиет
Васиет Сандыгъы
Васиетнинъ таш левалары
Галилея
Давут
Давутнынъ Огълу
Денъиз хавузы
Дженнет
Джеэннем
Дин къардашлары
Еудие
Еудий
Еудийлер
Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу)
Иблис
Ибраим
Иманлылар топлашувы
Император
Инджиль
Инсан Огълу
Инсафлыкъ
Ирод
Иса
Исраиль
Керувлар
Кинаели икяе
Кок Падишалыгъы
Корюшюв Чадыры
Къадимий арамий тили
Къадимий еудий тили
Къадимий юнан тили
Къандиль
Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат)
Къанун оджалары
Къокъулы шейлер. Алоэ
Къуванчлы Хабер
Къурбан ери
Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв
Къуртарыджы
Къуртулыш
Лепра хасталыгъы
Либан
Маясыз Пишкен Пите Байрамы
Мелеклер
Мелкиседек
Месих
Месихнинъ душманы
Месихчи
Мескен (Корюшюв Чадыры)
Мукъаддес (азиз)
Мукъаддес Рух
Мысыр
Мюр
Нух
Одев (одеме)
Одеме Куню
Олюлернинъ дюньясы
Он пайда бир пай
Пейгъамбер
Песах
Понтий Пилат
Пут
Раатлыкъ куню
Равви (Раввуни)
Рим
Руханийлер
Саддукийлер
Салым топлайыджы
Самарие
Саре
Синагога
Синай
Сион
Сувгъа батырылып чыкъув
Сулейманнынъ Эйваны
Теврат
Теклиф пителери ичюн стол
Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы)
Тёвбе этюв
Фериселер
Хайыр
Хач
Чалашлар Байрамы
Шейтан (Иблис, Беэльзебул)
Эбедий омюр
Эзов оту
Эльчи
Элял
Эски Васиет
Эфод
Юбилей йылы
Юксек Шура
Ягълав
Язы (Язылар)
Якъуп
Якъын адам
Янъы Васиет
Узунлыкъ ольчюлери (Инджиль)

Сепильген шейлернинъ ольчюлери ве шингенлик ольчюлери

Инджиль девринде къулланылгъан агъырлыкъ ольчюлери ве акъчалар

Инджиль деври хронологиясы (м.э. 30 – м.с. 100 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Хариталар

- Хариталар
- Къадимий девир
- Мысырдан чыкъыш ёлу
- Фелестин Иса Месих яшагъан заманда
- Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

- Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Римге сефери